تب تند تورم خوراکی‌ها در تیر داغ ۱۴۰۴

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ وضعیت بازار کالاهای اساسی به گونه‌ای شده که قیمت‌ها هر لحظه تغییر می‌کند و روند صعودی آن‌ها حتی از میزان افزایش حداقل حقوق دستمزد کارگران نیز سبقت گرفته است. اکنون وقتی صحبت از تورم در کالاهای اساسی می‌شود، کمتر کالایی به اندازه حبوبات برای خانوار ایرانی ملموس است؛ مواد غذایی‌ که همیشه در قامت غذای جایگزین گوشت و مرغ بر سر سفره‌ها حضور داشتند، حالا خود به کالای لوکس بدل شده‌اند. 

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، در راس این جهش‌های قیمتی، لوبیا چیتی با رشد ۲۴۰ درصدی قرار دارد؛ در واقع هر کیلوگرم از آن، اکنون به حدود ۴۰۰ هزار تومان رسیده است. این گرانی البته فقط محدود به لوبیا چیتی نیست. عدس، نخود، لوبیا قرمز و لپه نیز با افزایش‌هایی از ۸۰ تا ۱۳۴ درصد، نشانه‌ای روشن از بی‌ثباتی قیمت‌ها و کاهش دسترسی خانوارها به منابع پروتئینی گیاهی هستند. در واقع، اگر یک سال پیش حبوبات گزینه‌ای اقتصادی برای جایگزینی با گوشت قرمز بودند، حالا خودشان تبدیل به مساله‌ای اقتصادی شده‌اند.

داستان برنج حکایتی از سومدیریت است

برنج که به ‌عنوان یکی از ارکان اصلی سبد غذایی ایرانی‌ها محسوب می‌شود، وضعیت مناسبی ندارد. در واقع این محصول دچار بی‌برنامگی و سومدیریت افرادی شده که ماحصل آن فشار بر دوش مردم شده است. اکنون برنج نه فقط در ویترین سوپرمارکت‌ها بلکه در حافظه خانوارها نیز سنگین شده است. برنج ایرانی با جهشی ۱۳۴ درصدی، از کیلویی ۱۲۰ هزار تومان به ۲۸۰ هزار تومان رسیده و حتی در مواردی تا بیش از ۳۱۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

در همین حال، برنج خارجی نیز از قافله گرانی عقب نمانده و به ‌طور میانگین ۵۴ درصد رشد داشته است. این افزایش قیمت همزمان با کاهش درآمد واقعی خانوارها، مصرف برنج را به مرز هشدار رسانده و احتمال تغییر الگوی غذایی طبقه متوسط به پایین را بیشتر کرده است. 

بسیاری از کارشناسان اذعان کرده‌اند که دلیل اصلی افزایش قیمت برنج این روزها، عدم همخوانی تولید با میزان نیاز جامعه و همچنین میزان صادرات است؛ در واقع عدم شفافیت در آمارها منجر شده تا اقشار مختلف مردم هزینه‌های سنگینی را متحمل شوند. این درحالی است که همواره وزیر جهاد کشاورزی در رابطه با وضعیت برنج در رسانه‌ها صحبت می‌کند و وعده بهبود را می‌دهد اما هنوز به معنای واقعی کلمه، این صحبت‌ها جامه عمل نپوشیده‌اند.

لبنیات؛ شکست تدبیر در قیمت‌گذاری دستوری

گروه لبنیات نیز که بارها وعده حمایت یارانه‌ای و کنترل قیمتی برای آن داده شده، حالا تبدیل به نماد شکست قیمت‌گذاری دستوری در اقتصاد ایران شده است. کره پاستوریزه با افزایش ۹۳ درصدی، از ۳۳ هزار تومان به ۶۳ هزار تومان رسیده و سایر اقلام لبنی از جمله شیر، پنیر، ماست و دوغ نیز با رشدهایی بین ۵۰ تا ۷۰ درصد مواجه شده‌اند.

واقعیت این است که حتی با پرداخت یارانه به تولیدکنندگان، قیمت نهایی برای مصرف‌کننده نه فقط کاهش نیافته، بلکه با افزایش روزافزون همراه بوده است. به نظر می‌رسد سیاست‌های فعلی، در عمل نه فقط نتوانسته‌اند از معیشت مردم محافظت کنند، بلکه خود بخشی از مساله شده‌اند. همچنین گفتنی است که سومدیریت، عدم نظارت صحیح از تولیدکنندگان و عدم حمایت کافی منجر به قیمت‌گذاری سلیقه‌ای از سوی آن‌ها شده که فشار آن نیز مجددا به مردم، علی‌الخصوص قشر کم‌درآمد جامعه وارد شده است.

میوه و سبزی؛ گرانی با طعم تلخ لیمو

در حوزه میوه و سبزی هم لیموترش با افزایش ۱۵۰ درصدی، رکورددار گرانی بوده است؛ قیمتی که از ۶۰ هزار تومان به ۱۵۲ هزار تومان رسیده و عملا این میوه پرمصرف را از دسترس بسیاری از خانوارها خارج کرده است. در نقطه مقابل، تنها میوه‌ای که کاهش قیمت داشته، هندوانه است؛ این کاهش نیز فقط یک هزار تومان کمتر از سال قبل است. این در حالی بوده که تولید هندوانه به‌ عنوان یکی از محصولات پرمصرف آب، همواره با انتقاد کارشناسان مواجه بوده اما همچنان به کشت آن با حجم بالا ادامه داده می‌شود.

این تناقض، باز هم نشانه‌ای از نبود راهبرد پایدار در کشاورزی کشور است؛ جایی که آب و خاک و محصول، همه در مسیری معکوس نسبت به منطق توسعه حرکت می‌کنند. برای حل این مساله نیز بارها کارشناسان بخش کشاورزی نسبت به اجرای الگوی کشت هشدار داده‌اند اما نهادهای متولی هنوز اهتمامی نسبت به اجرای آن نشان نداده‌اند.

نان نیز گران شد!

قیمت نان نیز چند روزی‌ست به طور رسمی گران شده و شواهد حاکی از افزایش ۵۲ درصدی قیمت‌ها در تهران و افزایش ۴۲ درصدی در شهرستان‌ها است. این در حالی بوده که نان از اصلی‌ترین کالاهای خوراکی مردم محسوب می‌شود و هیچ جایگزین غذایی برای آن وجود ندارد. 

همچنین شنیده‌ها حاکی از آن است که توزیع آرد یارانه‌ای به نانوایان نیز با وقفه صورت می‌گیرد؛ این بدان معناست که ممکن است نانوایان به دلیل عقب نماندن از تورم و به صرفه بودن محصول خود، دست به افزایش قیمت‌های غیررسمی نیز بزنند.

تورم نقطه‌ای و شتاب تیرماهی

بررسی تغییرات ماهانه، تصویر واضح‌تری از شتاب تورمی در تیرماه ارائه می‌دهد. برنج ایرانی با ۲۸ درصد، برنج خارجی با ۱۰ درصد، ماکارونی با ۹.۵ درصد، مرغ ماشینی با ۱۰.۹ درصد و گوشت قرمز با ۴.۸ درصد رشد قیمت در یک‌ماه، نشان می‌دهند که تورم نه ‌فقط مزمن، بلکه شتاب‌دار شده است. همچنین برخی از تلیدکنندگان و فعالان صنایع غذایی نسبت افزایش قیمت‌ محصولاتی نظیر مرغ به دلیل افزایش دما در ماه آینده خبر می‌دهند.

از سوی دیگر، کالاهایی چون چای خارجی، رب گوجه‌فرنگی و شکر نیز افزایش‌های ماهانه قابل ‌توجهی داشته‌اند که نشان‌دهنده فقدان مهار در بازار کالاهای روزمره است. 

بی‌توجهی به معیشت مردم 

آمارها، بار دیگر تصویری نگران‌کننده از وضعیت معیشتی مردم ایران ترسیم می‌کنند. در حالی‌که دولت‌ها یکی پس از دیگری وعده مهار تورم و حمایت از سفره مردم را تکرار می‌کنند، برچسب قیمت‌ها بر کالاهای خوراکی چیز دیگری می‌گویند.

داستان گرانی از برنج و حبوبات تا لبنیات و میوه‌ها، داستان ادامه‌داری است که موجب شده تا چشم‌اندازی برای بازگشت آرامش به بازار مواد غذایی دیده نشود. اکنون وزارت جهاد کشاورزی باید بیش از گذشته نسبت به بازار مواد غذایی اهتمام داشته باشد و نسبت به مسائل حساس این بخش خودی نشان دهد. اگر مجددا این نهاد دولتی نسبت به تولید و صادرات بی‌مهابا بی‌توجه باشد و همچنین حمایت کافی از تولیدکنندگان، مخصوصا کشاورزان نکند، روند تورمی قیمت اقلام اساسی ادامه‌دار خواهد بود و با گفته‌های رئیس دولت چهاردهم مبنی‌بر حمایت از معیشت مردم در تضاد است.