صادرات حلقه مفقوده پایداری در صنعت مرغ کشور

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ ایران یکی از ۱۰ کشور نخست تولید گوشت مرغ در جهان محسوب می‌شود. سالانه بین ۲.۷ تا ۲.۸ میلیون تن گوشت مرغ در کشور تولید می‌شود که با وجود ظرفیت تولید ۳.۵ میلیون تن، فقط بخشی از ظرفیت این صنعت است. اگرچه شرایط تولید از حیث زیرساخت‌ها، نهاده‌های دامی و تجربه تولیدکنندگان مساعد است اما عدم هماهنگی در زنجیره تامین، بی‌ثباتی در سیاست‌گذاری‌ها و نبود چشم‌انداز روشن صادراتی، مانع از شکوفایی کامل ظرفیت این صنعت شده است.

در حال حاضر نیاز سالانه کشور حدود ۲.۶ میلیون تن برآورد می‌شود و ماهانه حدود ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تن مرغ تولید می‌شود. این بدان معناست که هر ماه حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار تن مازاد عرضه در کشور وجود دارد که بدون صادرات منظم یا باعث افت قیمت می‌شود یا با خرید حمایتی به ذخایر استراتژیک دولت اضافه می‌شود؛ راهکاری که نه فقط هزینه‌زا، بلکه ناکارآمد نیز است.

چالش‌های ثبات در تولید بدون صادرات

افزایش حجم جوجه‌ریزی به حدود ۱۴۹ میلیون قطعه در خرداد و پیش‌بینی ۱۴۵ میلیون قطعه در تیرماه، نشان می‌دهد که ظرفیت تولید کشور در حال نزدیک شدن به سقف خود است. اگرچه این رقم نشانگر پویایی صنعت طیور است اما در نبود بازاریابی صادراتی و تنظیم بازار داخلی، پایداری تولید در خطر قرار می‌گیرد.

در شرایطی که صنعت مرغ ایران توان جوجه‌ریزی ماهانه تا ۱۷۰ میلیون قطعه را نیز دارد اما این ظرفیت فقط در صورت باز بودن مسیرهای صادراتی و تضمین مصرف داخلی قابل تحقق خواهد بود. در غیر این صورت، زیان مرغداران و تضعیف اقتصادی واحدهای تولیدی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. علاوه بر این، تداوم مازاد تولید بدون راهبرد صادراتی منجر به افت نرخ مرغ زنده و فشار مضاعف بر زنجیره تولید می‌شود.

جایگاه ضعیف ایران در بازارهای جهانی

با وجود سهم بالای ایران در تولید جهانی مرغ، جایگاه صادراتی آن در مقایسه با کشورهای منطقه ناچیز است. صادرات سالانه مرغ از ایران کمتر از ۶۰ هزار تن برآورد می‌شود؛ عددی که در برابر صادرات سالانه ۴۸۰ هزار تنی ترکیه تفاوت فاحشی دارد. در بهترین حالت، ظرفیت ماهانه صادرات ایران بین ۵ تا ۱۰ هزار تن تخمین زده می‌شود که همچنان کمتر از مازاد عرضه داخلی است.

دلایل عقب‌ماندگی ایران در بازار صادراتی مرغ، فقط به محدودیت‌های جنگ یا ملاحظات امنیت غذایی محدود نمی‌شود، بلکه نبود راهبردی پایدار، فقدان مشوق‌های صادراتی، ضعف در بازاریابی بین‌المللی و ناتوانی در حفظ بازارهای هدف نیز نقش عمده‌ای دارند. تجارت گوشت مرغ، بازاری رقابتی و حساس به ثبات عرضه و کیفیت است و صادرات مقطعی یا قطره‌چکانی نمی‌تواند اعتماد بازارهای جهانی را جلب کند.

ضرورت تدوین نقشه راه صادراتی

صنعت طیور کشور برای خروج از بحران مازاد عرضه و رسیدن به پایداری در تولید، نیازمند تدوین فوری یک نقشه راه صادراتی است. این نقشه باید مبتنی بر ثبات در تامین نهاده‌های دامی، حمایت‌های بیمه‌ای و اعتباری از تولیدکنندگان، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل سردخانه‌ای، تسهیل صدور مجوزهای صادراتی و رایزنی‌های دیپلماتیک برای دستیابی به بازارهای منطقه‌ای باشد.

افزایش ذخایر استراتژیک، راه‌حل بلندمدت برای مدیریت مازاد تولید نیست. کشورهایی نظیر ترکیه و برزیل با حمایت‌ همه‌جانبه دولت و انسجام در زنجیره تولید تا صادرات، توانسته‌اند جایگاهی تثبیت‌شده در بازارهای جهانی کسب کنند؛ در حالی که ایران هنوز برای صادرات مرغ برنامه‌ای پایدار ندارد و همچنان صادرات به شرط مازاد و بدون پیوست تجاری صورت می‌گیرد.

پایداری تولید در گرو بازار صادراتی

مساله پایداری در تولید، با بازار داخلی به ‌تنهایی قابل حل نیست. هرگونه افزایش در ظرفیت تولید، از جمله رشد جوجه‌ریزی یا توسعه واحدهای مرغداری، زمانی معنا پیدا می‌کند که بازار هدف مشخص و پشتیبانی صادراتی وجود داشته باشد. در غیر این صورت، مرغداران در برابر هزینه‌های سربار، افت قیمت و افزایش ریسک مالی قرار می‌گیرند.

با توجه به تجربه اخیر، تولید پایدار در دوران جنگ ۱۲ روزه و توزیع بدون وقفه در بازار، مشخص است که توان اجرایی صنعت طیور ایران بالاست اما این توان در غیاب صادرات، به زیان تولیدکننده و اتلاف منابع خواهد انجامید. در شرایطی که حداکثر از ۶۰ درصد ظرفیت موجود استفاده می‌شود، توسعه صادرات نه فقط یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای رشد صنعت مرغ کشور است.

در مجموع، تبدیل ایران از یک تولیدکننده بزرگ به بازیگری موثر در تجارت جهانی گوشت مرغ، مستلزم طراحی و اجرای سیاست‌های پایدار صادراتی است. بدون این رویکرد، مازاد عرضه، تضعیف تولیدکننده و فرصت‌سوزی در حوزه ارزآوری ادامه خواهد داشت.