اصلاح دامنه نوسان اسیر اما و اگرها؛ وزیر اقتصاد ورود نمی‌کند؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ حمید کردبچه، عضو شورای عالی بورس، در خصوص اصلاح دامنه نوسان و تصمیمات شورا در این حوزه، طی یادداشتی مواضعی را اتخاذ کرده است که نشان می‌دهد اصلاح دامنه نوسان اسیر، اما و اگر‌های فراوانی شده است. ضمن اینکه باید به این پرسش اساسی پاسخ داده شود که اصلاح این مورد چرا باید توسط شورای عالی بورس انجام شود و سازمان بورس اختیار چنین اقدامی را ندارد؟

مشکل این یادداشت کجاست؟

مشکل علمی و منطقی موضع یادداشت کردبچه از همان پاراگراف ابتدایی آغاز می‌شود که کردبچه نوشته است: «موضوع دامنه نوسان طی جلسات مختلف و با استفاده از دیدگاه‌های کارشناسان و فعالان بازار سرمایه مورد بررسی قرار گرفته و اصل تغییر وضعیت موجود، تقریبا با مخالفت جدی مواجه نیست.»

پرسشی که باید از این عضو شورای عالی بورس و سایر اعضا پرسید این است که مگر مسئولان فعلی نخستین گروهی هستند که در شورای عالی بورس قصد تغییر دامنه نوسان را دارند و آیا برایشان سوال پیش نیامد که نگاهی به نظرسنجی‌ها و مقالاتی که در گذشته نوشته شده بیندازند تا متوجه شوند دامنه نوسان باید اصلاح شود و این خواسته عمده فعالان و صاحب‌نظران بازار سرمایه است؟ حتما باید چندین و چند ماه جلسات متعددی را پشت سر می‌گذاشتید تا به این نتیجه ساده برسید؟

موضوع دامنه نوسان طی سال‌های اخیر همواره یکی از مباحث مهم در بازار سرمایه بوده است. محدودیت‌های موجود در این زمینه، در کنار شرایط متفاوت بازار و تغییر نیاز‌های فعالان، ضرورت بازنگری در سازوکار فعلی را بیش از گذشته مطرح کرده است. در شورای عالی بورس نیز این موضوع طی جلسات مختلف و با استفاده از دیدگاه‌های کارشناسان و فعالان بازار سرمایه مورد بررسی قرار گرفته و اصل تغییر وضعیت موجود، تقریبا با مخالفت جدی مواجه نیست.

حتی عدد دامنه را مشخص نکردید

کردبچه در بند بعدی یادداشت خود به موضوعی اشاره کرده که شاید به یکی از مشکلات اساسی تصمیم‌گیری در حوزه بورس اشاره دارد: «عدد نهایی دامنه نوسان هنوز در شورا به تصویب نرسیده و گزینه‌های مختلف همچنان در دست بررسی است.»

یکی از معضلات بزرگ در بورس همیشه «در دست بررسی» بوده و این مطلب این مهم را به ذهن مخاطب متبادر می‌کند که مگر از زمان آغاز ریاست حجت‌اله صیدی در سازمان بورس، ۲ سال و ۱۶ روز نمی‌گذرد؟ باید پاسخ داد: «بله». مگر حجت‌اله صیدی در این مدت چندین بار نگفته است که در جلسات در حال تصمیم‌گیری در خصوص دامنه نوسان‌اند؟ پاسخ این مورد نیز «بله» است و در نهایت مگر صیدی در سال گذشته نگفت که اصلاح دامنه نوسان تا پیش از سال ۱۴۰۵ انجام می‌شود؟ حتی در پاسخ به این مورد نیز باید گفت: «بله».

اما آن چیزی که رسانه‌ها نمی‌توانند به آن پاسخ دهند، یک چیز است و آن هم اینکه دقیقا جلسات متعدد و حضور از ۷ صبح تا پس از ۱۲ شب جناب صیدی چه خروجی داشت که اصلاح دامنه نوسان عضو آنها نیست؟

خدا را شکر عبده‌تبریزی شباهتی به صیدی نداشت

هم‌اکنون که صرفا در خصوص دامنه نوسان صحبت می‌کنیم، تصور کنید حجت‌اله صیدی در روزگاری که حسین عبده‌تبریزی ریاست سازمان بورس را بر عهده داشت، بر جای او نشسته بود؛ اصلا قابل تصور نیست. سازمانی که در دو سال نتوانسته فکری به حال دیرساختاری به عنوان دامنه نوسان بکند، چطور می‌توانست قانون بازار سرمایه بنویسد! شاید این امر به جای سال ۱۳۸۸ به ۱۴۸۸ موکول می‌شد.

تا به این نقطه از یادداشت کردبچه متوجه شدیم که هنوز سازمان بورس و شورای عالی بورس تصمیمی در خصوص میزان افزایش دامنه نوسان نگرفته‌اند و شاید جناب صیدی دو سال دیگر نیز نیاز داشته باشد تا به آن عدد برسد و شورای عالی را قانع کند. این مورد بسیار بد است، اما تازه در پاراگراف سوم صحبت‌های عضو شورای عالی بورس قرار است کمی با عمق فاجعه آشنا شویم؛ کردبچه نوشته است: «موضوع صرفا به افزایش دامنه نوسان محدود نمی‌شود و مدل‌های دیگر در دست بررسی است.»

اگر کمی امید داشتیم که صبحی فرا می‌رسد و مسئولان سازمان بورس، به‌ویژه جناب صیدی و اعضای شورای عالی بورس، درباره میزان افزایش دامنه تصمیم می‌گرفتند، اکنون امیدمان بر باد رفت؛ چراکه حتی موضوع کلی افزایش نیز زیر سوال رفته و تازه می‌خواهند مدل اصلاح را انتخاب کنند.

یکی از هزار راه‌های سازمان بورس

مورد بعدی که کردبچه به آن اشاره کرده و نوشته نیز قابل تامل و صددرصد تکراری است: «یکی از این مدل‌ها، حرکت به سمت نوسان پویاست که می‌تواند اساس سازوکار فعلی محدودیت نوسان را تغییر دهد؛ بنابراین نمی‌توان در شرایط فعلی صرفا از افزایش دامنه به یک عدد مشخص به عنوان تصمیم قطعی صحبت کرد.»

همان‌طور که گفته شد، این مورد نیز تکراری است و سال‌هاست در مورد آن مقالات متعددی نوشته شده و صاحب‌نظران یادداشت نوشته‌اند، مصاحبه کرده‌اند، میزگرد برگزار شده و روسای سابق سازمان نیرو‌ها را به خط کرده‌اند تا زیر و بم این موضوع را بررسی کنند، اما هنوز هم بعد از بیش از دو سال که از ریاست صیدی در سازمان بورس می‌گذرد، این مورد را نتوانسته در شورای عالی بورس به تصویب برساند.

مباحث کارشناسی تار عنکبوت بست

بورس ایران و فعالان بازار سرمایه قدمت یک یا دو ساله ندارند. بازار سرمایه ایران پیش از انقلاب اسلامی تاسیس شده بود و کارشناسان متخصص آن یک یا دو نفر نیستند و هزاران متخصص در این خصوص وجود دارند، اما کردبچه در این گزارش خبر می‌دهد که هنوز مباحث کارشناسی اصلاح دامنه نوسان انجام نشده است: «بررسی‌ها در کمیسیون تخصصی شورای عالی بورس طی چند جلسه دنبال شده و اکنون بخش عمده مباحث کارشناسی انجام شده است.»

همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، بیش از ۲ سال زمان برد تا حجت‌اله صیدی بتواند طرحی را در شورای عالی بورس مطرح کند که تایید نشود و هنوز هم شورای عالی بورس در میان طرح‌ها نشسته و فکر می‌کند کدام را انتخاب کند. اما حتما برای مخاطب این پرسش اساسی ایجاد می‌شود که اگر چنین موارد ساده‌ای بیش از ۲ سال زمان می‌برد تا فقط مطرح و نزدیک به تصویب در شورای عالی بورس برسد، پس اجرای آن چه مقدار زمان می‌برد؟

کردبچه نیز این مورد را رد نکرده و نوشته است: «نهایی شدن مدل جدید لزوما به معنای اجرای فوری آن نیست و موضوع زمان اجرا نیز به اندازه خود سازوکار اهمیت دارد.».

اما جمله مفقوده یادداشت کردبچه این است که مردم و فعالان بازار سرمایه باید این مهم را بپرسند که اصلاح دامنه چه زمانی اجرا می‌شود؛ اما گویا خود ایشان نیز نمی‌تواند پاسخ چنین پرسشی را بدهد و گمان می‌رود هر سال به سال پسین خود موکول شود.

در ادامه به یکی از عجیب‌ترین موارد این نامه برمی‌خوریم: «یکی از مسائل مهم در این زمینه، نحوه اجرای تغییرات است. حتی پس از تعیین مدل نهایی، این پرسش وجود دارد که آیا دامنه نوسان به صورت یکباره تغییر کند یا اجرای آن به شکل تدریجی انجام شود.»

نکته قابل توجه اینکه پرسشی که جناب کردبچه مطرح کرده را اصحاب رسانه و عموم مردم باید از خود ایشان بپرسند، نه اینکه امروز ما این پرسش را از زبان ایشان بشنویم. نکته مهم‌تر اینکه تکلیف دامنه نوسان تا به این نقطه را در یک جمله می‌شود توصیف کرد: اصلاحی که نه خودش مشخص است چیست، نه نحوه اجرایش و نه زمان اجرایش؛ باید نامش را گذاشت «اصلاح کارتن‌خواب».

نمی‌خواهیم ذهن مخاطب را با تکرار مکررات این یادداشت درگیر کنیم اما نمی‌شود از طنز تلخ یادداشت کردبچه گذشت: «آنچه در حال حاضر می‌توان با اطمینان درباره آن صحبت کرد، جدی بودن اصلاح سازوکار دامنه نوسان و ادامه بررسی آن در شورای عالی بورس است.».

اما خود کردبچه لطف کرده و تناقض این جمله و جملات پیشین خود را با جمله بعدی نشان داده است: «هنوز درباره عدد نهایی، نحوه اعمال محدودیت و زمان اجرای آن تصمیم قطعی اتخاذ نشده است.»

پای وزیر وسط می‌آید

در نهایت باید دید عزمی در وزارت اقتصاد و امور دارایی وجود دارد تا اصلاح دامنه نوسان بسیار سریع محقق شود؟ به‌ویژه باید دید سیدعلی مدنی‌زاده با معاون خود، حجت‌اله صیدی، که انتخاب خودش نیست و باقی‌مانده وزارت عبدالناصر همتی است، چگونه برخورد می‌کند تا این مورد را سریع‌تر پیگیری کند و بالاخره بعد از ۲ سال به نتیجه برساند.