از بازسازی اقتصاد در دو تابلو تا کاسبی خودروسازها با جنگ

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روزنامه‌های مهم کشور در گزارش‌های امروز خود به موضوعاتی از جمله تاب‌آوری اقتصادی ایران، بحران ناترازی برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، بازار جهانی نفت، بازار خودرو و صادرات ریلی پرداخته‌اند.

روزنامه دنیای اقتصاد در گزارش ویژه اقتصادی خود با عنوان «بازسازی اقتصاد در دو تابلو» به بررسی مفهوم تاب‌آوری اقتصادی و تجربه اقتصاد ایران در دوران جنگ هشت‌ساله پرداخته و نوشته است: «تاب‌آوری اقتصادی به توان یک کشور برای مقاومت در برابر شوک‌های شدید، سازگاری در زمان بحران و بازگشت به مسیر رشد پس از آن اشاره دارد. داده‌ها نشان می‌دهد اقتصاد ایران با وجود فشارهای جنگی توانست حدود دو و نیم سال پس از پایان جنگ، تولید غیرنفتی خود را به سطح پیش از جنگ بازگرداند. با این حال، وابستگی شدید به نفت یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف اقتصاد بود؛ کاهش درآمدهای نفتی در سال‌های پایانی جنگ موجب رکود و افت تولید شد و توان مالی دولت را کاهش داد. در آن دوره ساختار صنعت بیشتر متکی بر صنایع کاربر مانند نساجی و غذایی بود که به دلیل پراکندگی و نیاز کمتر به سرمایه و انرژی، انعطاف‌پذیری بیشتری در شرایط بحران داشتند. در مقابل، ساختار صنعتی امروز ایران بیشتر بر صنایع بزرگ، سرمایه‌بر و انرژی‌بر مانند فلزات و پتروشیمی متمرکز شده که در برابر شوک‌ها آسیب‌پذیرتر است. در نتیجه برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی، کاهش وابستگی به نفت، تنوع‌بخشی به تولید و صادرات، و تمرکززدایی از ساختار صنعتی ضروری است.»

روزنامه شرق با عنوان «شرایط ویژه برق» در گزارش اقتصادی خود به بحران ناترازی برق در ایران و تشدید آن به‌دلیل خسارات جنگ، مشکلات ساختاری صنعت برق و احتمال تابستانی گرم‌تر پرداخته و نوشته است: «جنگ اخیر حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان به شبکه برق ایران خسارت زده و بیش از شش‌هزار نقطه از تاسیسات آسیب دیده است؛ وضعیتی که بر ناترازی مزمن برق کشور سوار شده است. هم‌زمان، ۱.۵ میلیارد دلار خسارت نیز به تجهیزات خورشیدی وارد شده است. پیش از جنگ نیز ظرفیت نیروگاهی با رشد تقاضا هم‌گام نبود و کسری برق به ۲۰ تا ۲۵ هزار مگاوات رسیده بود؛ درحالی‌که ۹۰ درصد نیروگاه‌ها وابسته به گازند و ناترازی گاز هم تولید را محدود کرده است. فرسودگی نیروگاه‌ها، راندمان ۳۴ درصدی، تلفات ۱۳ تا ۱۸ درصدی شبکه و سهم اندک انرژی‌های تجدیدپذیر این کمبود را تشدید کرده است. اگرچه بارندگی‌های امسال افزایش یافته، مخازن سدها به‌طور میانگین فقط ۶۱ درصد پر هستند و شهرهای پرجمعیت همچنان کمبود دارند. سازمان هواشناسی نیز هشدار داده تابستان پیش‌رو به دلیل ال‌نینو گرم‌تر و خشک‌تر خواهد بود و مصرف انرژی افزایش می‌یابد. مجموعه این عوامل دولت را واداشته از مردم بخواهد مصرف برق را کاهش دهند؛ اقدامی که حتی صرفه‌جویی یک لامپ کوچک می‌تواند اثر قابل توجهی بر تراز شبکه بگذارد.»

روزنامه اعتماد در گزارش اقتصادی خود با عنوان «انرژيی كه نمی‌توان بمباران كرد» به لزوم توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران، به‌ویژه انرژی خورشیدی و بادی برای افزایش امنیت انرژی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی پرداخته و نوشته است: «آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی ایران با حمله به انبارهای نفت تهران و کرج دوباره مورد توجه قرار گرفت. وابستگی شدید کشور به سوخت‌های فسیلی باعث شده هر اختلال در پالایشگاه‌ها، خطوط لوله یا نیروگاه‌ها بتواند اقتصاد و زندگی روزمره را مختل کند. ایران در سال‌های اخیر حدود ۹۶ درصد برق خود را از منابع فسیلی تأمین کرده و سهم انرژی‌های تجدیدپذیر تنها حدود ۴ درصد بوده است؛ در حالی‌که کشور از نظر تابش خورشیدی و ظرفیت بادی از موقعیت بسیار مناسبی برخوردار است. با وجود این ظرفیت بالا، بخش کوچکی از آن بالفعل شده و اهداف تعیین‌شده برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز هنوز محقق نشده است. کمبود سرمایه‌گذاری، تحریم‌ها و ارزان بودن انرژی فسیلی از مهم‌ترین موانع این گذار به شمار می‌روند. توسعه پنل‌های خورشیدی روی ساختمان‌ها، ایجاد نیروگاه‌های خورشیدی و بادی در کنار مراکز صنعتی، به‌کارگیری شبکه‌های هوشمند و ارائه مشوق‌های دولتی می‌تواند به گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر کمک کند. گسترش تولید پراکنده انرژی علاوه بر کاهش خاموشی‌ها، امنیت انرژی را افزایش می‌دهد؛ زیرا برخلاف نیروگاه‌های متمرکز، از کار انداختن هزاران منبع کوچک انرژی به‌سادگی ممکن نیست.»

روزنامه فرهیختگان با عنوان «برنت سقف شکافت» در گزارش اقتصادی خود به تاثیر جنگ و تنش‌های مرتبط با ایران بر بازار جهانی نفت و انرژی پرداخته و نوشته است: «در دو ماه گذشته با تشدید تنش‌ها و جنگ علیه ایران، قیمت نفت برنت به بالای ۱۱۱ دلار و نفت آمریکا به بیش از ۱۰۰ دلار رسید؛ رشدی که حدود ۵۰ درصد نسبت به قبل از جنگ است. توییت تازه ترامپ درباره ایران و بازشدن تنگه هرمز فقط یک واکنش کوتاه‌مدت در بازار ایجاد کرد و دوباره قیمت‌ها صعودی شد، نشان‌دهنده این است بازار بیش از سخنان ترامپ به واقعیت های میدانی واکنش نشان می‌دهد. هم‌زمان موسسات بین‌المللی مانند گلدمن ساکس و مورگان استنلی هشدار می‌دهند که اختلال در تولید و صادرات خلیج‌فارس موجب کاهش بی‌سابقه ذخایر جهانی و تداوم قیمت‌های بالا حداقل تا ماه‌ها پس از پایان جنگ خواهد شد. بحران هرمز همچنین امارات را به خروج از اوپک سوق داده؛ اقدامی که می‌تواند انسجام اوپک را تضعیف کند. در آمریکا نیز قیمت بنزین به بالاترین سطح از ۲۰۲۲ رسیده و به‌شدت بودجه خانوارها را تحت فشار گذاشته است.»

روزنامه جوان در گزارش اقتصادی خود با عنوان «کاسبی خودروسازها این‌بار با جنگ!» به افزایش قیمت خودرو و سواستفاده خودروسازان و دلالان از فضای روانی ناشی از شرایط جنگی پرداخته و نوشته است: «در حدود ۶۰ روز گذشته، قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی با وجود کاهش نرخ دلار و رکود بازار، بین ۷۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است. فروشندگان این گرانی را به جنگ و کمبود ورق فولادی نسبت می‌دهند اما عرضه ۱۶۰ هزار تن ورق گرم توسط فولاد مبارکه ـ که بخش زیادی‌اش حتی فروش نرفت ـ نشان داد ادعای کمبود ورق صحت ندارد و دلالان از فضای روانی جنگ سواستفاده کرده‌اند. هم‌زمان، اعلام فهرست جدید قیمت‌ها از سوی ایران‌خودرو و مطرح شدن درخواست افزایش ۳۵ تا ۴۰ درصدی قیمت‌ها نیز به التهاب بازار دامن زده است. بخشی از افزایش قیمت ناشی از تقاضای احتیاطی مصرف‌کنندگان و واسطه‌هاست که از گرانی‌های آینده می‌ترسند. با این حال کارشناسان می‌گویند توان خرید مردم اجازه تداوم این روند را نمی‌دهد و بازار اصلاح خواهد شد. همچنین تاکید می‌شود دولت باید با نظارت و جریمه متخلفان مانع سواستفاده از شرایط شبه‌جنگی شود.»

روزنامه ایران با عنوان «ریل؛ مسیر مکمل صادرات نفت و پتروشیمی» در گزارش اقتصادی خود به صادرات نفت ایران به چین از طریق خطوط راه‌آهن پرداخته و نوشته است: «هرچند انتقال نفت خام با قطار از نظر فنی ممکن است اما در شرایط فعلی نمی‌تواند جایگزین اصلی صادرات دریایی باشد. ظرفیت بسیار بالاتر نفتکش‌های دریایی، هزینه کمتر حمل دریایی و محدودیت‌های زیرساختی و ترانزیتی در مسیرهای ریلی از مهم‌ترین دلایل این موضوع هستند. به گفته حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت، گزارشی که وال‌استریت ژورنال به نقل از وی منتشر کرده مستند نیست و چنین مصاحبه‌ای انجام نداده است. وی تاکید می‌کند که در حال حاضر مسیر ریلی بیشتر برای صادرات محصولات پتروشیمی و فولاد کاربرد دارد، زیرا ظرفیت هر قطار حدود ۱۴۰۰ تن است و در بهترین حالت روزانه فقط ۴۰ تا ۵۰ هزار بشکه نفت می‌توان از این طریق جابه‌جا کرد؛ رقمی که با صادرات روزانه حدود دو میلیون بشکه نفت ایران قابل مقایسه نیست. کارشناسان همچنین معتقدند با وجود امکان حمل محدود سوخت از طریق ریل، توسعه ناوگان، رفع موانع ترانزیتی و افزایش هماهنگی‌های بین‌المللی برای گسترش این روش ضروری است. در مجموع، در شرایط فعلی حمل‌ونقل ریلی بیشتر می‌تواند نقش مسیر مکمل برای صادرات برخی فرآورده‌ها و کالاهای با ارزش افزوده بالاتر را ایفا کند.»