۰۱/آذر/۱۴۰۵ | ۰۳:۲۶
جمع‌آوری کارت‌های آزاد جایگاه‌ها مصرف بنزین را ۱۰ درصد کاهش داد اعمال محدودیت‌های برق از اول آذر پیش‌ بینی قیمت دلار یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ پیش ‌بینی قیمت طلا و سکه یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ رشد ۲.۳ درصدی بخش کشاورزی با وجود شرایط سخت تحمیلی / ثبت صادرات ۳ میلیارد دلاری ۲ هزار واحد نهضت ملی مسکن در سهند طی ۸ ماه حذف شد ورود موج جدید بارش‌ها به کشور از یکشنبه؛ تشدید آلودگی هوا در ۴ استان ورود موج جدید بارشی به کشور از اول آذر ترافیک سنگین در چند محور مواصلاتی منتهی به تهران راه‌آهن چابهار - زاهدان؛ طلوع افق پیشرفت در قلب مکران وابستگی ۷۰ درصد تولید برق به گاز هشدار شرکت ملی گاز درباره رشد مصرف خانگی؛ احتمال قطع گاز در برخی استان‌ها جزییات ثبت نام اطلس بدون قرعه کشی + شرایط مشارکت در تولید سایپا قیمت جدید کودهای پایه کشاورزی اعلام شد واریز یارانه نقدی دهک‌های ۴ تا ۹ اطلاعیه توانیر درباره اعمال محدودیت‌های برق ناشی از محدودیت در تامین سوخت نیروگاه‌ها کمتر از ۵ درصد حقوق دولتی به بخش معدن بازمی‌گردد تشدید نظارت بر کیفیت تجهیزات وارداتی نیروگاه‌های خورشیدی کاهش ۳۳ درصدی تولید خودرو در ۷ ماهه سال پرداخت وام ۱.۲ میلیارد تومانی به متقاضیان تاکسی برقی صدور بیمه شخص ثالث خودروهای نوشماره منوط به پرداخت کامل حق بیمه شد امروز؛ آخرین فرصت صاحبان مشاغل برای تعیین تکلیف مالیات عملکرد ۱۴۰۴ ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر انشعابی به ۱۵ هزار مگاوات می‌رسد مصوبه ساخت آزادراه ۲۸ همتی کنارگذر پاکدشت ابلاغ شد آخرین قیمت طلا و سکه امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ متروباس‌های ۲۶ متری از گمرک ترخیص شدند هشدار سازمان غذا و دارو درباره مصرف ۴ فرآورده سلامت‌محور هشدار جدید برای خریداران سکه پارسیان قیمت طلا دست‌دوم امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ قیمت سکه پارسیان امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵+ جدول قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ + جدول حداقل دستمزد کارگران چگونه تعیین خواهد شد؟ قبض سنگین و قطع چند هفته‌ای در انتظار پرمصرف‌های برق وضعیت بورس امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ بازسازی اقتصادی باید بر حفظ اشتغال و احیای بنگاه‌ها متمرکز شود/ بهبود اقتصاد در گرو عبور از روزمرگی است چادرملو و شرکت‌های تابعه در کانون توجه مقامات و مدیران ارشد زنجیره فولاد در ایران متافو متقاضیان مسکن امید ۵۰۰ میلیون تومان وام با سود ۵ درصد می‌گیرند ترک فعل بانک مرکزی و وزارت راه در اخذ عوارض و جرایم آزادراهی شرط واریز سود سهام عدالت + مبلغ و زمان واریز صادق: مشکلات تردد ۶۰ روستای محدوده مرزن‌آباد برطرف می‌شود ذخایر سد‌های تهران به ۳۶۴ میلیون مترمکعب رسید پایان دریافت حق بیمه هنگام ثبت‌ نام خودروی صفر از اول آذر نرخ سود بین‌بانکی به ۳۳.۶۵ درصد رسید؛ عقب‌نشینی آرام از اوج؟ پزشکیان: برق و گاز صنایع باید آخرین بخش در اولویت قطع انرژی باشد معاون وزیر راه: ساخت مسیر سه آزادراه تهران _ شمال سرعت می‌گیرد وزیر اقتصاد: موانع حقوقی آزادسازی سهام عدالت رفع شد قیمت دلار امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ باید از ظرفیت‌های سرزمینی در شرایط تحریم و پساجنگ حداکثر استفاده را ببریم جمع‌آوری کارت‌ سوخت جایگاه‌ها مصرف بنزین را ۱۰ درصد کاهش داد پنج خواسته رییس سازمان بورس از رییس جمهور اصلاح سبد سرمایه‌گذاری مهم‌ترین تصمیم راهبردی شستا است افزایش آلودگی در شهرهای صنعتی/بارش‌های پراکنده در شمال‌شرق گزارش هواشناسی امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵/ ورود موج جدید بارشی جدید همتی: بازار پول و سرمایه دو حوزه مستقل و رقیب یکدیگر نیستند قیمت جهانی طلا امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ قیمت جهانی نفت امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ تمدید مصوبات استانداردی دوران جنگ تا پایان سال قیمت سکه و قیمت طلا امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ + جدول کوچک‌ترهای بورس، مورد اقبال بازار سقوط سنگین بورس‌های جهان؛ ۹ تریلیون دلار از بین رفت ورود ۹۸ همت پول حقیقی به بورس از ابتدای سال تورم ژاپن برای دومین ماه متوالی بالاتر از هدف بانک مرکزی ماند اصلاح استوری در اینستاگرام ممکن شد دو مورد جدید در کسورات بازنشستگی؛ حقوق هنگام بازنشستگی افزایش می‌یابد اصلاح ناترازی انرژی با شوک قیمتی ممکن نیست ارتقای خدمات بیمه تکمیلی بازنشستگان با افزایش 70 درصدی سقف پوشش‌ افزایش ملایم قیمت نفت در بازار جهانی مدیریت پیک بار زمستان با بخشنامه محقق نمی‌شود اجرای طرح حذف کارت آزاد جایگاه‌ها در ۱۱ استان بررسی شد تامین مالی ۹۰۰ همتی شرکت‌ها از بازار سرمایه عبور ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از ۶ هزار مگاوات کاهش صادرات سیب و پرتقال، مشکل امسال باغداران سازمان بورس از آغاز پذیره‌نویسی سومین صندوق ارزی خبر داد مرغ‌های بالای ۲ کیلوگرم از اول دی‌ماه به‌صورت کامل عرضه نمی‌شوند بررسی ۲۴ ساعته شدن معاملات بازار مالی بورس کالا قیمت روغن موتور آزاد شد خبر جدید درباره پرداخت حقوق آبانماه بازنشستگان تأمین اجتماعی+ زمان و جزییات ممنوعیت صادرات پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی همراهی ۴۳۰ هزار مؤدی مالیاتی و تامین اعتبار کامل ۱۶۵۰ پروژه تا ۲۶ آبان قیمت شیر خام ۶۸ هزار تومان شد قیمت مصوب کنسرو تن ماهی ۳۲۹ هزار تومان تعیین شد اعلام مبلغ بیمه تکمیلی بازنشستگان تأمین اجتماعی ۱۴۰۵+ جزییات شبکه بانکی به بیش از یک میلیون و ۶۶۸ هزار درخواست «حسام» پاسخ داد قیمت جهانی طلا امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ قیمت گوشی امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ وب‌سایت جدید اطلاع‌رسانی بورس تهران رونمایی شد آغاز طرح جدید نوسازی ناوگان؛ عرضه وانت زامیاد EX با تسهیلات ویژه وضعیت بورس امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ + جدول انتقاد بازنشستگان از مدیریت تأمین اجتماعی قیمت دلار و ارز امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ زنگنه: منابع حاصل از مولدسازی باید به دستگاه‌های واگذارکننده بازگردد بازدید معاون وزیر صمت و مدیرکل حوزه وزارتی از غرفه چادرملو در نمایشگاه ایران متافو مولدسازی املاک دولت با ابزارهای جدید بورسی کلید خورد ورود وزارت صمت به تخلفات بازار موبایل؛ بررسی IMEI و گارانتی گوشی‌ها مسئولی که از حسابرسی طلب ارزی صحبت می کند،حسابرسی و حسابداری بلد نیست قیمت جهانی نفت امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ قیمت میوه و سبزیجات امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ + جدول سوء‌استفاده فروشندگان جعلی از سیم کارت/مراکز معتبر خرید به زودی معرفی می‌شود رفع مشکل رجیستری گوشی‌های ترخیص‌شده بدون کد ساتا در زمان جنگ تولید اوپک حداکثری می‌شود؟ توافق برای ۲۴ ساعته شدن فعالیت مرز‌های گمرکی مشترک ایران و افغانستان رئیس کل بیمه مرکزی: دریافت اسناد کاغذی بیمه از اول آذر حذف می‌شود وزیر اقتصاد: دوره تاب‌آوری به پایان می‌رسد؛ فصل ساخت اقتصاد ایران آغاز می‌شود وضعیت بورس امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ تحویل ۶۳۰ دستگاه پارس‌نوآ زودتر از موعد مقرر؛ تداوم فرآیند واگذاری خودروها به مشتریان توقف ۱۷۰ کامیون صادراتی در مرز عراق رفع شد مخالفت با انتقال دبیرخانه مشاغل سخت به تأمین اجتماعی دارایی‌های دولت و بانک‌ها در قالب توکن عرضه می شود قیمت دلار امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ خرید اعتباری؛ راهکار خانوارها برای جبران کاهش قدرت خرید قیمت آپارتمان در شرق تهران؛ هفت‌حوض و پیروزی متری چند؟ قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ + جدول مهاجرانی: افزایش حقوق ظرف ۶ ماه با تورم خنثی می‌شود همتی: محدودیت‌های ارزی و تجاری ابزار جنگ اقتصادی آمریکاست قیمت جهانی نفت امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ قیمت جهانی طلا امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ فردا آخرین مهلت ثبت نام جاماندگان افزایش کالابرگ وام نوسازی خودرو از ۵۰۰ میلیون تا ۱۵ میلیارد تومان مالیات‌های بیش از میزان واقعی قابل اصلاح شد پیش‌فروش بلیط قطار آذر از چهارشنبه ۲۷ آبان آغاز می‌شود تسهیل واردات مواد اولیه صنایع غذایی با ارز صادرات کشاورزی تأیید شد توقف موقت افزایش سقف صادرات با ضمانت‌نامه بانکی؛دسترسی استان‌ها قطع شد طرح فروش کیلویی نان هنوز نهایی نشده است یارانه آبان به حساب سرپرستان دهک‌های اول تا سوم واریز شد ناترازی مرکب و روزمرگی عامل عدم رشد اقتصاد ماست نظارت بر کیفیت کاتالیست خودرو‌ها به سازمان ملی استاندارد واگذار شد عرضه سهام دولت در ۳ شرکت جدید/ جزئیات واگذاری‌های آذرماه اعلام شد صدور ۴ میلیون و ۸۲۰ هزار فقره چک الکترونیک در هفت ماهه ۱۴۰۵ همکاری دستگاه قضایی و بانک مرکزی برای احیای بانک ایران‌زمین؛ انتقال قطعی ۱۴۰ همت از دارایی‌های شناسایی‌ شده پرداخت ۱۴۰ همت وام ازدواج در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۵ قیمت محصولات بهمن‌دیزل برای آبان اعلام شد تصویب کلیات طرح افزایش حقوق کارگران متناسب با تورم قیمت گوشی‌های بازار امروز ۲۵ آبان ۱۴۰۵ طرح ساماندهی و تسریع در فرآیند تصفیه تعاونی‌های منحل‌شده در استان تهران آغاز شد انتظار ۳۵۰ روزه برای ثبت سفارش قطعات صنعتی صدور کارت گردشگری در ۶ بانک؛ امکان دریافت دسته‌ای برای صرافی‌ها برگزاری ۱۸ برنامه ملی و بیش از ۳۰ برنامه استانی در هفته جهانی کارآفرینی ماجرای ۱ هفته ثبت گمرکی آیفون ۱۸ مسافری بعد از ابلاغیه ممنوعیت وزارت صمت قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ + جدول قیمت دلار امروز ۲۵ آبان ۱۴۰۵ امکان خرید اعتباری کالا تا دو برابر یارانه نقدی، از امروز آغاز شد دیوان محاسبات: حقوق گمرکی ماشین‌آلات و مواد اولیه تولید کاهش پیدا نکرده است قیمت جهانی طلا امروز ۲۵ آبان ۱۴۰۵ مشکلی در تأمین اقلام اساسی نداریم/ آزادسازی نرخ گندم و آرد باید در دستور کار قرار بگیرد ترمز تورم کجاست؟ نسخه بانک مرکزی برای مهار نقدینگی گسترش فهرست کالا‌های مشمول ترخیص ۹۰ درصدی؛ ۵ ردیف تعرفه جدید اضافه شد ابلاغ تعلیق دو مصوبه واردات خودرو دولت به گمرکات کشور قیمت گوشی‌های بازار امروز ۲۴ آبان ۱۴۰۵ قیمت آپارتمان در مناطق اداری تهران؛ ولیعصر و سنایی متری چند؟ بازگشت به توافقات دستمزد؛ کلید تأمین امنیت معیشتی کارگران ۲۰ برابر گران‌تر از واقعیت؛ ترفند جدید روغن‌فروشان قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ + جدول قیمت دلار امروز ۲۴ آبان ۱۴۰۵ شکایت واردکنندگان کالای اساسی از ترک فعل پورمحمدی در نامه صریح به پزشکیان در یک ماه اخیر طلا ۲.۴ میلیون و سکه ۱۵ میلیون ارزان شد خبر مهم درباره افزایش حقوق سال ۱۴۰۶ حاکمیت شرکتی اثربخش، زیربنای خلق ارزش پایدار و صیانت از منابع بانک‌هاست قیمت گوشی امروز ۱۹ آبان ۱۴۰۵ ایران‌خودرو و بانک ملی ایران تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ + جدول بررسی روند اجرای پروژه‌های نهضت ملی اردبیل در دیدار مدیرعامل بانک مسکن و استاندار پذیرش سهام سایپادیزل در فرابورس ایران پس از 8 سال تغییر ساعتی قیمت عمده‌فروشی موبایل؛ افزایش ۵ درصدی در یک روز معاملات خرید و فروش خودرو برخط می شود تعرفه جدید اینترنت همچنان کفاف هزینه‌ها را نمی‌دهد افزایش قیمت بسته‌های اینترنت از امروز/ بسته‌های خریداری‌شده تغییر نمی‌کنند تلگرام می‌خواهد صفحه‌ای شبیه اکسپلور اینستاگرام بسازد تعرفه‌های اینترنت اپراتورهای تلفن همراه تغییر می‌کند؟ معاون وزیر ارتباطات: در صورت تکرار جنگ، احتمال قطع اینترنت وجود دارد رونمایی گوگل‌ارت ایرانی به زودی آغاز مرحله دوم طرح توانمندسازی کسب‌وکارهای روستایی دانسته‌های گمرکی اربعین ویژه زائران کدام خانه‌ها مشمول مالیات برخانه‌های خالی می‌شوند؟ میزان تقاضای مصرف برق همچنان نزدیک ۸۰ هزار مگاوات صدور صورتحساب الکترونیکی در ۱۲۰ ثانیه قیمت ارز اربعین/دلار مبادله‌ای رشد کرد افت قیمت دام زنده/ متعادل شدن قیمت گوشت قرمز در بازار تولید محصولات لبنی ؛ صنعتی حساس و استراتژیک در صنایع غذایی کشور خشکی تالاب گاو خونی منشأ ریز گرد‌ها و آلودگی هوا‌ی استان اصفهان تنور نفت
۲۱:۴۱ ۱۴۰۵/۰۷/۰۲

اگر یک سامانه هوش مصنوعی موجب خسارت شود، مسئولیت با کیست؟

یک کارشناس حقوق بانکی گفت: قانون فعلی هوش مصنوعی مسیر تدوین نظام حقوقی آینده را مشخص کرده اما باید معلوم شود اگر یک سامانه هوش مصنوعی موجب خسارت شود، مسئولیت چگونه میان طراح، توسعه‌دهنده، تولیدکننده، عرضه‌کننده، مالک، سازمان بهره‌بردار، کاربر حرفه‌ای و تصمیم‌گیرنده انسانی توزیع خواهد شد.
هوش مصنوعی
کد خبر:۶۱۴۳۰

به گزارش اقتصاد معاصر؛ علی نظافتیان با اشاره به قانون ملی توسعه هوش مصنوعی که در مردادماه ۱۴۰۵ تصویب و برای اجرا ابلاغ شده است، اظهار کرد: این قانون ابعاد مختلف توسعه هوش مصنوعی از ساختار حکمرانی و زیرساخت‌ها گرفته تا داده، امنیت، نیروی انسانی، تأمین مالی و توسعه فناوری را مورد توجه قرار داده است.

وی افزود: در میان احکام مختلف این قانون، بند «پ» ماده ۴ از حیث حقوقی و فقهی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا قانون‌گذار در این بند، تدوین اسناد مربوط به «حقوق و مسئولیت‌های مدنی و کیفری» هوش مصنوعی را در کنار «الزامات شرعی و حقوقی هوش مصنوعی» پیش‌بینی کرده و مقرر داشته است این اسناد برای تصویب در مراجع قانونی، با «رعایت موازین شرعی» تدوین شوند.

نظافتیان ادامه داد: اهمیت این حکم در آن است که قانون‌گذار صرفاً به آثار ناشی از استفاده از هوش مصنوعی توجه نکرده، بلکه ضرورت تدوین قواعدی را مطرح کرده است که می‌تواند کل زنجیره ایجاد و بهره‌برداری از این فناوری را دربرگیرد؛ از داده و طراحی الگوریتم گرفته تا توسعه، تولید، عرضه، سازمان‌دهی، استقرار، بهره‌برداری و تصمیم‌گیری مبتنی بر خروجی هوش مصنوعی.

قانون فعلی؛ آغاز مسیر تدوین نظام مسئولیت

این کارشناس حقوق بانکی گفت: نخست باید یک نکته حقوقی روشن شود و آن اینکه بند «پ» ماده ۴، در واقع یک نظام جامع مسئولیت مدنی و کیفری برای هوش مصنوعی ایجاد نکرده، بلکه تدوین اسناد مربوط به این موضوع را در شمار وظایف مرکز مطالعات راهبردی و آزمایشگاه فناوری‌های پایه هوش مصنوعی قرار داده است.

وی افزود: بنابراین، قانون فعلی بیشتر مسیر تدوین نظام حقوقی آینده هوش مصنوعی را مشخص کرده است و باید معلوم شود اگر یک سامانه هوش مصنوعی موجب خسارت شود، مسئولیت چگونه میان طراح، توسعه‌دهنده، تولیدکننده، عرضه‌کننده، مالک، سازمان بهره‌بردار، کاربر حرفه‌ای و تصمیم‌گیرنده انسانی توزیع خواهد شد.

نظافتیان ادامه داد: به همین ترتیب باید روشن شود اگر منشأ خطا، داده نادرست یا ناقص، طراحی نامناسب الگوریتم، نقص فنی، آموزش ناکافی مدل، استفاده نادرست، ضعف نظارت، به‌روزرسانی‌نشدن یا دستکاری و حمله سایبری باشد، مسئولیت متوجه چه شخص یا اشخاصی خواهد بود.

وی تأکید کرد: بنابراین، عبارت «حقوق و مسئولیت‌های مدنی و کیفری» را نباید صرفاً معادل «مسئولیت ناشی از استفاده از هوش مصنوعی» دانست.

از استفاده‌کننده تا زنجیره مسئولیت

این کارشناس حقوق بانکی با بیان اینکه هوش مصنوعی محصول یک فرایند فکری و فنی چند مرحله‌ای است، گفت: سامانه هوشمند ابتدا به داده نیاز دارد، سپس داده در فرایند طراحی و آموزش مدل به کار گرفته می‌شود، مدل توسعه پیدا می‌کند، سامانه عرضه یا در یک سازمان مستقر می‌شود و در نهایت، خروجی آن ممکن است مبنای یک تصمیم انسانی یا حتی تصمیم خودکار قرار گیرد.

وی افزود: بنابراین، خسارت ناشی از عملکرد هوش مصنوعی نیز ممکن است حاصل خطا در هر یک از این مراحل باشد. اگر داده مورد استفاده نادرست، ناقص یا غیرمجاز باشد، مسئولیت داده مطرح می‌شود. اگر الگوریتم از ابتدا به‌گونه‌ای طراحی شده باشد که احتمال خطای جدی و قابل پیش‌بینی داشته باشد، مسئولیت طراح و توسعه‌دهنده مطرح است.

نظافتیان ادامه داد: اگر سامانه معیوب به بازار عرضه شده باشد، مسئولیت تولیدکننده یا عرضه‌کننده قابل طرح خواهد بود. همچنین اگر سازمانی بدون ارزیابی مناسب، سامانه را وارد فرایندهای حساس خود کند، مسئله مسئولیت سازمان بهره‌بردار و مدیران مربوط مطرح می‌شود.

وی افزود: اگر انسان بدون بررسی لازم، خروجی سامانه را مبنای تصمیم نهایی قرار دهد نیز مسئولیت تصمیم‌گیرنده انسانی باید مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین، مسئله حقوقی آینده صرفاً یافتن یک «مقصر» نیست، بلکه باید زنجیره مسئولیت در اکوسیستم هوش مصنوعی مشخص شود.

مسئولیت داده؛ حلقه‌ای که نباید نادیده گرفته شود

نظافتیان با اشاره به اهمیت داده در نظام مسئولیت هوش مصنوعی گفت: در بسیاری از مباحث مربوط به مسئولیت هوش مصنوعی، تمرکز بر الگوریتم است؛ در حالی که خطای الگوریتم ممکن است در واقع ناشی از داده‌ای باشد که در اختیار آن قرار گرفته است.

وی افزود: اگر داده‌ها ناقص، نادرست، قدیمی، تبعیض‌آمیز یا بدون رعایت حقوق اشخاص جمع‌آوری شده باشند، تصمیم نهایی سامانه نیز می‌تواند مخدوش شود. در این شرایط نمی‌توان صرفاً به این دلیل که تصمیم نهایی توسط یک الگوریتم گرفته شده است، مسئولیت را به «هوش مصنوعی» نسبت داد.

این کارشناس حقوق بانکی ادامه داد: باید مشخص شود چه کسی داده را تولید، جمع‌آوری، پالایش، تأیید، ذخیره یا در اختیار سامانه قرار داده است و چه استانداردهایی برای صحت و اعتبار آن وجود داشته است. از این منظر، حکمرانی داده بخشی جدایی‌ناپذیر از نظام مسئولیت هوش مصنوعی خواهد بود.

اتلاف و تسبیب در عصر الگوریتم

وی با اشاره به جایگاه موازین شرعی در این حوزه اظهار کرد: اینجاست که بحث «رعایت موازین شرعی» اهمیت واقعی پیدا می‌کند. هوش مصنوعی فناوری جدیدی است، اما مفاهیمی مانند ضرر، ضمان، اتلاف و تسبیب مفاهیم جدیدی نیستند.

نظافتیان گفت: اگر سامانه‌ای بر اثر طراحی نامناسب، داده نادرست یا استفاده ناصحیح موجب از بین رفتن مال یا تضییع حق شخصی شود، پرسش حقوقی و فقهی این است که رابطه میان این خسارت و رفتار اشخاص دخیل چگونه تحلیل می‌شود. در اینجا قواعد مربوط به اتلاف و تسبیب می‌توانند مبنایی برای بررسی مسئولیت قرار گیرند.

وی افزود: برای مثال، اگر شخص یا سازمانی سامانه‌ای را در اختیار داشته باشد و با علم به نقص و خطر آن همچنان از آن استفاده کند، نمی‌توان صرفاً با استناد به خودکار بودن عملکرد سامانه، مسئولیت انسانی را نادیده گرفت. در مقابل، اگر خسارت ناشی از نقصی باشد که برای بهره‌بردار قابل تشخیص یا پیش‌بینی نبوده و به تولیدکننده یا طراح قابل انتساب باشد، باید حدود مسئولیت آنان بررسی شود.

قاعده لاضرر و حمایت از زیان‌دیده

این کارشناس حقوق بانکی با اشاره به قاعده «لاضرر» گفت: قاعده فقهی ـ حقوقی «لاضرر» نیز می‌تواند در این چارچوب مورد توجه قرار گیرد. معنای آن این نیست که هر تصمیم نادرست هوش مصنوعی الزاماً موجب مسئولیت شود؛ بلکه باید میان خطر متعارف، خطای قابل پیش‌بینی، تقصیر، رابطه سببیت و خسارت قابل انتساب تفکیک کرد.

وی افزود: هدف آن است که استفاده از فناوری بهانه‌ای برای تضییع حقوق اشخاص نباشد. اگر هوش مصنوعی قرار است در تصمیم‌های مهم اقتصادی و اجتماعی وارد شود، شخصی که از عملکرد آن زیان دیده است نباید صرفاً به دلیل پیچیدگی فناوری، از امکان احقاق حق و مطالبه خسارت محروم شود.

هوش مصنوعی خودِ «مسئول» نیست

نظافتیان درباره اینکه آیا می‌توان خود هوش مصنوعی را مسئول دانست، اظهار کرد: در وضعیت فعلی حقوقی، هوش مصنوعی نه شخص حقیقی است و نه لزوماً شخص حقوقی. بنابراین نمی‌توان صرفاً به دلیل استقلال نسبی عملکرد یک سامانه، مسئولیت را به خود آن منتقل کرد.

وی افزود: حتی سامانه‌هایی مانند ChatGPT نیز، هرچند ممکن است در پاسخ‌گویی دچار خطا شوند، به خودی خود مانند یک شخص حقیقی یا حقوقی، مسئولیت قانونی مستقل ندارند.

این کارشناس حقوق بانکی ادامه داد: در نتیجه، خطای یک سامانه هوشمند به‌تنهایی به معنای مسئولیت حقوقی خود «ماشین» نیست، بلکه باید مسئولیت در زنجیره انسانی و سازمانی آن جست‌وجو شود؛ از تأمین‌کننده داده و طراح الگوریتم گرفته تا تولیدکننده، عرضه‌کننده، سازمان بهره‌بردار، کاربر حرفه‌ای و تصمیم‌گیرنده انسانی.

وی گفت: از همین منظر، عبارت دیگری از بند «پ» ماده ۴ اهمیت پیدا می‌کند؛ یعنی تأکید قانون‌گذار بر «حفظ و تقویت محوریت عاملیت‌های انسانی». این عبارت می‌تواند مبنای یک اصل مهم در حکمرانی هوش مصنوعی قرار گیرد؛ به این معنا که هوش مصنوعی نباید به ابزاری برای پنهان شدن انسان یا شخص حقوقی پشت الگوریتم و فرار از مسئولیت تبدیل شود.

مسئولیت کیفری؛ پیچیده‌تر از مسئولیت مدنی

نظافتیان با بیان اینکه موضوع مسئولیت کیفری در این حوزه حساس‌تر است، اظهار کرد: بر اساس قوانین و مقررات فعلی، پدیده هوش مصنوعی نه شخصیت حقوقی دارد و نه شخص حقیقی است؛ یعنی در کل، هوش مصنوعی فاقد شخصیت است.

وی افزود: در مسئولیت مدنی، محور اصلی معمولاً جبران خسارت است، اما در مسئولیت کیفری، احراز عناصر قانونی، مادی و معنوی جرم و شرایط انتساب آن ضرورت دارد.

این کارشناس حقوق بانکی گفت: بنابراین، اگر سامانه‌ای تصمیم اشتباهی اتخاذ کند، صرف وقوع نتیجه زیان‌بار برای ایجاد مسئولیت کیفری شخص دیگری کافی نیست. باید مشخص شود چه کسی سامانه را ایجاد یا به کار گرفته، چه میزان از خطر آن اطلاع داشته، آیا مقررات و استانداردهای لازم رعایت شده و آیا میان رفتار شخص و نتیجه مجرمانه رابطه قابل انتساب وجود دارد یا خیر.

وی ادامه داد: از این رو، «مسئولیت کیفری هوش مصنوعی» بیش از آنکه به معنای مجرم شناختن خود ماشین باشد، به تعیین شرایط مسئولیت کیفری اشخاص انسانی و حقوقی دخیل در چرخه هوش م صنوعی مربوط خواهد بود.

موازین شرعی؛ محدودیت فناوری یا مبنای حکمرانی؟

نظافتیان با اشاره به مفهوم «رعایت موازین شرعی» در قانون ملی توسعه هوش مصنوعی گفت: این عبارت را نباید صرفاً یک عبارت تشریفاتی یا مانعی برای توسعه فناوری تلقی کرد. به نظر می‌رسد این عبارت باید به‌عنوان یک مبنای هنجاری برای طراحی نظام مسئولیت هوش مصنوعی مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: قواعد آینده باید ضمن پذیرش نوآوری و توسعه فناوری، اصولی مانند حفظ حقوق اشخاص، منع اضرار ناروا، جبران خسارت، رعایت حقوق مالی و مالکیت، حفظ حریم خصوصی، عدالت و پرهیز از تبعیض ناروا، رعایت عاملیت انسانی و تعیین روشن مسئولیت اشخاص دخیل را مورد توجه قرار دهند.

این کارشناس حقوق بانکی ادامه داد: در این نگاه، «موازین شرعی» نه در برابر فناوری، بلکه در کنار حقوق و فناوری برای ایجاد یک نظام پاسخگو قرار می‌گیرد.

تجربه آمریکا و اتحادیه اروپا

وی در ادامه به رویکردهای حقوقی دیگر کشورها اشاره کرد و گفت: مقایسه رویکرد ایران با آمریکا و اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که مسئله مسئولیت هوش مصنوعی در جهان نیز هنوز در مرحله شکل‌گیری و تکامل است، با این تفاوت که هر نظام حقوقی با توجه به ساختار حقوقی و سیاست‌گذاری خود، مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است.

نظافتیان افزود: در ایران، بند «پ» ماده ۴ قانون هنوز یک نظام تفصیلی مسئولیت ایجاد نکرده، بلکه تدوین اسناد مربوط به «حقوق و مسئولیت‌های مدنی و کیفری» و الزامات شرعی و حقوقی هوش مصنوعی را مقرر کرده است. بنابراین، قانون‌گذار عملاً طراحی نظام مسئولیت آینده را به مرحله بعدی قانون‌گذاری و مقررات‌گذاری سپرده است.

وی گفت: اهمیت ویژه این حکم در آن است که این مقررات باید «با رعایت موازین شرعی» تدوین شوند؛ موضوعی که امکان بهره‌گیری از قواعدی مانند اتلاف، تسبیب، لاضرر و ضمان را در کنار قواعد جدید فناوری مطرح می‌کند.

این کارشناس حقوق بانکی ادامه داد: در ایالات متحده آمریکا، رویکرد فدرال بیشتر بر اعمال قوانین موجود در حوزه‌هایی مانند حمایت از مصرف‌کننده، تبعیض، رقابت و حریم خصوصی، در کنار مقررات بخشی و چارچوب‌های مدیریت ریسک استوار است. نهادهای فدرال نیز تصریح کرده‌اند که استفاده از هوش مصنوعی، مصونیتی در برابر قوانین موجود ایجاد نمی‌کند.

وی افزود: در کنار این رویکرد، چارچوب مدیریت ریسک هوش مصنوعی NIST نیز بر مدیریت ریسک در سراسر چرخه عمر سامانه، از طراحی و توسعه تا استفاده و ارزیابی، تأکید دارد.

نظافتیان با اشاره به رویکرد اتحادیه اروپا اظهار کرد: اتحادیه اروپا رویکرد منسجم‌تر و مقررات‌محورتری اتخاذ کرده است. قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا بر مبنای سطح خطر، الزامات متفاوتی برای سامانه‌ها مقرر می‌کند.

وی افزود: برای سامانه‌های پرخطر، ارزیابی و کاهش ریسک، کیفیت داده، ثبت و قابلیت ردیابی فعالیت‌ها، مستندسازی، شفافیت، نظارت انسانی، دقت، استحکام و امنیت سایبری مورد توجه قرار گرفته است. همچنین برای ارائه‌دهندگان و بهره‌برداران، مسئولیت‌هایی در طول چرخه عمر سامانه تفکیک شده است.

وی ادامه داد: در حوزه جبران خسارت نیز اتحادیه اروپا مسیر خود را توسعه داده است؛ قواعد جدید مسئولیت ناشی از محصول، نرم‌افزار، سامانه‌های هوش مصنوعی و برخی خدمات دیجیتال مرتبط را در قلمرو قواعد مسئولیت محصول قرار داده است.

مسئولیت از نتیجه نهایی به کل چرخه عمر منتقل می‌شود

این کارشناس حقوق بانکی با اشاره به تفاوت رویکردهای حقوقی گفت: از مقایسه این سه رویکرد حقوقی می‌توان سه نکته مهم را استخراج کرد. نخست اینکه در هیچ‌یک از این رویکردها نمی‌توان مسئولیت را صرفاً به «ماشین یا سیستم» نسبت داد. مسئولیت به اشخاص و نهادهایی بازمی‌گردد که در طراحی، تولید، عرضه، استقرار، نظارت یا استفاده از سامانه نقش دارند.

وی افزود: دوم اینکه مسئولیت به‌تدریج از «نتیجه نهایی» به «کل چرخه عمر هوش مصنوعی» منتقل می‌شود. یعنی صرفاً بررسی اینکه سامانه در نهایت چه خطایی کرده کافی نیست، بلکه باید مشخص شود داده چگونه تهیه شده، مدل چگونه طراحی و آزمایش شده، چه کسی آن را مستقر کرده و چه نظارتی بر عملکرد آن وجود داشته است.

نظافتیان ادامه داد: سوم اینکه تجربه آمریکا و اتحادیه اروپا نشان می‌دهد استفاده از هوش مصنوعی موجب خروج فعالیت از قلمرو قانون نمی‌شود؛ بلکه متناسب با میزان خطر، باید ابزارهای پیشگیرانه، نظارتی و مسئولیت‌پذیری متناسب ایجاد شود.

وی گفت: از این منظر، برای ایران نیز می‌توان از تجربه تطبیقی یک نتیجه مهم گرفت؛ نظام مسئولیت آینده نباید صرفاً پس از وقوع خسارت به دنبال یافتن مقصر باشد، بلکه باید از مرحله داده و طراحی تا استقرار و بهره‌برداری، سازوکارهای پیشگیری، ثبت، نظارت، شفافیت و پاسخگویی را نیز دربرگیرد.

آزمونی جدی برای نظام بانکی

نظافتیان با اشاره به اهمیت موضوع در نظام بانکی گفت: اهمیت این موضوع در نظام بانکی بیش از بسیاری از حوزه‌هاست. بانک‌ها در آینده بیش از پیش از هوش مصنوعی در اعتبارسنجی، مبارزه با پول‌شویی، کشف تقلب، مدیریت ریسک، ارزیابی مشتری، تشخیص تراکنش‌های مشکوک و وصول مطالبات استفاده خواهند کرد.

وی افزود: اگر سامانه اعتبارسنجی مشتری را به اشتباه پرریسک تشخیص دهد، یا سامانه مبارزه با پول‌شویی یک تراکنش مشروع را مشکوک اعلام کند، دیگر پرسش فقط این نیست که «کاربر هوش مصنوعی چه کسی است؟»

این کارشناس حقوق بانکی ادامه داد: بلکه باید زنجیره کامل بررسی شود؛ اینکه داده از کجا آمده، الگوریتم توسط چه کسی طراحی شده، چه کسی سامانه را انتخاب و مستقر کرده، چه کسی عملکرد آن را کنترل می‌کند، آیا امکان بررسی انسانی وجود داشته و در صورت ورود خسارت، مسئولیت میان چه اشخاصی توزیع می‌شود.

وی گفت: این همان نقطه‌ای است که بحث کلی قانون ملی توسعه هوش مصنوعی به یک مسئله عملی در نظام بانکی تبدیل می‌شود.

ضرورت تدوین نظام جامع مسئولیت

نظافتیان با تأکید بر ضرورت تدوین نظام جامع مسئولیت اظهار کرد: اسناد موضوع بند «پ» ماده ۴ نباید صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی باشد. لازم است در این اسناد، یک نظام جامع حقوق و مسئولیت در چرخه هوش مصنوعی طراحی شود؛ نظامی که در آن برای هر مرحله، حقوق، تکالیف و مسئولیت‌های مشخص وجود داشته باشد.

وی افزود: از تولید و کیفیت داده تا طراحی و توسعه الگوریتم، از عرضه و استقرار سامانه تا نحوه بهره‌برداری و از تصمیم‌گیری انسانی تا جبران خسارت و مسئولیت کیفری، باید مسئولیت‌ها به‌صورت روشن مشخص شوند.

این کارشناس حقوق بانکی ادامه داد: همچنین باید رابطه میان مسئولیت‌های قراردادی و قانونی روشن شود و مشخص گردد که آیا توافق میان تولیدکننده و بهره‌بردار می‌تواند حقوق شخص ثالث یا زیان‌دیده را محدود کند یا خیر.

وی با اشاره به اینکه بند «پ» ماده ۴ را نباید صرفاً حکمی برای تعیین مسئولیت کاربر هوش مصنوعی دانست، گفت: اهمیت واقعی این حکم در آن است که قانون‌گذار ضرورت تدوین قواعد مربوط به حقوق و مسئولیت‌های مدنی و کیفری در زیست‌بوم هوش مصنوعی را مطرح کرده است؛ زیست‌بومی که در آن داده، الگوریتم، طراح، توسعه‌دهنده، تولیدکننده، عرضه‌کننده، سازمان بهره‌بردار، کاربر و تصمیم‌گیرنده انسانی همگی می‌توانند در ایجاد یک نتیجه نقش داشته باشند.

نظافتیان افزود: در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که «اگر هوش مصنوعی اشتباه کرد، چه کسی مسئول است؟» بلکه پرسش دقیق‌تر این است که اگر خسارتی در زنجیره هوش مصنوعی ایجاد شد، منشأ آن کجاست و مسئولیت چگونه باید در میان عوامل این زنجیره توزیع شود؟

وی ادامه داد: در کنار آن، یک پرسش بنیادین‌تر نیز وجود دارد و آن اینکه «رعایت موازین شرعی» چگونه باید این نظام جدید مسئولیت را هدایت کند؟

این کارشناس حقوق بانکی گفت: در مجموع، در مورد استفاده از ظرفیت‌های فراوان هوش مصنوعی هنوز در ابتدای راه هستیم، اما پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند نقطه اتصال فقه، حقوق و فناوری در عصر هوش مصنوعی باشد؛ جایی که قواعدی مانند اتلاف، تسبیب، لاضرر و ضمان باید در کنار مفاهیم جدیدی همچون داده، الگوریتم، یادگیری ماشین و تصمیم‌گیری خودکار، برای مسائل جدید حقوقی راه‌حل ارائه کنند.

وی افزود: اگر این مأموریت به‌درستی انجام شود، قانون ملی توسعه هوش مصنوعی تنها قانون توسعه یک فناوری نخواهد بود، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نظام حقوقی مسئولیت‌پذیر در عصر هوش مصنوعی شود؛ نظامی که در آن نه فناوری قربانی مقررات‌گذاری افراطی شود و نه انسان و حقوق او قربانی قدرت الگوریتم./ایسنا

برچسب‌ها:
هوش مصنوعی
هیجو دسکتاپ خبر چپ
محک دسکتاپ خبر چپ