نقشه راه هوش مصنوعی در اکتشاف نفت تدوین شد

به گزارش اقتصاد معاصر؛ به نقل از وزارت نفت، سیدمحی‌الدین جعفری،مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران  از تدوین نقشه راه تحول دیجیتال و هوش مصنوعی در مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران خبر داد و اظهار کرد: این اقدام در پاسخ به تکالیف اسناد بالادستی، سیاست‌های ابلاغی وزارت نفت، دستور مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران و همچنین نیازهای واقعی بخش اکتشاف تهیه شده است.

وی با بیان اینکه ادامه مسیر توسعه اکتشاف بدون بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، ممکن نیست، افزود: مدیریت اکتشاف با بررسی روندهای جهانی و مطالعه تجربه شرکت‌های بزرگ نفتی، به این جمع‌بندی رسید که تدوین یک نقشه راه جامع در حوزه تحول دیجیتال ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران ادامه داد: در گام نخست، با استفاده از ظرفیت یک شرکت دانش‌بنیان داخلی، مأموریت، چشم‌انداز و اهداف کلان تحول دیجیتال در مدیریت اکتشاف تعریف و بر همین مبنا، نقشه راه اجرایی تدوین شد. این سند اکنون به‌عنوان چارچوب اصلی حرکت مدیریت اکتشاف در مسیر هوشمندسازی شناخته می‌شود.

زمان کشف منابع هیدروکربوری با هوش مصنوعی نصف می‌شود

جعفری با تأکید بر اینکه تحول دیجیتال صرفاً یک تکلیف اداری نیست، تصریح کرد: این تحول پاسخی به چالش‌های واقعی موجود در فرآیندهای اکتشافی است؛ از جمله طولانی بودن زمان اجرای طرح‌ها و کیفیت داده‌هایی که مبنای تصمیم‌گیری‌های فنی قرار می‌گیرند.

وی گفت: فرآیند اکتشاف از آغاز مطالعات زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی تا انتخاب هدف حفاری، انجام عملیات و دستیابی به نتیجه نهایی، در برخی مناطق بکر ممکن است حدود هشت سال زمان ببرد. از این رو، کاهش زمان اکتشاف به یکی از مهم‌ترین اهداف مدیریت اکتشاف تبدیل شده است.

به گفته وی، در کنار کاهش زمان، ارتقای کیفیت داده‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا هرچه داده‌های زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی و مخزنی دقیق‌تر و باکیفیت‌تر باشند، احتمال موفقیت عملیات اکتشافی افزایش می‌یابد.

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران اظهار کرد: بر همین اساس، در برنامه تحول دیجیتال هدف‌گذاری شده است با استفاده از فناوری‌های نوین مبتنی بر هوش مصنوعی، زمان کشف منابع هیدروکربوری تا ۵۰ درصد کاهش یابد و هم‌زمان دقت و کیفیت داده‌های مورد استفاده در مطالعات اکتشافی ارتقا پیدا کند.

 تمرکز بر کاهش زمان، هزینه و ریسک حفاری

جعفری با اشاره به اولویت‌های کاربرد هوش مصنوعی در حوزه اکتشاف گفت: در میان بخش‌های مختلف، پردازش داده‌های ژئوفیزیکی و عملیات حفاری از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. حجم بالای داده‌های ژئوفیزیکی و پیچیدگی تفسیر آنها، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را به ضرورتی فنی تبدیل کرده است.

وی افزود: هرچه پردازش و تفسیر این داده‌ها دقیق‌تر باشد، شناخت ساختارهای زیرسطحی و مخازن احتمالی بهتر انجام می‌شود و در نتیجه ریسک حفاری کاهش می‌یابد. در بخش حفاری نیز هوش مصنوعی می‌تواند در مدیریت ریسک، کاهش زمان‌های غیرمولد و افزایش بهره‌وری عملیات نقش مؤثری ایفا کند.

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران ادامه داد: در این چارچوب، تمرکز ویژه‌ای بر حوزه‌های پتروفیزیک، سیال حفاری و تحلیل پارامترهای حفاری صورت گرفته تا با استفاده از الگوهای هوشمند، رفتار سازندها در حین حفاری بهتر پیش‌بینی شود. این موضوع می‌تواند در کنترل پدیده‌هایی مانند هرزروی سیال حفاری، فوران و دیگر مشکلات عملیاتی بسیار مؤثر باشد.

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران تصریح کرد: کاهش زمان‌های ازدست‌رفته و کنترل ریسک‌های عملیاتی می‌تواند به افزایش سرعت حفاری و کاهش هزینه‌ها منجر شود و از این منظر، هوش مصنوعی ابزار راهبردی برای صنعت نفت به شمار می‌رود.

آغاز طرح‌های عملیاتی در حوزه هوش مصنوعی 

وی از آغاز اجرای چند طرح عملیاتی در حوزه هوش مصنوعی خبر داد و گفت: یکی از مهم‌ترین این طرح‌ها، رقومی‌سازی و تفسیر هوشمند لاگ‌های پتروفیزیکی است.هم اکنون بخش قابل توجهی از این فرآیند بر پایه تحلیل کارشناسان خبره انجام می‌شود، اما استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌تواند سرعت و دقت تفسیر را افزایش دهد و در شناسایی بهتر مخازن مؤثر باشد.

جعفری با تأکید بر نقش شرکت‌های دانش‌بنیان در تدوین و اجرای این برنامه اظهار کرد: از مراحل ابتدایی تدوین نقشه راه، تلاش شد از ظرفیت شرکت‌های فناور داخلی و نیروهای متخصص دانشگاهی استفاده شود و بخش مهمی از فعالیت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، داده‌کاوی و توسعه سامانه‌های هوشمند نیز با اتکا به توان متخصصان داخلی دنبال می‌شود.

هدف‌گذاری برای ارتقای جایگاه ایران در اوپک

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران با اشاره به اهداف بلندمدت این برنامه گفت: بهره‌گیری از تحول دیجیتال و هوش مصنوعی باید در نهایت به تحقق اهداف کلان صنعت نفت منجر شود. در افق ۱۴۲۰، افزایش حجم ذخایر کشف‌شده و ارتقای جایگاه ایران در میان کشورهای عضو اوپک به‌عنوان یکی از اهداف اصلی حوزه اکتشاف تعریف شده است.

جعفری افزود: هم‌اکنون ایران با حدود ۲۰۸ میلیارد بشکه ذخایر نفتی، پس از عربستان در جایگاه سوم اوپک قرار دارد و مدیریت اکتشاف معتقد است استفاده از ابزارهای نوین دیجیتال می‌تواند به تسریع در کشف ظرفیت‌های جدید و کاهش فاصله با رقبای منطقه‌ای کمک کند.

وی با اشاره به گستره داده‌های موجود در مدیریت اکتشاف گفت: این مدیریت در ۱۱ حوضه رسوبی کشور فعالیت دارد و به همین دلیل بزرگ‌ترین مجموعه داده‌های زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی و ژئوشیمی کشور را در اختیار دارد. از این رو، ایجاد یک پلتفرم جامع، یکپارچه و امن داده به‌عنوان یکی از طرح‌های پیشران تحول دیجیتال در دستور کار قرار گرفته است.

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران درباره اولویت‌های عملیاتی این مدیریت گفت: هم‌اکنون زاگرس، بلندای فارس و شمال شرق کشور در کانون توجه برنامه‌های اکتشافی قرار دارند.

به گفته وی، اکنون چهار دکل اکتشافی در میدان «پهن» نزدیک گچساران، ساختار «فال» در نزدیکی ایذه، منطقه رگ‌سفید و منطقه «دهنو» در استان فارس فعال هستند و برنامه افزایش تعداد دکل‌ها از طریق جذب سرمایه‌گذاری و برگزاری مناقصه‌ها در دست اقدام است.

جعفری شمال شرق کشور را یکی از محورهای مهم برنامه‌های آینده دانست و اظهار کرد: با توجه به اهمیت تأمین پایدار گاز در این منطقه، شناسایی مخازن جدید گازی و بررسی ظرفیت‌های ذخیره‌سازی گاز از اولویت‌های اصلی مدیریت اکتشاف تا پایان دولت چهاردهم خواهد بود.

وی با اشاره به آثار تحریم‌ها بر صنعت نفت تصریح کرد: با تکیه بر توان داخلی، تأثیر تحریم‌ها بر فعالیت‌های اکتشافی تا حد زیادی کاهش یافته و در حوزه‌هایی مانند طراحی مهندسی، مطالعات زمین‌شناسی، برداشت‌های ژئوفیزیکی و بخش عمده تجهیزات حفاری، توانمندی قابل قبولی در داخل کشور شکل گرفته است.

اجرای برنامه ۹ ساله تا ۱۴۱۴

مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران در پایان با تشریح زمان‌بندی اجرای نقشه راه تحول دیجیتال گفت: این برنامه در سه فاز جهشی و در بازه‌ای ۹ ساله تا سال ۱۴۱۴ اجرا می‌شود. در فاز نخست، تکمیل زیرساخت‌ها و آماده‌سازی بسترهای فنی دنبال می‌شود، در فاز دوم هوشمندسازی سامانه‌ها و فرآیندها و تحقق تحلیل‌های پیشرفته در دستور کار قرار دارد و در فاز سوم نیز بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های هوش مصنوعی با هدف اکتشاف پیش‌بینانه و خودترمیم‌شونده محقق خواهد شد.

وی تأکید کرد: کشورهای رقیب منطقه‌ای از حدود یک دهه پیش سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در حوزه تحول دیجیتال و هوش مصنوعی انجام داده‌اند و صنعت نفت ایران نیز برای حفظ مزیت رقابتی خود ناگزیر است با سرعت بیشتری در این مسیر حرکت کند.