شوک بنزینی در جهان پس از انسداد تنگه هرمز

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس بار دیگر بازار انرژی جهان را دستخوش نوسان کرده است. در شرایطی که تنگه هرمز به‌ عنوان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال نفت جهان در کانون توجه قرار گرفته، قیمت بنزین در بسیاری از کشورها روندی صعودی و در برخی موارد حتی نجومی به خود گرفته است. بررسی داده‌های بازار سوخت نشان می‌دهد اختلال در مسیرهای تامین انرژی و نگرانی از محدودیت عرضه، موجی از افزایش قیمت را در بازارهای جهانی به راه انداخته که پیامدهای آن از کشورهای آسیایی گرفته تا اقتصادهای بزرگ غربی قابل مشاهده است.

جهش کم‌سابقه قیمت بنزین در آسیا و آفریقا

بررسی روند قیمت‌ها نشان می‌دهد برخی کشورها بیش از سایرین از این وضعیت تاثیر پذیرفته‌اند. در میان کشورهایی که بیشترین افزایش قیمت بنزین را تجربه کرده‌اند، کامبوج با جهش ۶۸ درصدی در صدر قرار دارد. پس از آن ویتنام با رشد ۵۰ درصدی و نیجریه با افزایش ۳۵ درصدی قرار گرفته‌اند. این ارقام بیانگر شدت تاثیرگذاری تحولات ژئوپلیتیکی بر بازار انرژی در اقتصادهایی است که وابستگی بالایی به واردات فرآورده‌های نفتی دارند.

اقتصادهای در حال توسعه معمولا بیشترین آسیب را از چنین شوک‌هایی می‌بینند، زیرا زیرساخت‌های ذخیره‌سازی انرژی و ظرفیت پالایشگاهی محدودتری دارند. در نتیجه هرگونه نگرانی درباره اختلال در عرضه جهانی نفت به سرعت در قیمت سوخت داخلی این کشورها منعکس می‌شود. علاوه بر این، بسیاری از این کشورها از یارانه‌های گسترده سوخت نیز برخوردار نیستند و همین موضوع باعث می‌شود افزایش قیمت نفت در بازار جهانی تقریبا بدون فیلتر به مصرف‌کنندگان منتقل شود.

کارشناسان انرژی معتقدند که جهش قیمت در این کشورها صرفا ناشی از افزایش بهای نفت خام نیست، بلکه ترکیبی از عوامل لجستیکی، هزینه‌های حمل‌ونقل و افزایش ریسک در بازارهای انرژی نیز در این روند نقش داشته است. در شرایطی که مسیرهای تامین نفت با نااطمینانی مواجه می‌شود، هزینه بیمه نفتکش‌ها و حمل‌ونقل دریایی نیز افزایش می‌یابد و همین مساله قیمت نهایی سوخت را بالا می‌برد.

آمریکا و شوک بنزینی؛ چالش تازه برای دولت

در ایالات متحده نیز افزایش قیمت بنزین به یکی از موضوعات داغ اقتصادی و حتی سیاسی تبدیل شده است. داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد قیمت بنزین در این کشور حدود ۱۶.۵ درصد افزایش یافته و آمریکا را در میان ده کشوری قرار داده که بیشترین رشد قیمت سوخت را تجربه کرده‌اند.

این افزایش در حالی رخ داده که دونالد ترامپ در کمپین‌های انتخاباتی خود بارها بر شعار «بنزین ارزان» تاکید کرده بود اما تحولات اخیر و تنش‌های مرتبط با ایران موجب شده قیمت سوخت در آمریکا رکوردهای جدیدی را ثبت کند؛ رکوردی که حتی از دوره‌های قبلی ریاست‌جمهوری وی نیز فراتر رفته است.

بر اساس داده‌های انجمن خودروی آمریکا، ایالت کالیفرنیا با میانگین قیمت ۵.۳۶ دلار برای هر گالن، گران‌ترین بنزین را در سراسر آمریکا دارد. پس از آن هاوایی با ۴.۷۶ دلار، واشنگتن با ۴.۷۴ دلار، نوادا با ۴.۳۹ دلار و اورگن با ۴.۳۰ دلار در رتبه‌های بعدی قرار دارند. این ارقام نشان می‌دهد ایالت‌های ساحل غربی بیش از سایر مناطق آمریکا در معرض افزایش قیمت قرار گرفته‌اند.

در مقابل، برخی ایالت‌های مرکزی همچنان قیمت‌های پایین‌تری را تجربه می‌کنند. به‌عنوان مثال کانزاس با ۳.۰۴ دلار، اوکلاهاما با ۳.۰۵ دلار و داکوتای شمالی با ۳.۰۹ دلار ارزان‌ترین بنزین را در میان ایالت‌های آمریکا دارند. این تفاوت قابل توجه نشان می‌دهد ساختار بازار سوخت و سیاست‌های محلی می‌تواند نقش مهمی در تعیین قیمت نهایی برای مصرف‌کنندگان داشته باشد.

چرا بنزین در ساحل غربی آمریکا گران‌تر است؟

کارشناسان انرژی سه عامل اصلی را برای بالا بودن قیمت بنزین در ایالت‌های غربی آمریکا مطرح می‌کنند. نخستین عامل، مالیات‌های بالاتر بر سوخت در این ایالت‌هاست که سهم قابل توجهی از قیمت نهایی بنزین را تشکیل می‌دهد. بسیاری از ایالت‌های ساحل غربی برای تامین هزینه‌های زیرساختی و پروژه‌های زیست‌محیطی، مالیات‌های بالاتری بر سوخت وضع کرده‌اند.

عامل دوم به موقعیت جغرافیایی این ایالت‌ها بازمی‌گردد. بخش عمده پالایشگاه‌های بزرگ آمریکا در منطقه خلیج مکزیک قرار دارند و فاصله زیاد ایالت‌های غربی از این مراکز پالایشی باعث افزایش هزینه انتقال سوخت می‌شود. این موضوع در شرایطی که بازار جهانی نفت با تنش مواجه است، بیشتر خود را نشان می‌دهد.

سومین عامل نیز استانداردهای سختگیرانه زیست‌محیطی در ایالت‌هایی مانند کالیفرنیا است. این استانداردها پالایشگاه‌ها را ملزم می‌کند سوختی با ترکیبات خاص و آلودگی کمتر تولید کنند که هزینه تولید آن بالاتر از بنزین معمولی است. در نتیجه قیمت نهایی برای مصرف‌کنندگان نیز افزایش می‌یابد.

تنگه هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان

تحلیلگران بازار انرژی معتقدند عامل اصلی موج اخیر افزایش قیمت‌ها نگرانی از اختلال در تنگه هرمز است. این آبراه استراتژیک روزانه محل عبور حدود یک‌پنجم نفت جهان است و هرگونه تنش یا محدودیت در آن می‌تواند به سرعت بازار جهانی انرژی را تحت تاثیر قرار دهد.

یکی از فعالان بازار نفت در این باره تاکید کرده است که بازار نفت به شدت نسبت به تهدید عرضه حساس است؛ حتی اگر اختلال واقعی در عرضه رخ ندهد، صرف نگرانی از کاهش صادرات نفت می‌تواند قیمت‌ها را در سراسر جهان افزایش دهد.

در چنین شرایطی، دولت آمریکا برای مهار فشار قیمتی بر بازار داخلی به سراغ ابزار ذخایر استراتژیک نفت رفته است. بر اساس اعلام مقامات آمریکایی، برنامه آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک در دستور کار قرار گرفته تا از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری شود ور همین راستا نیز بخشی از این ذخایر در اختیار شرکت‌های نفتی قرار گرفت. با این حال برخی کارشناسان معتقدند این اقدام تنها می‌تواند به‌ طور موقت بازار را آرام کند و در صورت ادامه تنش‌های ژئوپلیتیکی، فشار قیمتی همچنان پابرجا خواهد بود.

در مجموع، تحولات اخیر بار دیگر نشان داد که بازار انرژی جهانی تا چه اندازه به تحولات سیاسی و امنیتی وابسته است. هرگونه تغییر در وضعیت تنگه هرمز می‌تواند زنجیره تامین انرژی جهان را تحت تاثیر قرار دهد و پیامدهای آن به سرعت در قیمت سوخت در کشورهای مختلف منعکس شود. در چنین فضایی، مدیریت ریسک انرژی و تنوع‌بخشی به منابع تامین نفت بیش از هر زمان دیگری به یکی از اولویت‌های راهبردی دولت‌ها تبدیل شده است.