هر متر مکعب آب شرب، ۱۹۰ هزار تومان یارانه پنهان دارد

به گزارش اقتصاد معاصر؛ به نقل از وزارت نیرو، مسعود باقرزاده، مدیرکل دفتر برنامه و بودجه شرکت مهندسی آبفای کشور اعلام کرد: کاهش بارندگی‌ها و افزایش جمعیت طی سه دهه اخیر باعث شده است سرانه آب قابل برنامه‌ریزی در ایران از حدود ۲۵۰۰ مترمکعب به کمتر از ۱۰۰۰ مترمکعب در سال برای هر نفر کاهش یابد؛ رقمی که ایران را در زمره کشورهای کم‌آب جهان قرار می‌دهد.

باقرزاده با تشریح وضعیت منابع آب کشور گفت: تا حدود ۳۰ سال قبل میزان بارندگی سالانه در ایران حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بود که حدود دو سوم آن تبخیر و تعریق می‌شد و در نهایت حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب آب قابل برنامه‌ریزی در رودخانه‌ها، سدها و سفره‌های زیرزمینی جریان داشت. در آن زمان جمعیت کشور حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر بود.

وی افزود: در سال‌های اخیر میزان بارندگی سالانه به حدود ۳۰۰ میلیارد مترمکعب کاهش یافته، در حالی که جمعیت کشور به حدود ۹۰ میلیون نفر رسیده است. در نتیجه، آب قابل برنامه‌ریزی کشور از ۱۳۰ میلیارد مترمکعب به کمتر از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب در سال کاهش پیدا کرده است.

مدیرکل دفتر برنامه و بودجه آبفای کشور با اشاره به روند نزولی سرانه آب در ایران اظهار کرد: سرانه آب قابل برنامه‌ریزی که حدود سه دهه قبل ۲۵۰۰ مترمکعب برای هر ایرانی بود، اکنون به زیر هزار مترمکعب در سال رسیده و این روند همچنان ادامه دارد. به گفته وی، کشورهایی که سرانه آب آنها کمتر از هزار مترمکعب در سال باشد در دسته کشورهای کم‌آب قرار می‌گیرند.

محدودیت آب قابل استفاده در کشور

باقرزاده توضیح داد: از حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب در دسترس سالانه، دست‌کم ۴۰ میلیارد مترمکعب باید برای محیط زیست باقی بماند تا صرف تغذیه آبخوان‌ها، سفره‌های زیرزمینی، رودخانه‌ها و تالاب‌ها شود؛ موضوعی که نقش مهمی در جلوگیری از گرد و غبار و فرونشست زمین دارد. بنابراین حداکثر ۶۰ میلیارد مترمکعب آب برای مصارف مختلف قابل استفاده است.

وی افزود: از این میزان حدود ۱۰ میلیارد مترمکعب برای مصرف شرب و حدود ۴ میلیارد مترمکعب برای صنعت استفاده می‌شود. در مقابل، طبق اعلام وزارت جهاد کشاورزی، بخش کشاورزی سالانه حدود ۷۰ میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌کند که در مجموع مصارف آب کشور را به حدود ۸۴ میلیارد مترمکعب در سال می‌رساند.

برداشت مازاد از منابع آب زیرزمینی

به گفته باقرزاده، در شرایط فعلی حداکثر ۳۵ میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی در سال تغذیه می‌شود، اما به طور متوسط ۵ میلیارد مترمکعب بیشتر از میزان تغذیه آبخوان‌ها برداشت صورت می‌گیرد.

وی با اشاره به اهمیت منابع زیرزمینی گفت: طی چند دهه گذشته حدود ۱۵۰ میلیارد مترمکعب برداشت اضافی از منابع آب زیرزمینی انجام شده که باعث کاهش کمیت و کیفیت این منابع استراتژیک شده است. به طور کلی ذخایر آب زیرزمینی کشور بین ۴۰۰ تا ۴۵۰ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود که از این میزان حدود یک سوم آن از دست رفته است.

ضرورت کاهش مصرف آب شرب

مدیرکل دفتر برنامه و بودجه آبفای کشور با اشاره به کم‌بارشی در کشور تأکید کرد: سرانه مصرف آب شرب باید از ۱۸۵ لیتر به ۱۵۰ لیتر در شبانه‌روز کاهش یابد.

وی همچنین گفت: هر مترمکعب آب شرب حدود ۱۹۰ هزار تومان یارانه پنهان دارد که فشار قابل توجهی بر منابع مالی این بخش وارد می‌کند.

چالش بهره‌وری آب در کشاورزی

باقرزاده با اشاره به مصرف بالای آب در بخش کشاورزی افزود: در بسیاری از کشورها با مصرف هر یک مترمکعب آب، یک کیلوگرم ماده خشک تولید می‌شود، در حالی که این عدد در ایران حدود ۳۰۰ گرم است. به گفته وی، افزایش بهره‌وری آب در کشاورزی نیازمند فناوری، دانش فنی و اصلاح ساختار اقتصادی تولید محصولات کشاورزی است.

وی یادآور شد: بر اساس قانون برنامه هفتم پیشرفت قرار است تا پایان برنامه ۱۰ میلیارد مترمکعب از مصرف آب کشاورزی کاهش یابد و در عین حال تولید محصولات کشاورزی ۴۰ درصد افزایش پیدا کند.

تأمین آب صنایع از پساب و منابع غیرمتعارف

مدیرکل دفتر برنامه و بودجه آبفای کشور گفت: طبق قانون برنامه هفتم، صنایع باید آب مورد نیاز فرآیندهای صنعتی را از آب بازیافتی، منابع غیرمتعارف و بازچرخانی فاضلاب تأمین کنند.

به گفته وی، در این برنامه پیش‌بینی شده است ۱.۷۷ میلیارد مترمکعب از پساب تصفیه‌شده و آب شیرین‌کن‌ها برای تأمین آب صنایع مورد استفاده قرار گیرد.

باقرزاده همچنین اظهار کرد: در برنامه هفتم، سقف مصرف آب شرب کشور ۹.۸ میلیارد مترمکعب در سال تعیین شده است، در حالی که برآورد عملیاتی شرکت آبفا حدود ۱۰.۲ میلیارد مترمکعب در سال است و برای اصلاح این اختلاف باید توضیحات لازم به سازمان برنامه و بودجه ارائه شود.

سه مسیر برای کاهش مصرف آب

به گفته این مقام مسئول، کاهش مصرف آب شرب از سه مسیر اصلی امکان‌پذیر است:

• استفاده از تجهیزات و فناوری‌های نوین

• اصلاح قوانین و مقررات

• فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی

نابرابری در توزیع بارش و فشار بر مناطق کم‌آب

باقرزاده در ادامه به موضوع توزیع نامتوازن بارش در کشور اشاره کرد و گفت: حدود یک چهارم جمعیت کشور در نیمه جنوبی البرز ساکن هستند؛ مناطقی مانند تهران، کرج، قزوین و قم که با محدودیت شدید منابع آب مواجه‌اند.

وی افزود: در برخی مناطق مانند اصفهان نیز همزمان توسعه گردشگری، صنعت، کشاورزی و تجارت رخ داده که فشار زیادی بر منابع آب وارد کرده و توسعه شهری بی‌رویه در این مناطق پیامدهای زیست‌محیطی به همراه داشته است.

چالش اقتصادی صنعت آب

مدیرکل دفتر برنامه و بودجه آبفای کشور همچنین با اشاره به مشکلات مالی این بخش گفت: قیمت‌های تکلیفی آب و خریدهای تضمینی باعث شده شرکت‌های آب و فاضلاب در زمره شرکت‌های زیان‌ده قرار گیرند و در نتیجه سرمایه‌گذاری در این حوزه کاهش یابد.

هدررفت آب در شبکه‌های توزیع

باقرزاده در پایان به مسئله آب بدون درآمد اشاره کرد و گفت: حدود ۳۰ درصد آب توزیعی کشور آب بدون درآمد محسوب می‌شود که ۱۵ درصد آن مربوط به هدررفت ظاهری و حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد نیز ناشی از فرسودگی شبکه‌ها و تأسیسات آبی است.