دورنمای تجارت خارجی تا پایان سال ۱۴۰۳

اقتصاد معاصر-احسان قمری، کارشناس اقتصادی: تجارت خارجی کشور در مردادماه سال‌ جاری از لحاظ وزنی ۱۶.۳میلیون تن و از لحاظ ارزش، ۱۱.۳میلیارد دلار بود که نسبت به تجارت خارجی تیرماه (۱۳.۳میلیون تن به ارزش ۹.۱میلیارد دلار) از نظر ارزش و وزن به ترتیب، ۲۴ و ۲۳ درصد، رشد داشته است. هر چند وزن و ارزش تجارت خارجی در مردادماه نسبت به تیرماه رشد ملموسی داشته ولی این اعداد و ارقام نمی‌توانند وضعیت تجارت خارجی را به خوبی تشریح و تبیین کنند. از همین‌رو لازم است تا روند چند شاخص مهم و اثرگذار همچون کمیت و کیفیت صادرات و واردات را به تفکیک مورد بررسی قرار داد.

صادرات غیرنفتی در مردادماه به وزن ۱۳.۱میلیون تن و ارزش ۴.۴ میلیارد دلار رسید که نسبت به صادرات ۱۰.۱میلیون تنی و ارزش ۴ میلیارد دلاری تیرماه، از نظر وزنی و ارزشی به ترتیب، ۳۰ و ۱۰ درصد رشد داشته‌اند. با این حال بررسی روند صادرات نشان می‌دهد که صادرات در تیرماه نسبت به خردادماه از نظر وزنی و ارزشی به ترتیب ۲۹ و ۲۷ درصد کاهش داشتند. آنچه از این آمار مشخص می‌شود، توقف روند کاهشی وزن و ارزش صادرات و آغاز روند رو به رشد آن است. هر چند در روند رو به رشد صادرات نباید این نکته را نادیده گرفت که افزایش وزنی صادرات بیشتر از افزایش ارزشی صادرات بوده که نتیجتا میانگین ارزش هر تن کالای صادراتی در خرداد، تیر و مرداد را به ترتیب برابر با ۳۸۵ و ۳۹۶ و ۳۳۶ دلار ثبت کرده است. به عبارت دیگر با وجودی که ارزش صادرات در مردادماه نسبت به تیرماه از رشد ۱۰ درصدی برخوردار بوده اما با توجه به اینکه افزایش وزنی صادرات مقدار قابل توجهی ثبت شده، نتیجتا ارزش هر تن کالای صادراتی کاهشی ۱۵ درصدی را نشان می‌دهد که لازم است در این خصوص بررسی بیشتری صورت پذیرد، چرا که ارزش هر تن کالای صادراتی در تیرماه نسبت به خردادماه، رشد ۳ درصدی را تجربه کرده است.

اما از نظر واردات، در مرداد ماه سال‌جاری ۳.۲ میلیون تن کالا به ارزش ۶.۹ میلیارد دلار وارد کشور شده که در مقایسه با واردات ۳.۲ میلیون تنی به ارزش ۵.۱ میلیارد دلار تیرماه، صرفا از نظر ارزشی، واردات کشور، ۳۵درصد رشد کرده و از نظر وزنی تغییر چندانی را تجربه نکرده است. این ارقام بدان معناست که کالا‌های کمتر و سبکتری (کالا‌های نهایی و واجد ارزش افزوده بالا) با ارزش بیشتری وارد کشور شده، به نحوی که میانگین ارزش هر تن کالای وارداتی از ۱،۵۹۴ دلار در تیرماه با رشد ۳۵ درصدی به ۲،۱۵۶ دلار در هر تن رسیده است. این در حالی بوده که ارزش هر تن کالای وارداتی در خردادماه برابر با ۱،۵۱۴ دلار بوده که در تیرماه با رشد ۵ درصدی به ۱،۵۹۴ دلار رسیده است (میانگین رشد ۱۳درصدی سه ماهه). بنابراین با نگاهی به آمار فوق، مشخص می‌شود که مهمترین شاخص بررسی وضعیت تجارت خارجی یعنی روند تغییرات ارزش هر تن کالای صادراتی و وارداتی در وضعیت چندان مطلوبی به سر نبرده و ارزش هر تن کالای صادراتی ۴.۳ درصد کاهش و ارزش هر تن کالای وارداتی ۱۳ درصد افزایش را در دوره سه ماهه خرداد، تیر و مرداد تجربه کرده است.

نکته مهم دیگر بررسی تراز تجاری غیرنفتی کشور در مردادماه و مقایسه با ماه‌های قبل و همچنین مقایسه با مدت زمان مشابه سال قبل بوده که می‌تواند اثرات وجود سیاست‌گذاری و حکمرانی تجارت خارجی را به خوبی تبیین کند. تراز تجاری غیرنفتی ماهانه کشور از خردادماه تا مردادماه به ترتیب ۰.۲-، ۱.۱- و ۲.۵- میلیارد دلار بوده که به ترتیب کاهشی ۹۰۰ و ۱،۴۰۰ میلیون دلاری را تجربه کرده است. این روند بیانگر آن بوده که تراز تجاری در ماه‌های خرداد تا مرداد به ترتیب کاهشی ۴۵۰ و ۱۲۷ درصدی را تجربه کرده که اگر این دو عدد را مبنای رشد تراز تجاری کشور در نظر بگیریم، مشخص می‌شود که روند کاهشی تراز تجاری کشور کند شده و در صورت اجرای سیاست‌های صحیح و کارشناسی‌شده در حوزه تجارت خارجی، علی‌الخصوص در حوزه‌های تامین و تخصیص ارز و ایفای تعهدات ارزی می‌توان این امیدواری را داشت که تجارت خارجی کشور، شرایط مطلوبی را تجربه کند.

نکته پایانی اینکه در قانون برنامه هفتم توسعه، متوسط رشد سالانه صادرات غیرنفتی ۲۳ درصد مصوب گردیده که با توجه به صادرات ۴۹.۳ میلیون دلاری در سال ۱۴۰۲، لازم است برنامه‌ریزی لازم برای نیل به هدف ۶۰.۲۷ میلیارد دلاری صادرات در سال ۱۴۰۳ انجام شود که بر این اساس میانگین صادرات ماهانه ۵ میلیارد دلاری مد نظر است که با توجه به صادرات ۴.۴ میلیارد دلاری در مردادماه و همچنین فاصله گرفتن میزان صادرات از میزان هدف خود در ماه‌های گذشته، لازم است در این خصوص امعان نظر بیشتری صورت پذیرد و در ماه‌های آتی نیز میانگین ماهانه صادرات از ۵ میلیارد دلار فراتر رود.