پشت پرده انقلاب AI؛ عطش مراکز داده برای بلعیدن آب و برق

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ با رشد سریع و انفجاری هوش مصنوعی، بحث درباره زیرساخت‌هایی که این فناوری را پشتیبانی می‌کنند بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. در کنار تمام مزایایی که این تکنولوژی در حوزه‌هایی مثل پزشکی، آموزش، حمل‌ونقل و اقتصاد ایجاد می‌کند، نگرانی‌های جدی‌تری هم در حال شکل‌گیری است؛ نگرانی‌هایی که مستقیما به مصرف منابع طبیعی و فشار بر محیط‌زیست مربوط می‌شوند. یکی از نمونه‌های تازه و بحث‌برانگیز این موضوع، اتفاقی است که در منطقه مورگان ایالت جورجیا رخ داده و توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرده است. 

در این منطقه، ساکنان محلی گزارش داده‌اند که هم‌زمان با آغاز ساخت یک مرکز داده متعلق به شرکت متا، کیفیت آب آشامیدنی آن‌ها به شکل ناگهانی تغییر کرده و آب چاه‌ها و منابع محلی کدر و گل‌آلود شده است. این موضوع حتی به سطح سیاست‌گذاری ملی هم رسیده؛ جایی که الکساندریا اوکاسیو-کورتز، نماینده کنگره آمریکا در جلسه‌ای رسمی با نمایش دو بطری آب تیره‌رنگ، از مقام‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست (EPA) پرسید که آیا بررسی اثرات مراکز داده بر منابع آبی در دستور کار قرار دارد یا خیر؟ در پاسخ، مقام این سازمان وعده داد که موضوع به‌ طور جدی بررسی خواهد شد. 

بر اساس گفته‌های ساکنان، بسیاری از خانواده‌ها که از چاه‌های خصوصی یا عمومی استفاده می‌کنند، بعد از شروع عملیات ساخت‌وساز با افت کیفیت آب مواجه شده‌اند؛ تا جایی که برخی مجبور شده‌اند برای کارهای روزمره مثل آشپزی یا حتی استحمام از آب بطری استفاده کنند. بعضی گزارش‌ها حتی از آسیب دیدن لوازم خانگی بعد از انجام انفجارها و عملیات پاک‌سازی زمین برای ساخت مرکز داده خبر می‌دهند. هرچند هنوز دلیل قطعی این تغییرات مشخص نشده اما کارشناسان احتمال می‌دهند کاهش سطح آب زیرزمینی باعث شده رسوبات ته‌نشین‌شده دوباره وارد جریان آب شوند؛ مساله‌ای که می‌تواند در اثر برداشت سنگین آب توسط پروژه‌های صنعتی تشدید شود. 

از سوی دیگر، شرکت متا اعلام کرده که بر اساس بررسی‌های مستقل، فعالیت مرکز داده هیچ تاثیری بر منابع آب زیرزمینی نداشته و تامین آب پروژه نیز از شبکه شهری انجام می‌شود. با این حال، این توضیحات در شرایطی ارائه می‌شود که در پروژه‌های مشابه در مناطق دیگر نیز نگرانی‌هایی درباره مصرف بالای آب و نبود شفافیت مطرح شده است. برای مثال، در یکی از مراکز داده در همین ایالت جورجیا، طی حدود ۱۵ ماه نزدیک به ۲۹ میلیون گالن آب مصرف شده بود؛ موضوعی که بعدها و پس از شکایت ساکنان منطقه آشکار شد و باعث افت فشار آب در آن ناحیه شد.

اما مساله فقط به یک پروژه یا یک منطقه محدود نمی‌شود. یکی از موضوعات مهم‌تر و کمتر دیده‌شده، مصرف پنهان منابع در خود فرآیند استفاده از هوش مصنوعی است. پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که هر بار اجرای یک مدل بزرگ هوش مصنوعی، بسته به نوع سیستم و محل قرارگیری سرورها، می‌تواند بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌لیتر آب مصرف کند. این آب عمدتا برای خنک‌سازی سرورها و جلوگیری از داغ شدن تجهیزات استفاده می‌شود. به زبان ساده‌تر، هر پرامپت یا درخواست پیچیده می‌تواند معادل یک بطری کوچک آب مصرف داشته باشد. در مقیاس بزرگ‌تر، آموزش مدل‌های عظیمی مثل GPT یا Llama ممکن است به میلیون‌ها لیتر آب نیاز داشته باشد.

این مصرف در شرایطی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بدانیم استفاده از هوش مصنوعی در سراسر جهان با سرعت بسیار بالایی در حال افزایش است. در برخی مناطق، به‌خصوص در روزهای گرم، مراکز داده برای حفظ عملکرد سیستم‌های خنک‌کننده مجبور به مصرف آب بیشتری می‌شوند، زیرا روش‌های خنک‌سازی هوایی در دماهای بالا کارایی خود را از دست می‌دهند. این موضوع در کنار افزایش مصرف برق، فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های شهری وارد می‌کند.

در واقع پیامدهای گسترش مراکز داده و استفاده گسترده از هوش مصنوعی فقط به آب محدود نمی‌شود. در برخی مناطق آمریکا گزارش‌هایی از افزایش قیمت برق، احتمال فشار بیش از حد بر شبکه انرژی و حتی خطر خاموشی‌های محلی منتشر شده است. همچنین برخی ساکنان از آلودگی صوتی ناشی از فعالیت مداوم تجهیزات خنک‌کننده شکایت دارند. از طرف دیگر، در مناطق روستایی نیز نگرانی‌هایی درباره کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی مطرح شده است. همین مسائل باعث شده بخش قابل توجهی از مردم نسبت به ساخت مراکز داده در نزدیکی محل زندگی خود مخالفت نشان دهند؛ به‌طوری که در برخی نظرسنجی‌ها، حدود ۷۰ درصد شرکت‌کنندگان با این موضوع مخالف بوده‌اند.

این نگرانی‌ها حتی وارد فضای سیاسی هم شده است. برخی چهره‌های سیاسی، از جمله اوکاسیو-کورتز و سناتور برنی سندرز، پیشنهادهایی برای توقف موقت یا بازنگری در روند ساخت مراکز داده مطرح کرده‌اند تا اثرات زیست‌محیطی این صنعت به‌طور دقیق‌تری بررسی شود.

در نهایت، مساله اصلی این است که توسعه هوش مصنوعی اگرچه می‌تواند به پیشرفت‌های چشمگیری در حوزه‌های مختلف منجر شود اما بدون مدیریت دقیق منابع و شفافیت در مصرف آب و انرژی، ممکن است هزینه‌های زیست‌محیطی سنگینی به همراه داشته باشد. آنچه در جورجیا رخ داده، شاید فقط یک نمونه اولیه از چالشی بزرگ‌تر باشد؛ چالشی که اگر جدی گرفته نشود، می‌تواند در آینده به بحران‌های گسترده‌تری در سطح جهانی تبدیل شود.