پشت‌پرده انحصار کروز در ایران‌خودرو؛ مردم تاوان واگذاری‌های رانتی را با گرانی خودرو می‌دهند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ موضوع واگذاری ۲۰ درصد از سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان به بهمن‌موتور، با ارزش ۵.۳ همت در روز‌های اخیر به یکی از مباحث قابل توجه در ساختار سهامداری صنعت خودروسازی کشور تبدیل شده؛ معامله‌ای که ابعاد آن فراتر از یک جابه‌جایی معمول سهام ارزیابی می‌شود و پرسش‌هایی درباره آثار حقوقی، اقتصادی و مدیریتی آن مطرح شده است. شرکت سپهر کیش ایرانیان مالک حدود ۱۰.۳۲ درصد سهام ایران‌خودرو است و مجموعه کروز نیز از طریق مالکیت در این شرکت و بهمن‌موتور، در ساختار سهامداری آن حضور دارد. در صورت نهایی‌شدن معامله، مجموع سهام کروز و بهمن‌موتور در سپهر کیش به ۵۱.۷۵ درصد خواهد رسید؛ موضوعی که می‌تواند بر موازنه مدیریتی این شرکت تاثیرگذار باشد.

از سوی دیگر، مکاتبات اخیر سازمان بورس با طرف‌های معامله، موضوعاتی از جمله توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری، وضعیت حقوقی سهام و آثار احتمالی انتقال کنترل مدیریتی را مورد توجه قرار داده است. همچنین با توجه به حضور تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو در این معامله و ارتباط آن با منافع حدود ۷۰ هزار سهامدار، نحوه ارزش‌گذاری و رعایت حقوق ذی‌نفعان اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در همین زمینه به گفت‌وگو با علی خضریان؛ نماینده مجلس شورای اسلامی پرداختیم که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

مزایده با اختلاف یک ریالی؛ شائبه تبانی در معامله ۵.۳ همتی

اقتصاد معاصر: در ارتباط با مساله خرید سهام سپهر کیش ایرانیان توسط بهمن موتور موضع شما چیست؟

خضریان: ما درباره معامله‌ای صحبت می‌کنیم که در آن گروه صنعتی بهمن، یعنی گروه خودروسازی بهمن، اقدام به خرید سهام تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو کرده است؛ آن هم فقط به میزان ۲۰ درصد از ۳۵ درصد سهامی که کارکنان ایران‌خودرو در شرکت سپهر کیش ایرانیان در اختیار دارند. کارکنان ایران‌خودرو ۳۵ درصد سهام شرکتی به نام سپهر کیش ایرانیان را در اختیار دارند که به‌ صورت خاص برای کارگران این مجموعه در نظر گرفته شده است. حالا گروه صنعتی بهمن که خود یک گروه خودروسازی دیگر است، قصد خرید ۲۰ درصد از این سهام را دارد. من بسیار تلاش کردم که با نگاه مثبت و حسن نیت به این موضوع نگاه کنم. با خودم گفتم شاید گروه خودروسازی بهمن با این اقدام به دنبال کمک به کارگران ایران‌خودرو و بهبود وضعیت اقتصادی آنهاست اما سوالات و ابهاماتی که از طریق اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال برای من مشخص شد، حتما نشان می‌دهد که این معامله، معامله‌ای پرابهام و به اعتقاد من، دارای شائبه فساد است.

نرخ‌گذاری این اقدام در آذرماه سال ۱۴۰۴ انجام شده و به هر مخاطبی بگویید نرخ آذرماه سال ۱۴۰۴ با آبان‌ماه سال ۱۴۰۵ چقدر تفاوت کرده، به شما خواهد گفت. اصلا نیازی نیست که بخواهیم به آمار و ارقام و اطلاعات خاصی رجوع کنیم. همه مردم، خصوصا بعد از آزادسازی نرخ ارز در دی‌ماه سال ۱۴۰۴ تا امروز که چند مرحله هم گران‌سازی صورت گرفته، از تفاوت نرخ‌ها از آذر ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ مطلع هستند. حالا ما در آذر ۱۴۰۴ اقدامی را برای برگزاری مزایده انجام دادیم؛ مزایده‌ای که قرار بود از طریق آن، تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو سهام خود را واگذار کند. من بررسی کردم و دیدم که قیمت هر سهم در آن زمان ۸۷۰۰ تومان در نظر گرفته شده بود. این مزایده فقط یک مشارکت‌کننده داشت و آن هم همین شرکت بهمن بود. با چه نرخی برنده شده است؟ با نرخ فقط یک ریال بالاتر؛ یعنی ۸۷۰۱ تومان! اساسا مردم از همین‌جا متوجه می‌شوند که این موضوع از ابتدا شائبه تبانی در مزایده را نشان می‌دهد؛ تنها یک شرکت‌کننده وجود داشته و همان شرکت قرار است ۲۰ درصد از ۳۵ درصد سهام را خریداری کند.

بهمن‌موتور به‌جای توسعه تولید خود، به دنبال تسلط بر مدیریت ایران‌خودرو

اگر مساله کارکنان ایران‌خودرو هستند و هدف کمک به آنهاست، چرا همه ۳۵ درصد سهام را نخریدند؟ برای من این موضوع که چرا فقط ۲۰ درصد را خریداری می‌کنند نیز مهم است اما سوال بعدی که مطرح می‌شود این است که این نرخی که این افراد با آن، به مبلغ یعنی ۵.۳ همت، اقدام به خرید ۲۰ درصد سهام تعاونی می‌کنند، چه اتفاقی را برای آنها رقم می‌زند؟ سوال مهم اینجاست که وقتی سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان را بررسی می‌کنیم، متوجه می‌شویم این شرکت که خودش بیش از ۱۰ درصد سهام ایران‌خودرو را در اختیار دارد، ترکیب سهامداری مشخصی دارد. ۳۱.۷۵ درصد سهام آن متعلق به کروز است. بهمن‌موتور قرار است سهامی را خریداری کند که ۲۰ درصد از ۳۵ درصد است. با اضافه شدن این ۲۰ درصد به ۳۱.۷۵ درصد سهامی که خود کروز در اختیار دارد و از طرف دیگر، با توجه به این‌که سهامدار عمده بهمن‌موتور نیز خود کروز است، در حقیقت کروز با دو عنوان کروز و بهمن‌موتور، بیش از ۵۰ درصد سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان را مالک می‌شود. بقیه سهام نیز شامل ۲۰ درصد سهام تعاونی خاص کارکنان، ۳۰ درصد سهام نگارنصر که متعلق به خود ایران‌خودرو است، ۲ درصد سهام آذین‌خودرو و نیم درصد سایر سهامداران خرد می‌شود.

در حقیقت، کروز از مسیری می‌رود که به‌عنوان مالک عمده شرکت سپهر کیش ایرانیان، بر آن ۱۰.۳۲ درصد سهامی که این شرکت در ایران‌خودرو دارد، تسلط پیدا کند. البته به دلیل این‌که این سهام طبق برنامه هفتم، به‌عنوان سهام وابسته به حساب می‌آمده، این امکان وجود نداشته که این مجموعه بتواند در مجمع بنشیند و صاحب کرسی و حق رای باشد اما وقتی این تغییر سهام رخ می‌دهد، به نوعی این مجموعه تبدیل به یک شرکت تودلی می‌شود و این شرکت تودلی این بار می‌تواند کرسی به دست بیاورد. صاحب کرسی شدن آنها نیز اهمیت دارد. در حال حاضر کروز سه کرسی از هیات‌مدیره را در اختیار دارد و از مسیر سپهر کیش ایرانیان، این بار یک کرسی مازاد دیگر به دست می‌آورد و تعداد کرسی‌هایش به چهار کرسی می‌رسد. در حقیقت، در میدان عمل آن‌چه رقم می‌خورد این است که کروز در حال به دست آوردن مالکیت مدیریتی ایران‌خودرو است و این اتفاق در عمل تثبیت می‌شود. با نرخ آذرماه سال ۱۴۰۴ معامله‌ای انجام می‌دهیم که رقم آن از جیب کارگران ایران‌خودرو پرداخت می‌شود.

معامله با قیمت سال گذشته؛ حقوق کارگران ایران‌خودرو زیر سایه واگذاری پرابهام

ما سال‌هاست در مساله تولید داخل، یکی از دلایلی که تمام ایرانیان کیفیت نیمه‌مطلوب محصولات ایران‌خودرو را تحمل می‌کنند و در بسیاری از موارد، قیمت بالای آنها را می‌پذیرند، این شعار است که می‌گوییم می‌خواهیم کارگر ایرانی و تولید ایرانی سرپا باقی بماند. اما این بار بهمن‌موتور که خودش یک گروه خودروسازی دیگر است، باید به کار خودش بپردازد. اگر پول دارد، به کارگران خودش رسیدگی کند؛ اگر پول دارد، تولید خودش را افزایش دهد و از وضعیت مونتاژ خارج شود و به تولید داخلی نزدیک شود. اما این مجموعه می‌آید و سهام کارکنان ایران‌خودرو را خریداری می‌کند؛ اقدامی که صرفا در میدان عمل می‌تواند به در اختیار گرفتن مدیریت ایران‌خودرو منجر شود.

نکته جالب‌تر این‌که این افراد در آبان‌ماه اعلام کردند که قرار است این پول، یعنی نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان جابه‌جا شود. در حالی که طبق مزایده، به این افراد در بهمن‌ماه سال ۱۴۰۴ اعلام شده بود که برنده شده‌اند؛ با وجود تمام شبهاتی که درباره نحوه انجام آن وجود دارد و این‌که فقط یک ریال بالاتر پیشنهاد داده‌اند. آن‌ها طبق شرایط خود مزایده، ۱۴ روز فرصت داشتند که این پول را واریز و تسویه کنند، در حالی که طبق قاعده، این اقدام خلاف قانون است.

اجازه نمی‌دهیم منافع کارگران قربانی زدوبند‌های اقتصادی شود

با توجه به اتفاقاتی که در حال رخ دادن است، این موضوع را از طریق دادستانی محترم پیگیری کردم و مکاتبه‌ای نیز در این زمینه انجام شده است. همچنین با بورس مکاتبه کرده‌ام و پیگیری خواهم کرد. همین‌طور وزارت صمت و شورای رقابت نیز باید به این موضوع ورود کنند. اجازه نخواهیم داد که آقایان بخواهند در این زدوبند‌های اقتصادی، بیش از این با منافع مردم و منافع کارگران ایران‌خودرو بازی کنند. حتما بورس را هم پیگیری خواهیم کرد تا مانع این اتفاق شود.

کروز در حال گسترش انحصار خود در ایران‌خودرو است؛ نهاد‌های نظارتی پاسخگو باشند

اقتصاد معاصر: آیا افزایش نفوذ کروز به تشدید انحصار و گرانی خودرو منجر می‌شود و نهاد‌های نظارتی قادر به مقابله با این روند هستند؟

خضریان: حتی این نرخ ورودی واردات خودرو که اخیرا افزایش پیدا کرد، تا آن‌جا که من اطلاع دارم، مجددا پشت‌صحنه این داستان به کسانی برمی‌گردد که خودشان تولیدکننده خودرو هستند؛ از جمله ایران‌خودرو و کروز. این موضوع به همین مجموعه‌ها برمی‌گردد که پیگیری کردند و به دنبال آن بودند و دولت متاسفانه اقدامی انجام داد که حتما اقدام صحیح و درستی در این موضوع نبود. یعنی ما در موضوع خودرو‌هایی که به‌صورت اقتصادی اداره می‌شوند، قاعدتا باید واردات را تسهیل کنیم و واردات آنها را سامان دهیم اما در این موضوع هم به اعتقاد من، به این انحصار دامن می‌زنیم.

بدون هیچ‌گونه تعارف عرض می‌کنم، اگر بخواهیم ریشه این اتفاق را پیدا کنیم، باید به همان مجمع سالیانه‌ای برگردیم که باعث شد مدیریت این مجموعه در اختیار کروز و شرکت‌های زیرمجموعه کروز و شرکت‌هایی قرار بگیرد که کروز در آنها صاحب سهام بود. قرار بود صبح برگزار شود و ساعت آن هم تعیین شده بود. اگر قرار بود زمان آن تغییر کند، باید دوباره اطلاعیه صادر می‌شد و موضوع اعلام می‌شد. منِ سهامدار (به عنوان مثال) برای صبح وقت خودم را خالی کرده بودم و در مجمع شرکت می‌کردم اما این‌که یک‌دفعه ساعت چهار یا پنج بعدازظهر، دوباره همان روز مجمع را برگزار کنید و یک مجموعه پیوسته قرار دهید و بگویید حالا در این سطح انتخابات را انجام دادید، همه اینها از نظر قانونی دارای شبهاتی بود. متاسفانه در آن زمان نه وزارت اقتصاد و نه سازمان بورس ورود جدی و قانونی به این موضوع نکردند. دستگاه قضایی باید در این موضوع ورود جدی می‌کرد. متاسفانه به نظراتی که حتی توسط معاون دادستان در آن زمان اعلام شد، توجه کافی نشد. به نظرم می‌رسد که همچنان باید این شبهات اقتصادی را که درباره آنها با عدد و رقم و سهام صحبت می‌کنیم، بررسی کرد. هم دستگاه قضایی و هم سازمان بورس باید یک بار گزارش شفافی به مردم ارائه کنند که چه شد وضعیت خودرو در کشور ما به این نقطه رسید و چه شد که در این انتقال سهام‌ها و برگزاری مجامع و جابه‌جایی مالکیت‌ها، آن چیزی که رعایت نشد، منافع مردم و عموم جامعه بود.

سه کرسی هیات‌مدیره ایران‌خودرو در اختیار شرکت‌های وابسته به کروز قرار دارد

یکی از موضوعاتی که معمولا شرکت کروز با آن بازی با کلمات و الفاظ می‌کند، این است که اعلام می‌کند من به‌عنوان صاحب کرسی در هیئت‌مدیره ایران‌خودرو حضور دارم. خوب است مردم عزیز ما بدانند که در شرکت ایران‌خودرو، از پنج کرسی هیئت‌مدیره، امروز سه کرسی در اختیار شرکت سرمایه‌گذاری گنجینه ایرانیان، شرکت بهینه‌ساز بهمن و شرکت اعتبارآفرین است که سهامدار عمده این شرکت‌ها کروز است و این مجموعه‌ها به کروز وابسته هستند. امروز هم با این ۱۰ درصد سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان که این بار بیش از ۵۰ درصد آن در اختیار کروز و بهمن‌موتور قرار می‌گیرد و سهامدار عمده بهمن‌موتور نیز خود کروز است، در مجموع کروز، کنترل بیشتری بر این مجموعه خواهد داشت. قاعدتا آن چه اتفاق می‌افتد این است که شرکت کروز در حال افزایش سهم خود است و در مدیریت ایران‌خودرو کرسی بیشتری به دست خواهد آورد.

این موضوع حتما خطرناک است و به آن انحصاری دامن می‌زند که میان یک مجموعه و شرکتی که تولید قطعه و واردات قطعه انجام می‌دهد، شکل گرفته است. این مجموعه در حال تبدیل شدن به یک انحصار در یک خودروساز عمده و بزرگ است؛ خودروسازی که به دلایل متعدد، امروز انحصار بازار ایران را در اختیار دارد. قطعا این انحصار در انحصار به نفع جامعه، اقتصاد کشور و تولید کشور نخواهد بود.

کروز بر ایران‌خودرو حاکم شده و مردم تاوان انحصار را می‌دهند

اقتصاد معاصر: در مورد افزایش ۵۰ درصد قیمت خودرو‌های ایران خودرو چه نظری دارید؟

خضریان: خوب است کسانی که این آش خصوصی‌سازی را این‌گونه شور برای مردم پختند، امروز پاسخگوی این اتفاق باشند؛ اتفاقی که تحت عنوان خصوصی‌سازی، انحصار را در ایران‌خودرو پررنگ‌تر کرد و کروز را بر سرنوشت تولید و ایران‌خودرو حاکم کرد. پاسخ دهند که چگونه می‌شود وقتی مردم و کارگران این جامعه سالی یک بار افزایش حقوق دارند، در مقابل، ما در طول سال به دفعات شاهد افزایش قیمت محصولات ایران‌خودرو هستیم؟ در حالی که در این مزایده، با یک ریال بیشتر از قیمت پیشنهادی، پس از یک سال می‌خواهند معامله را انجام دهند، نه به دفعات، بلکه با پرش‌های قیمتی در محصولات ایران‌خودرو مواجه هستیم. من شنیده‌ام اخیرا هم ایران‌خودرو پیشنهاد افزایش قیمت ۵۰ درصدی محصولات خودش را ارائه داده است. اکنون خودرویی که آنها تحت عنوان اقتصادی از آن یاد می‌کنند، به اعتقاد من با قیمت یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان، قاعدتا بر اساس جیب مردم، خودروی اقتصادی محسوب نمی‌شود. چطور می‌توانیم در چشم مردم نگاه کنیم و با درآمدی که امروز مردم دارند، روی عرضه یک خودروی ۲.۵ میلیارد تومانی تحت عنوان خودروی اقتصادی در این کشور حساب کنیم؟ مردم هم مجبور باشند به این انحصار تمکین کنند، این نرخ را بپذیرند و خودروی مورد نیاز خودشان را با این نرخ‌های عجیب و غریب از تولید داخل تهیه کنند؛ نرخ‌هایی که محصول حاکم شدن یک قطعه‌ساز بر یک خودروساز در کشور ماست.