از ادعای پوچ علیه نفت تا پایان افسانه سوپاپ اطمینان شیل

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روزنامه‌های مهم کشور در گزارش‌های امروز خود به موضوعاتی از جمله اقتصاد افغانستان، تولید نفت، ناتوانی آمریکا در جبران کمبود نفت جهان، سیاست تسهیل فروش ارز به مردم، کابل‌های فیبر نوری زیر دریا و خسارت بر اقتصاد دیجیتال پرداخته‌اند.

روزنامه دنیای اقتصاد در گزارش ویژه اقتصادی خود با عنوان «بلیت همسایه برای متخصصان» به فرصت‌ها و چالش‌های حضور نیروی کار و کسب‌وکارهای دیجیتال ایرانی در اقتصاد در حال بازیابی افغانستان پرداخته و نوشته است: «اقتصاد افغانستان پس از چند سال رکود و بی‌ثباتی، نشانه‌هایی از بازیابی نشان می‌دهد و رشد اقتصادی آن دوباره مثبت شده است. در این میان، دولت افغانستان تلاش می‌کند توسعه اقتصادی را به‌ویژه در حوزه اقتصاد دیجیتال، استارت‌آپ‌ها و خدمات آنلاین گسترش دهد. نزدیکی فرهنگی و زبانی میان ایران و افغانستان نیز می‌تواند زمینه حضور نیروی کار متخصص ایرانی و انتقال تجربه به این بازار را فراهم کند. با توجه به جمعیت جوان و بکر بودن بسیاری از بخش‌های اقتصادی، به‌ویژه در حوزه دیجیتال، این کشور ظرفیت‌هایی برای سرمایه‌گذاری و ایجاد کسب‌وکارهای نوآورانه دارد. با این حال، چالش‌هایی مانند هزینه بالای انرژی، ضعف زیرساخت‌ها و محدودیت‌های سیاسی همچنان فضای کسب‌وکار افغانستان را با ریسک‌هایی مواجه کرده است. در سال‌های اخیر اقتصاد این کشور نوسانات زیادی داشته و حتی در سال ۲۰۲۱ با رشد منفی ۲۱ درصد روبه‌رو شد اما از سال ۲۰۲۳ روند بهبود آغاز شده است. هم‌زمان کاهش سرمایه‌گذاری خارجی نیز مشاهده می‌شود. در چنین شرایطی، افغانستان می‌تواند یکی از مقاصد احتمالی برای مهاجرت نیروی کار متخصص ایرانی باشد؛ روندی که از یک سو می‌تواند به صادرات خدمات و ورود ارز به کشور کمک کند اما از سوی دیگر ممکن است به خروج سرمایه انسانی از اقتصاد ایران نیز منجر شود.»

روزنامه شرق با عنوان «ادعای پوچ علیه نفت» در گزارش اقتصادی خود به تاثیر توقف یا کاهش تولید نفت بر چاه‌ها و میدان‌های نفتی ایران پرداخته و نوشته است: «گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد انسداد تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران باعث کاهش حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه‌ای تولید نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس در آوریل (حدود ۴۲ درصد) شده است اما کاهش تولید ایران بسیار محدودتر بوده و در مارس حدود ۱۳۰ هزار بشکه و در آوریل حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز برآورد می‌شود؛ یعنی کمتر از ۱۰ درصد تولید کشور بوده است. کارشناسان صنعت نفت تاکید می‌کنند ادعای از بین رفتن کامل چاه‌های نفت ایران نادرست است، زیرا بخش قابل توجهی از تولید برای مصرف داخلی ــ حدود ۱.۷ تا نزدیک دو میلیون بشکه در روز ــ ادامه می‌یابد. با این حال بخش عمده نفت ایران از میدان‌های قدیمی جنوب غرب مانند اهواز، مارون و گچساران استخراج می‌شود و توقف طولانی تولید می‌تواند به مخزن و چاه‌ها آسیب بزند. قطع تولید تعادل فشار مخزن را بر هم می‌زند و ممکن است باعث افزایش تولید آب و گاز به جای نفت شود. همچنین رسوب موادی مانند پارافین و آسفالتین، تشکیل رسوبات معدنی و خوردگی تجهیزات می‌تواند جریان نفت را مختل کند و بازگرداندن چاه‌ها به وضعیت عادی را پرهزینه و دشوار سازد. به همین دلیل حفظ حداقلی از تولید و مدیریت فشار مخزن، از جمله از طریق تزریق گاز، برای پایداری تولید نفت اهمیت زیادی دارد.»

روزنامه اعتماد در گزارش اقتصادی خود با عنوان «پایان افسانه سوپاپ اطمینان شیل» به بررسی ناتوانی نسبی آمریکا در جبران کمبود نفت جهان در صورت اختلال در تنگه هرمز پرداخته و نوشته است: «بحران احتمالی در تنگه هرمز دوباره نشان داده است که حتی بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان هم نمی‌تواند به‌تنهایی کمبود بزرگ عرضه را جبران کند. هرچند آمریکا در سال‌های اخیر با رشد تولید شیل به رکوردهای بالایی رسیده اما افزایش سریع تولید در زمان بحران با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است. شرکت‌های نفتی پس از تجربه نوسان‌ها و ورشکستگی‌های گذشته، اکنون به‌جای افزایش شتاب‌زده تولید بر سودآوری و حفظ سرمایه تمرکز کرده‌اند و بنابراین در برابر فشارهای سیاسی برای حفاری بیشتر مقاومت می‌کنند. از سوی دیگر، توسعه چاه‌های جدید زمان‌بر است و میدان‌های شیل نیز افت تولید بالایی دارند و برای حفظ سطح تولید به حفاری مداوم نیاز دارند. علاوه بر این، نفت سبک شیل همیشه جایگزین مناسبی برای نفت سنگین خاورمیانه در بسیاری از پالایشگاه‌ها نیست و ظرفیت پالایشی و لجستیکی نیز محدود است. در چنین شرایطی حتی افزایش احتمالی تولید آمریکا فقط بخش کوچکی از کمبود ناشی از اختلال در هرمز را جبران می‌کند و بازار جهانی نفت همچنان به مسیرهای حیاتی انتقال انرژی و تحولات ژئوپلیتیکی وابسته باقی می‌ماند.»

روزنامه فرهیختگان با عنوان «هدف بانک مرکزی تضعیف بازار غیررسمی ارز بوده است» در گزارش اقتصادی خود به ارزیابی و نقد سیاست جدید بانک مرکزی در تسهیل فروش ارز به مردم پرداخته و نوشته است: «در هر سیاست اقتصادی ابتدا باید مشخص شود هدف از مداخله چیست و آن سیاست تا چه اندازه می‌تواند به تحقق آن هدف کمک کند. سیاست جدید فروش ارز با هدف تزریق ارز به بازار و تضعیف بازار غیررسمی طراحی شده است، زیرا در شرایط تورمی بسیاری از مردم برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به خرید دلار، طلا یا دارایی‌های مشابه روی می‌آورند و اگر این تقاضا از مسیر رسمی پاسخ داده نشود، به بازارهای غیررسمی منتقل می‌شود. با این حال در شرایط فعلی این سیاست چندان قابل دفاع نیست. کشور به‌تازگی یک دوره پرتنش را پشت سر گذاشته و بخشی از درآمدهای ارزی کاهش یافته، در حالی که نیاز به واردات افزایش پیدا کرده است. هم‌زمان تورم بالا و رشد قیمت‌ها در بازارهای مختلف باعث شده نگرانی درباره کاهش ارزش ریال بیشتر شود. در چنین وضعیتی تسهیل خرید ارز می‌تواند به تضعیف بیشتر ریال و افزایش تمایل به نگهداری دلار منجر شود. در شرایط عادی عرضه ارز نزدیک به نرخ واقعی می‌توانست به کاهش فعالیت بازار غیررسمی کمک کند اما اکنون احتمال دارد این سیاست بیشتر به کاهش ذخایر ارزی منجر شود بدون آنکه اثر قابل توجهی بر بازار ارز داشته باشد.»

روزنامه جوان در گزارش اقتصادی خود با عنوان «کابل‌هایی برای روز مبادای محور مقاومت» به اهمیت راهبردی کابل‌های فیبر نوری زیردریایی در تنگه هرمز و پیامدهای احتمالی قطع آن‌ها برای اینترنت و اقتصاد دیجیتال جهان پرداخته و نوشته است: «تهدید قطع کابل‌های فیبر نوری زیردریایی در تنگه هرمز نگرانی گسترده‌ای در سطح جهان ایجاد کرده است، زیرا بخش مهمی از ارتباطات و اقتصاد دیجیتال جهان به این کابل‌ها وابسته است. در بستر این آبراه راهبردی شبکه‌ای از کابل‌های اینترنتی قرار دارد که آسیا را به اروپا متصل می‌کند و بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس بخش عمده اینترنت خود را از طریق آنها دریافت می‌کنند. در صورت آسیب دیدن چند کابل به طور هم‌زمان، اینترنت منطقه با اختلال جدی مواجه می‌شود و فعالیت‌هایی مانند بانکداری، بورس، رایانش ابری و تجارت الکترونیک دچار مشکل خواهد شد و خسارت‌های مالی گسترده‌ای به همراه دارد. رسانه‌های خارجی نیز به این موضوع پرداخته و هشدار داده‌اند که حمله به کابل‌ها می‌تواند بدون درگیری نظامی مستقیم، اقتصاد جهانی را مختل کند. در عین حال برخی تحلیل‌ها معتقدند ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در تنگه هرمز می‌تواند از این زیرساخت‌ها به عنوان یک فرصت اقتصادی مانند دریافت عوارض عبور کابل‌ها، ارائه خدمات تعمیر و نگهداری آن‌ها و توسعه نقش خود در زیرساخت‌های انتقال داده منطقه استفاده کند.»

روزنامه ایران با عنوان «خسارت ۷۰۰ همتی به اقتصاد دیجیتال» در گزارش اقتصادی خود به بررسی خسارت‌های اقتصادی ناشی از اختلال و محدودیت اینترنت بر اقتصاد دیجیتال ایران و پیامدهای آن برای کسب‌وکارها پرداخته و نوشته است: «گزارش انجمن بلاکچین ایران نشان می‌دهد اختلال‌ها و محدودیت‌های اینترنتی در ماه‌های اخیر خسارت قابل توجهی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد کرده است. طبق این گزارش، از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۷۰ روز اختلال گسترده و بیش از ۱۶۵۰ ساعت ناپایداری ارتباطی ثبت شده که برآورد می‌شود روزانه بین ۳ تا ۸ هزار میلیارد تومان به این بخش خسارت وارد کرده باشد؛ رقمی که در مجموع طی حدود دو ماه به ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد. گزارش، بحران را در سه مرحله «فرسایش مزمن پیش از جنگ ۱۲ روزه»، «شوک جنگ» و «دوره پسابحران» توصیف می‌کند که نتیجه آن کاهش شدید فعالیت کسب‌وکارها بوده است. افت فروش برخی کسب‌وکارهای دیجیتال به بیش از ۷۰ درصد رسیده و کاهش تعامل کاربران، بازده تبلیغات و جذب مشتری نیز به طور قابل توجهی گزارش شده است. بیشترین آسیب متوجه کسب‌وکارهای کوچک، مشاغل خانگی و فریلنسرها بوده که به فروش آنلاین وابستگی بیشتری دارند. همچنین توقف جذب نیرو، احتیاط سرمایه‌گذاران و افزایش نااطمینانی از دیگر پیامدها عنوان شده است. اقتصاد دیجیتال برای حفظ اشتغال و رشد، به اینترنت پایدار و دسترسی عمومی نیاز دارد.»