هوش مصنوعی غول‌های فناوری را بدهکار می‌کند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ رشد سریع سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، فقط به افزایش هزینه شرکت‌های فناوری برای خرید تراشه و ساخت مراکز داده محدود نمانده و به بازار بدهی نیز سرایت کرده است. پنج شرکت بزرگ آمازون، آلفابت، متا، مایکروسافت و اوراکل برای تامین مالی توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، در حال تبدیل شدن به بازیگران اصلی بازار اوراق قرضه شرکتی آمریکا هستند؛ روندی که برآوردهای بانک آمریکا نشان می‌دهد می‌تواند در سال‌های آینده به انتشار سالانه بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار اوراق از سوی این شرکت‌ها منجر شود.

بررسی روند تامین مالی غول‌های فناوری نشان می‌دهد مقیاس استقراض این شرکت‌ها در مدت کوتاهی افزایش قابل توجهی پیدا کرده است. پنج شرکت مذکور در سال ۲۰۲۵ در مجموع حدود ۱۲۱ میلیارد دلار اوراق قرضه شرکتی در آمریکا منتشر کردند، در حالی که میانگین انتشار سالانه آن‌ها در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد دلار بود. به این ترتیب، حجم انتشار اوراق این گروه در سال ۲۰۲۵ بیش از چهار برابر میانگین پنج سال قبل قرار گرفت.

این افزایش در شرایطی رخ داده که شرکت‌های فناوری با موجی از سرمایه‌گذاری سنگین برای توسعه ظرفیت محاسباتی مواجه هستند. ساخت و تجهیز مراکز داده، خرید پردازنده‌ها و تراشه‌های پیشرفته، توسعه زیرساخت شبکه و تامین برق مورد نیاز مراکز داده، هزینه‌های سرمایه‌ای این شرکت‌ها را به سطوح بی‌سابقه‌ای رسانده است.

پیش‌بینی ۱۴۰ میلیارد دلاری بانک آمریکا

بانک آمریکا برآورد کرده است که پنج غول فناوری طی سه سال آینده به‌طور متوسط سالانه حدود ۱۴۰ میلیارد دلار از طریق انتشار اوراق قرضه تامین مالی کنند. این رقم در سناریوی بالاتر می‌تواند از ۳۰۰ میلیارد دلار در سال نیز عبور کند.

برای مقایسه، برآورد این بانک از میزان انتشار سالانه اوراق توسط شش بانک بزرگ آمریکا حدود ۱۵۷ میلیارد دلار است. بنابراین، در صورت تحقق سناریوی پایه، حجم استقراض پنج شرکت بزرگ فناوری می‌تواند به سطح انتشار بدهی بزرگ‌ترین بانک‌های آمریکا نزدیک شود و در سناریوی بالاتر، از آن فراتر رود.

چنین روندی می‌تواند ترکیب بازار اوراق شرکتی آمریکا را تغییر دهد؛ زیرا شرکت‌هایی که در گذشته بخش عمده منابع توسعه خود را از جریان نقدی داخلی تامین می‌کردند، اکنون برای پاسخگویی به نیازهای سرمایه‌ای مرتبط با هوش مصنوعی، حضور پررنگ‌تری در بازار بدهی پیدا کرده‌اند.

انتشارهای میلیارددلاری غول‌های فناوری

ابعاد این موج تامین مالی را می‌توان در معاملات بزرگ سال ۲۰۲۵ مشاهده کرد، اوراکل در سپتامبر حدود ۱۸ میلیارد دلار اوراق منتشر کرد. متا در اکتبر وارد معامله‌ای ۳۰ میلیارد دلاری شد که در آن مقطع بزرگ‌ترین انتشار منفرد اوراق با درجه سرمایه‌گذاری برای اهدافی غیر از ادغام و تملک محسوب می‌شد. آلفابت نیز در نوامبر حدود ۱۷.۵ میلیارد دلار اوراق فروخت و آمازون در همان ماه حدود ۱۵ میلیارد دلار اوراق منتشر کرد.

این معاملات نشان می‌دهد تأمین مالی زیرساخت‌های هوش مصنوعی دیگر در مقیاس پروژه‌های محدود یا سرمایه‌گذاری‌های داخلی شرکت‌ها انجام نمی‌شود و به یکی از محرک‌های مهم بازار بدهی شرکتی تبدیل شده است.

در کنار این روند، یک برآورد دیگر نشان می‌دهد ابرمقیاس‌سازهای فناوری تنها در سال جاری حدود ۱۳۲ میلیارد دلار اوراق برای تامین مالی توسعه مراکز داده منتشر کرده‌اند. مراکز داده در قلب توسعه هوش مصنوعی قرار دارند و هزینه ساخت آن‌ها تنها به ساختمان و تجهیزات محدود نمی‌شود.

تراشه‌های پردازشی، سیستم‌های خنک‌کننده، تجهیزات شبکه و به‌ویژه برق مورد نیاز این مراکز، بخش بزرگی از هزینه سرمایه‌گذاری را تشکیل می‌دهد. همین موضوع باعث شده توسعه ظرفیت هوش مصنوعی به پروژه‌هایی با نیاز سرمایه‌ای بسیار بالا تبدیل شود.

افزایش انتشار اوراق در چنین شرایطی، از یک سو امکان سرعت گرفتن سرمایه‌گذاری را فراهم می‌کند اما از سوی دیگر وابستگی شرکت‌ها به بازار اعتبار را افزایش می‌دهد.

مساله فقط حجم بدهی نیست

نگرانی درباره موج تامین مالی هوش مصنوعی صرفا به اندازه بدهی‌های جدید محدود نمی‌شود. پرسش مهم‌تر این است که آیا درآمد حاصل از خدمات هوش مصنوعی با سرعت کافی رشد خواهد کرد تا هزینه ساخت و بهره‌برداری از این زیرساخت‌ها را پوشش دهد.

در حالی که هزینه ساخت مراکز داده، خرید تراشه و تامین انرژی همچنان بالاست، قیمت خدمات هوش مصنوعی در برخی بخش‌ها تحت فشار قرار گرفته است. یک شاخص مربوط به هزینه توکن‌های مدل‌های زبانی بزرگ نشان می‌دهد قیمت پرداختی مشتریان برای یک میلیون توکن از ماه ژوئن بیش از نصف شده و به کمتر از یک دلار رسیده است.

به این ترتیب، صنعت هوش مصنوعی با وضعیتی مواجه شده که در آن هزینه زیرساخت و ظرفیت محاسباتی همچنان افزایش می‌یابد اما قیمت برخی خدمات و واحدهای پردازشی در حال کاهش است. ادامه این روند می‌تواند فشار بیشتری بر مدل درآمدی شرکت‌های فعال در این حوزه وارد کند.

هزینه‌های ۱.۵ تریلیون دلاری در راه است

بخش دیگری از نگرانی‌ها به تعهدات مالی آتی مربوط می‌شود، بر اساس تحلیلی که درباره ساختار قراردادهای مراکز داده ارائه شده، آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی در چند سال آینده با حدود ۱.۵ تریلیون دلار تعهد مرتبط با ظرفیت محاسباتی مواجه خواهند شد.

در برخی پروژه‌ها، مراکز داده بر اساس قراردادهای «بگیر یا پرداخت کن» ساخته و تجهیز می‌شوند. در این مدل، ممکن است تا دو یا سه سال پس از انعقاد قرارداد، پرداخت کامل هزینه‌ها آغاز نشود و مرکز داده در این فاصله ساخته و وارد مدار شود.

در نتیجه، بخشی از درآمد مورد انتظار سازندگان زیرساخت پیش از آنکه هزینه واقعی استفاده از ظرفیت برای خریدار ایجاد شود، در محاسبات مالی منعکس می‌شود. نقطه حساس زمانی شکل می‌گیرد که مراکز داده به بهره‌برداری برسند و هزینه‌های واقعی قراردادها هم‌زمان شروع شود.

بر اساس این تحلیل، جهش هزینه‌های مرتبط با این قراردادها می‌تواند در سال آینده به حدود ۷۰۰ میلیارد دلار برسد و در سال ۲۰۲۷ از ۸۰۰ میلیارد دلار عبور کند. این ارقام الزاما به معنای بدهی ثبت‌شده در ترازنامه شرکت‌های هوش مصنوعی نیست اما تعهداتی هستند که در صورت رشد ناکافی درآمد می‌توانند فشار مالی قابل توجهی ایجاد کنند.

فاصله میان درآمد و هزینه؛ چالش اصلی مدل اقتصادی هوش مصنوعی

مساله دیگر به سودآوری شرکت‌های هوش مصنوعی بازمی‌گردد، برخی شرکت‌ها برای نشان دادن عملکرد عملیاتی بهتر از معیارهایی استفاده می‌کنند که تمام هزینه‌های اقتصادی فعالیت آن‌ها را دربر نمی‌گیرد.
برای نمونه، درباره آنتروپیک گزارش شده که این شرکت به سرمایه‌گذاران اعلام کرده «درآمد عملیاتی تعدیل‌شده» آن مثبت شده است؛ با این حال، این معیار بخش قابل توجهی از هزینه‌های شرکت را در محاسبه خود لحاظ نمی‌کند.

این اختلاف میان معیارهای تعدیل‌شده و هزینه واقعی توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا شرکت‌ها هم‌زمان با افزایش ظرفیت پردازشی، نیازمند سرمایه‌گذاری بیشتر برای آموزش و اجرای مدل‌ها هستند.

در چنین شرایطی، رشد درآمد باید به اندازه‌ای باشد که نه تنها هزینه‌های جاری، بلکه هزینه سرمایه‌ای و تعهدات بلندمدت ناشی از توسعه مراکز داده را نیز پوشش دهد.

فشار بر بازار اوراق و هزینه تامین مالی

ورود حجم بیشتری از اوراق شرکت‌های فناوری به بازار، می‌تواند آثار گسترده‌تری بر بازار اعتبار آمریکا داشته باشد. افزایش عرضه اوراق به طور طبیعی توجه سرمایه‌گذاران را به بازده، رتبه اعتباری و توان بازپرداخت بدهی شرکت‌ها معطوف می‌کند.

این مساله در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که بازده اوراق خزانه‌داری ۱۰ ساله آمریکا، به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای هزینه استقراض در بازارهای جهانی، حدود ۵ درصد قرار دارد. بنابراین، تامین مالی پروژه‌های چندصد میلیارد دلاری در محیط نرخ بهره بالا، هزینه قابل توجهی به شرکت‌ها تحمیل می‌کند.

در سال ۲۰۲۵ نیز افزایش استقراض شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی با افزایش توجه بازار به ریسک اعتباری همراه شد و برخی سرمایه‌گذاران برای پوشش این ریسک‌ها به بازار اعتبار نکول یا CDS روی آوردند.

همچنین هزینه بیمه بدهی برخی شرکت‌ها نیز افزایش یافت، برای نمونه، پس از انتشار بزرگ اوراق توسط اوراکل در سپتامبر ۲۰۲۵، هزینه CDS پنج‌ساله این شرکت افزایش قابل توجهی پیدا کرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران فقط به رشد درآمد و ارزش بازار این شرکت‌ها توجه نمی‌کنند و ریسک افزایش بدهی آن‌ها را نیز در قیمت‌گذاری لحاظ می‌کنند.

هوش مصنوعی در نقطه تلاقی فناوری و بازار بدهی

در مجموع، رونق هوش مصنوعی اکنون وارد مرحله‌ای شده که ادامه سرمایه‌گذاری در آن به بازارهای بدهی نیز وابستگی بیشتری پیدا کرده است. پنج شرکت بزرگ فناوری در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۲۱ میلیارد دلار اوراق منتشر کردند، در حالی که میانگین سالانه آن‌ها در چهار سال قبل از آن حدود ۲۸ میلیارد دلار بود. بانک آمریکا نیز متوسط سالانه ۱۴۰ میلیارد دلار انتشار اوراق طی سه سال آینده را برای این گروه پیش‌بینی کرده و در سناریوی بالاتر، رقم بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار را محتمل دانسته است.

در سوی دیگر، هزینه ساخت و بهره‌برداری از زیرساخت‌های هوش مصنوعی همچنان رو به افزایش است و تعهدات مرتبط با ظرفیت محاسباتی نیز می‌تواند در سال‌های آینده به صدها میلیارد دلار برسد.

به همین دلیل، مسیر آینده صنعت هوش مصنوعی فقط به سرعت پیشرفت فناوری یا تعداد کاربران مدل‌های جدید وابسته نیست؛ توان شرکت‌ها برای تبدیل سرمایه‌گذاری سنگین در تراشه، مراکز داده و انرژی به درآمد پایدار نیز به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده تبدیل شده است. هرچه فاصله میان هزینه زیرساخت و درآمد حاصل از خدمات هوش مصنوعی بیشتر شود، اهمیت ساختار بدهی و تعهدات مالی این صنعت برای سرمایه‌گذاران و بازارهای اعتباری نیز افزایش خواهد یافت.