جهش نفت و بسته شدن هرمز، بازارهای جهانی را به سقوط کشاند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازارهای جهانی سهام و اوراق قرضه در ماه مارس با شدیدترین سقوط هم‌زمان خود از سال ۲۰۲۲ مواجه شده‌اند؛ رخدادی که در پی شوک انرژی ناشی از جنگ ایران و بسته شدن عملی تنگه هرمز، سرمایه‌گذاران را در شرایطی قرار داده که عملا «هیچ پناهگاهی» برای حفظ سرمایه باقی نمانده است.

شاخص «ام‌اس‌سی‌آی همه کشورها» که عملکرد بازارهای توسعه‌یافته و نوظهور را رصد می‌کند، در این ماه بیش از ۷ درصد افت کرده است. آغاز جنگ و اختلال در مسیر حیاتی حمل‌ونقل انرژی در تنگه هرمز، جهش کم‌سابقه قیمت انرژی را رقم زده و همین موضوع فشار سنگینی بر بازارها وارد کرده است. به موازات آن، یک شاخص گسترده از اوراق دولتی و شرکتی جهان نیز بیش از ۳ درصد کاهش یافته؛ زیرا سرمایه‌گذاران انتظار دارند بانک‌های مرکزی در واکنش به پیامدهای تورمی شوک انرژی، نرخ‌های بهره را افزایش دهند.

ترکیب این تحولات، پرتفوی سنتی «۶۰-۴۰» (۶۰ درصد سهام و ۴۰ درصد اوراق) را در مسیر ثبت بدترین عملکرد ماهانه از سپتامبر ۲۰۲۲ قرار داده است؛ دوره‌ای که چرخه قبلی افزایش نرخ‌های بهره جهانی بازارها را متلاشی کرد. حتی طلا نیز که معمولا پناهگاه امن سرمایه محسوب می‌شود، این‌بار سقوط کرده و تحلیلگران می‌گویند موج فروش‌های گسترده نشان‌دهنده نبود گزینه‌ای امن برای سرمایه‌گذاران است. رافائل توئن، رئیس استراتژی بازارهای سرمایه شرکت «تیکو کپیتال»، با اشاره به وضعیت غیرعادی بازارها گفت: «این یکی از بدترین شرایطی است که می‌توان تصور کرد. چند هفته اخیر مدیریت بازار بسیار دشوار بوده است.»

در وال‌استریت نیز روند نزولی ادامه یافته و شاخص اس‌اند‌پی ۵۰۰ پس از ثبت بدترین روز خود از آغاز جنگ، روز جمعه هم یک درصد افت کرد و افت ماهانه آن به ۶.۷ درصد رسید. این روند پس از آن تشدید شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با تمدید ضرب‌الاجل حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران نتوانست به سرمایه‌گذاران آرامش بدهد. در بازار اوراق نیز شدت فروش‌ها بازده اوراق ده‌ساله خزانه‌داری آمریکا را به ۴.۴۸ درصد، یعنی بالاترین سطح از ماه ژوئیه، رساند. در اروپا نیز که افزایش قیمت انرژی تهدیدی جدی برای شتاب‌گیری بیشتر تورم محسوب می‌شود، بازدهی‌ها به اوج‌های تازه‌ای از زمان آغاز درگیری رسیده است. جردن راچستر، رئیس استراتژی درآمد ثابت در میزوهو، با اشاره به نگرانی‌های بازار گفت: «تمدید ضرب‌الاجل ترامپ مشکل اصلی را حل نمی‌کند؛ مشکلی که با بسته ماندن تنگه هرمز هر روز تشدید می‌شود.»

از زمان آغاز درگیری، قیمت نفت برنت بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و همین روند، بیم بازگشت «رکود تورمی» را تقویت کرده است؛ ترکیبی از رشد اقتصادی ضعیف و افزایش قیمت‌ها که مانند تجربه پس از حمله روسیه به اوکراین در چهار سال پیش، برای سهام و اوراق قرضه بسیار آسیب‌زاست. مت کینگ، بنیان‌گذار موسسه «ساتوری اینسایتس»، وضعیت اخیر را این‌گونه توصیف می‌کند: «ماه بسیار سختی برای سرمایه‌گذاران بوده است. تقریبا همه انواع پرتفوی‌های چنددارایی از ابتدای سال تاکنون وارد محدوده زیان شده‌اند.»

سقوط ۱۷ درصدی طلا در ماه مارس نیز در نوع خود چشمگیر بوده است؛ زیرا سرمایه‌گذاران سودهای انباشته‌شده از رالی دو ساله طلا را نقد کرده‌اند و هم‌زمان، جهش انتظارات نرخ بهره جذابیت این فلز را کاهش داده است. سوفی هوینه، مدیر پرتفوی چنددارایی در بی‌ان‌پی پاریبا، می‌گوید: «در شرایطی که پناهگاه امنی وجود ندارد، سرمایه‌گذاران حتی برخی دارایی‌های پربازده همچون طلا را هم می‌فروشند.»

به گفته کریستین مولر–گلیسمن، رئیس استراتژی تخصیص دارایی در گلدمن‌ساکس، فقط ابزارهایی که در مراحل اولیه یک شوک تورمی می‌توانند موثر باشند، مشتقاتی هستند که امکان شرط‌بندی بر افزایش تورم یا قیمت کالاها را فراهم می‌کنند. هم‌زمان، بر اساس نظرسنجی اخیر بانک آمریکا، ورود سرمایه‌گذاران به نقدینگی در ماه مارس با سریع‌ترین سرعت از دوران همه‌گیری کووید-۱۹ ثبت شده است؛ نشانه‌ای که آشکارا از فقدان جایگزین‌های امن حمایت دارد.

مولر–گلیسمن توضیح می‌دهد: «یک هفته پس از آغاز درگیری، ما موقعیت خود را روی دارایی‌های نقد افزایش دادیم. نگهداری نقدینگی زیاد پرهزینه است اما فعلا چاره دیگری نیست. به محض آنکه شدت درگیری کاهش پیدا کند و قیمت نفت روند نزولی بگیرد، دوباره به بازار بازمی‌گردیم.»

این روند در حالی ادامه دارد که بسیاری از مدیران سرمایه می‌گویند مسیر آتی بازارها به سرعت کاهش تنش‌ها و بازگشت ثبات به بازار انرژی بستگی دارد. به اعتقاد تحلیلگران، تا زمانی که عرضه نفت مختل و تنگه هرمز در وضعیت ناپایدار باقی بماند، فضای احتیاط و فرار سرمایه از دارایی‌های پرریسک تداوم خواهد داشت.

با این حال، برخی موسسات مالی تاکید می‌کنند که هر نشانه‌ای از کاهش قیمت نفت یا فروکش‌کردن تنش‌ها می‌تواند زمینه بازگشت تدریجی سرمایه‌گذاران به بازارها را فراهم کند. در شرایط کنونی، نقدینگی همچنان محبوب‌ترین گزینه است؛ اما کارشناسان می‌گویند این وضعیت پایدار نخواهد بود و بازارها دیر یا زود به سمت بازتوزیع دارایی‌ها حرکت خواهند کرد.

به این ترتیب، اقتصاد جهانی در آستانه دوره‌ای قرار گرفته که مسیر آن بیش از هر چیز به تحولات ژئوپلیتیک و روند قیمت انرژی گره خورده است؛ متغیرهایی که طی هفته‌های آینده تعیین خواهند کرد آیا سقوط بی‌سابقه ماه مارس شروع چرخه‌ای طولانی‌تر است یا فقط یک شوک موقت در بازارهای جهانی خواهد بود.