خوب، بد و زشت قیمت‌گذاری خودرو توسط خودروسازان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ شورای رقابت طی مصوبه شماره ۷۷۸ مورخ ۲۵ مرداد ۱۴۰۴، شیوه جدید قیمت‌گذاری خودرو را اعلام کرد. در این دستورالعمل، خودروسازان موظف‌اند قیمت محصولات خود را با استناد به فرمول «کاست‌پلاس» محاسبه کرده و مستندات مربوطه را به سازمان حمایت تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان ارائه دهند. وظیفه سازمان حمایت، نظارت بر صحت محاسبات و تأیید نهایی قیمت‌هاست. 

بر اساس ماده ۳ این دستورالعمل، در صورتی که قیمت اعلامی خودروساز بالاتر از قیمت محاسبه‌شده توسط سازمان حمایت باشد، شرکت‌ها موظف به تبعیت از نرخ محاسبه‌شده هستند. در صورت تخلف نیز سازمان حمایت باید موضوع را برای رسیدگی به مراجع قانونی ارجاع دهد. 

طبق مفاد مصوبه، عرضه خودرو بدون تعیین قیمت ممنوع است و شرکت‌ها باید بر اساس برنامه تولید، فروش و پیش‌فروش را مدیریت کنند. همچنین عرضه‌کنندگان خودرو موظف‌اند در طول یک سال مالی، دو صورت مالی حسابرسی‌شده در مقاطع شش‌ماهه و پایان دوره ارائه دهند. 

از دیگر بخش‌های مهم این دستورالعمل، تکلیف وزارت صنعت، معدن و تجارت است که باید برای هر رده محصول داخلی، حداقل سه رقیب خارجی معرفی کند تا شاخصی برای رقابت‌پذیری در بازار ایجاد شود. همچنین خودروهای مونتاژی به دلیل شرایط انحصاری همچنان زیر نظر سازمان حمایت باقی خواهند ماند.

فرصت‌ها و نگرانی‌های مصوبه جدید

این تصمیم شورای رقابت می‌تواند از جنبه‌ای فرصت‌ساز باشد. واگذاری اختیار محاسبه قیمت به خودروسازان روند تصمیم‌گیری را سریع‌تر می‌کند و الزام شرکت‌ها به ارائه صورت‌های مالی حسابرسی‌شده شفافیت بیشتری در عملکرد مالی آن‌ها ایجاد خواهد کرد. همچنین پیش‌بینی معرفی رقبای خارجی برای هر رده محصول، در صورت اجرای صحیح، می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری و ارتقای کیفیت تولیدات داخلی کمک کند. 

با این حال، معایب و نگرانی‌هایی نیز وجود دارد. مهم‌ترین دغدغه، احتمال افزایش قیمت‌هاست؛ چرا که در فرمول کاست‌پلاس، هر رشد هزینه تولید مستقیما به مصرف‌کننده منتقل می‌شود. علاوه بر این، انحصار ساختاری بازار خودرو همچنان برقرار است و تا زمانی که واردات آزاد و رقابت واقعی شکل نگیرد، این تغییر می‌تواند قدرت بیشتری به خودروسازان بدهد. از سوی دیگر، نظارت پسینی سازمان حمایت همواره با ابهام و کُندی همراه بوده و اگر این بار هم به‌ درستی انجام نشود، بار مالی بیشتری بر دوش خریداران خواهد افتاد.

آینده بازار خودرو پس از مصوبه شورای رقابت

بازار خودرو طی روزهای اخیر هم‌زمان با اعلام قیمت‌های جدید توسط شرکت‌هایی مانند ایران‌خودرو، واکنش‌های زیادی را تجربه کرده است. برخی کارشناسان این مصوبه را گامی برای شفاف‌سازی فرآیند قیمت‌گذاری می‌دانند اما نگرانی درباره افزایش دوباره قیمت‌ها جدی است. هم‌زمان بحث‌هایی درباره افزایش تعرفه واردات نیز مطرح شده که می‌تواند فشار مضاعفی بر مصرف‌کنندگان وارد کند. 

تصمیم جدید شورای رقابت به معنای تغییر نقش دولت از قیمت‌گذار مستقیم به ناظر بر محاسبات است. موفقیت این سیاست وابسته به اجرای دقیق نظارت‌ها، انتشار شفاف صورت‌های مالی و ایجاد رقابت واقعی در بازار خواهد بود. در غیر این صورت، این تغییر ممکن است فقط به افزایش قیمت‌ها و تقویت موقعیت انحصاری خودروسازان منجر شود.

در این میان، نقش مصرف‌کنندگان و تشکل‌های مردمی نیز پررنگ‌تر خواهد شد. اگر سازمان حمایت و شورای رقابت بسترهای لازم برای دسترسی عمومی به اطلاعات قیمت‌گذاری و صورت‌های مالی را فراهم کنند، نظارت اجتماعی می‌تواند به ابزاری مکمل در جلوگیری از تخلفات و انحرافات تبدیل شود. تجربه نشان داده است که شفافیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که اطلاعات نه فقط در اختیار نهادهای دولتی، بلکه در دسترس رسانه‌ها و مردم قرار گیرد تا امکان مقایسه و مطالبه‌گری فراهم شود.

از سوی دیگر، آینده این سیاست به شدت تحت‌تأثیر وضعیت کلان اقتصادی کشور قرار دارد. در شرایطی که نرخ ارز، تورم و هزینه‌های تولید به‌طور مداوم در حال تغییر است، اجرای فرمول کاست‌پلاس ممکن است به نوسانات شدید قیمتی منجر شود. اگر دولت نتواند ثبات نسبی در متغیرهای اقتصادی ایجاد کند، حتی دقیق‌ترین فرمول‌های قیمت‌گذاری هم کارایی لازم را نخواهند داشت و بازار خودرو همچنان دستخوش بی‌اعتمادی و التهاب خواهد بود.