بازی خطرناک در خلیج فارس؛ برنده کیست؟

اقتصاد معاصر-محمد نجارصادقی، روزنامه‌نگار اقتصادی: از ساعت ۱۰ صبح امروز طبق بیانیه سنتکام، آمریکا می‌خواهد با استفاده از ابزار نظامی مانع از ورود و خروج کشتی‌های باری و نفتی به سواحل ایران شود. به عبارت دیگر آمریکا در صدد آن است که به وسیله ناوهای نظامی مستقر در اقیانوس هند، ایران را از جنوب در معرض نوعی محاصره دریایی قرار دهد.

ابزار این اقدام مشخص است اما نحوه اعمال قدرت هنوز روشن نیست. به احتمال زیاد آمریکا ریسک حمله مستقیم به کشتی‌ها و نفتکش‌های خروجی از ایران را در شرایطی که مالک کالا کشور ثالث باشد، با توجه به سطح بالای تنش جهانی نمی‌پذیرد و بیشتر به تهدید و ارعاب برای متوقف کردن آن‌ها متوسل می‌شود. شاید هم هزینه‌ای تحت عنوان بیمه کشتیرانی یا تعرفه همکاری با ایران برای آن‌ها در نظر بگیرد.

آنچه بدیهی به نظر می‌رسد این است که در چنین وضعیتی ایران نیز اجازه ورود و خروج کشتی‌های تجاری به تنگه هرمز را برای کشورهای شریک آمریکا یا طرف‌های فعال در حمله به کشورمان صادر نخواهد کرد.

به بیان ساده‌تر آمریکا به دنبال وضع قاعده‌ای است که ایران تصمیم‌گیر نهایی در خلیج فارس و تنگه هرمز نباشد اما سوال اصلی اینجاست که آیا دنیا در برابر این زیاده‌خواهی کوتاه خواهد آمد؟

پاسخ این سوال در روزهای آینده مشخص می‌شود اما محتمل‌ترین سناریو این است که این اقدام آمریکا در راستای وارد کردن کشورهای دیگر به درگیری باشد. آمریکا تلاش می‌کند کشورهای ذی‌نفع در تنگه هرمز را تحت فشار قرار دهد تا به هر شکل ممکن وارد اقدام عملی شوند. 

اگر واقع‌بینانه نگاه کنیم اولین متضرر محاصره دریایی از اقیانوس هند، کشورهای شرق آسیا از جمله ژاپن، کره جنوبی، سنگاپور و چین هستند که بیشترین نیاز نفتی خود را از خلیج فارس تامین می‌کنند.

دومین گروه متضرر کشورهای اروپایی هستند که دسترسی محدودی به ذخایر نفت دارند و با افزایش قیمت گاز مایع بیش از پیش آسیب می‌بینند.

سومین پیامد اقتصادی متوجه خود آمریکا خواهد بود که با تشدید بحران قیمت بنزین روبه‌رو می‌شود؛ هرچند به دلیل تولید داخلی نفت و بنزین کمتر از دیگر کشورهای غربی آسیب می‌بیند.

در نهایت آخرین متضرر این وضعیت ایران است که علاوه بر محدودیت درآمدهای غیرنفتی به دلیل آسیب دیدن زیرساخت‌ها با فشار مواجه خواهد شد.

دونالد ترامپ در توییتی که در این باره منتشر کرد، به ماموریتی مشابه آنچه در ونزوئلا رخ داد اشاره کرده است. اما در نمونه ونزوئلا چین توانست به راحتی و با اقتدار نفت خود را از این کشور خارج کند. حال باید دید آیا در شرایط کنونی نیز چنین وضعیتی تکرار می‌شود یا آمریکا آماده پذیرش ریسک توقف نفتکش‌های چینی است.

بدیهی است اگر کشتی‌های چینی از این محاصره مستثنی شوند، عملا این اقدام بی‌معنا خواهد بود و آمریکا بیش از آنکه ایران را تحت فشار بگذارد، متحدان سنتی خود را در معرض هزینه قرار می‌دهد.