تنش تازه میان اپل و روسیه؛ توصیه کرملین به ترک آیفون

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ دولت روسیه پس از آنکه اپل دسترسی کاربران آیفون در این کشور به دو اپلیکیشن مهم «VKontakte» و پیام‌رسان «Max» را محدود کرد، با انتقاد شدید از این اقدام، تصمیم‌های اخیر این شرکت آمریکایی را عجیب توصیف کرد و از شهروندان خواست برای ادامه استفاده از این خدمات به سیستم‌عامل اندروید مهاجرت کنند.

بر اساس گزارش شفافیت اپ‌استور اپل در سال ۲۰۲۵، روسیه در میان تمامی کشورهای جهان بیشترین درخواست را برای حذف اپلیکیشن‌ها از فروشگاه نرم‌افزاری اپل ثبت کرده است. طبق این گزارش، مقامات روسیه در طول سال ۲۰۲۵ خواستار حذف یک‌هزار و ۲۱۳ اپلیکیشن از اپ‌استور شدند که بخش قابل توجهی از آن‌ها سرویس‌های VPN بودند؛ ابزارهایی که کاربران برای دور زدن سانسور گسترده اینترنت در این کشور از آن‌ها استفاده می‌کنند. در این رتبه‌بندی، ویتنام با درخواست حذف ۳۳۵ اپلیکیشن در جایگاه دوم قرار دارد.

دولت روسیه طی سال‌های اخیر تلاش کرده است نسخه‌ای کاملا کنترل‌شده، داخلی و تحت نظارت از اینترنت ایجاد کند. در همین راستا، این کشور به‌طور مداوم از شرکت اپل می‌خواهد اپلیکیشن‌هایی را که با سیاست‌های داخلی روسیه همخوانی ندارند، از اپ‌استور حذف کند. با این حال، مسکو انتظار دارد برنامه‌های بومی و مورد حمایت دولت، از جمله شبکه اجتماعی VKontakte که نسخه روسی فیس‌بوک محسوب می‌شود و همچنین پیام‌رسان Max، بدون هیچ محدودیتی در اختیار کاربران باقی بمانند.

پیام‌رسان Max که از آن به‌عنوان نرم‌افزار ارتباطی مورد حمایت دولت روسیه یاد می‌شود، پیش‌تر نیز با انتقاد رسانه‌های مستقل روسی مواجه شده بود. برخی از این رسانه‌ها مدعی شده‌اند این پیام‌رسان علاوه بر قابلیت‌های گسترده نظارتی، ابزارهای متعددی برای جمع‌آوری اطلاعات کاربران در اختیار دارد و حتی از فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی برای شنود و پایش ارتباطات استفاده می‌کند.

با این وجود، اپل طی هفته‌های اخیر هر دو اپلیکیشن Max و VKontakte را از دسترس کاربران آیفون در روسیه خارج کرده است. اگرچه کاربرانی که پیش از این این برنامه‌ها را نصب کرده‌اند همچنان می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند اما اپل ارسال اعلان‌های (Push Notifications) این اپلیکیشن‌ها را نیز غیرفعال کرده است؛ اقدامی که عملا بخش مهمی از کارایی این برنامه‌ها را از بین می‌برد. پیام‌رسان Max در نخستین

هفته ماه ژوئن از دسترس خارج شد و اپلیکیشن VKontakte نیز در تاریخ ۲۵ ژوئن از اپ‌استور حذف شد.
در همین حال، شرکت VK Group، توسعه‌دهنده شبکه اجتماعی VKontakte و سایر خدمات مرتبط، با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که اپل بدون هیچ‌گونه هشدار یا توضیح قبلی اقدام به حذف برنامه‌های این شرکت از اپ‌استور کرده است.

این شرکت تاکید کرد که VK هرگز مشمول تحریم‌های بین‌المللی نبوده و نام آن در هیچ‌یک از فهرست‌های تحریمی قرار ندارد؛ موضوعی که به گفته این شرکت، بارها توسط مشاوران حقوقی بین‌المللی و آمریکایی نیز تایید شده است. در این بیانیه آمده است که اپل از مدت‌ها قبل تمامی اسناد و نظرات حقوقی مربوط به این موضوع را در اختیار داشته اما با وجود این اطلاعات، به‌صورت یک‌جانبه و بدون اطلاع قبلی برنامه‌های VK را حذف کرده است. VK Group این اقدام اپل را علیه کاربران روسی غیرقابل توجیه و غیرقابل قبول توصیف کرد.

همچنین شرکت اعلام کرد که نسخه‌های اندرویدی تمامی برنامه‌هایش همچنان بدون مشکل در دسترس کاربران قرار دارند و همه قابلیت‌ها از جمله دریافت به‌روزرسانی‌ها، اعلان‌ها و سایر امکانات به‌طور کامل فعال هستند. به گفته VK Group، کاربران می‌توانند این برنامه‌ها را از طریق فروشگاه‌های RuStore، Google Play، Huawei AppGallery، Samsung Store، Xiaomi Store و همچنین وب‌سایت‌های رسمی محصولات این شرکت دریافت کنند.

به نظر می‌رسد این موضع اکنون به رویکرد رسمی کرملین نیز تبدیل شده است. یکی از کانال‌های تلگرامی نزدیک به دولت روسیه که اظهارات دیمیتری پسکوف را منتشر می‌کند، به نقل از وی نوشته است که شاید دیگر نتوان به اپل به‌عنوان یک ارائه‌دهنده خدمات تجاری قابل اعتماد نگاه کرد و محدودیت‌های اخیر بخشی از مجموعه تصمیم‌هایی است که به گفته وی «دست‌کم می‌توان آن‌ها را عجیب توصیف کرد.»

با وجود این انتقادها، پسکوف اذعان کرد که روسیه ابزار چندانی برای مقابله با تصمیم‌های اپل در اختیار ندارد. وی خطاب به کاربران گفت: «همیشه یک راه‌حل فوری وجود دارد؛ به اندروید مهاجرت کنید، از سیستم‌های خودمان استفاده کنید، به سرویس‌های جایگزین داخلی روی بیاورید و همچنان از خدماتی که دوست دارید بهره‌مند شوید.»

اقدام اخیر اپل در حذف و محدودسازی اپلیکیشن‌های کلیدی روسی، تازه‌ترین نمونه از تشدید تنش میان شرکت‌های بزرگ فناوری غربی و مسکو به شمار می‌رود؛ تنشی که از زمان آغاز جنگ اوکراین ابعاد گسترده‌تری یافته و اکنون به حوزه خدمات دیجیتال نیز کشیده شده است. با توجه به اصرار روسیه بر توسعه اکوسیستم نرم‌افزاری بومی و تلاش برای کاهش وابستگی به شرکت‌های فناوری غربی، به نظر می‌رسد اختلافات میان دو طرف در آینده نیز ادامه خواهد داشت و کاربران روسی بیش از گذشته تحت تاثیر این رویارویی فناوری و ژئوپلیتیکی قرار خواهند گرفت.