رقابت داغ در بازار هوش مصنوعی؛ ChatGPT از رقبا عقب افتاد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بیش از سه سال و نیم پس از عرضه اولیه ChatGPT، دستیارهای هوش مصنوعی به یکی از پرکاربردترین ابزارهای دیجیتال در جهان تبدیل شده‌اند و رقابت در این بازار با سرعت زیادی در حال تغییر است. بر اساس گزارش «وضعیت هوش مصنوعی ۲۰۲۶» شرکت تحلیل داده Sensor Tower، با وجود اینکه ChatGPT همچنان محبوب‌ترین دستیار هوش مصنوعی در جهان محسوب می‌شود اما برای نخستین‌بار سهم بازار جهانی آن به زیر ۵۰ درصد کاهش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد رقبا به‌سرعت در حال رشد و گرفتن سهم بازار هستند. طبق این گزارش، ChatGPT با بیش از ۱.۱ میلیارد کاربر ماهانه همچنان در رتبه اول قرار دارد، پس از آن Gemini گوگل با ۶۶۲ میلیون کاربر ماهانه و Claude شرکت Anthropic با ۲۴۵ میلیون کاربر در رتبه‌های بعدی هستند، در حالی که ابزارهایی مانند Grok، Perplexity، DeepSeek و Meta AI هرکدام سهمی کمتر از ۵ درصد دارند.

در ابتدای سال، ChatGPT بیش از ۵۰ درصد بازار را در اختیار داشت اما این عدد تا پایان ماه مه به ۴۶.۴ درصد کاهش یافت، در حالی که سهم Gemini به ۲۷.۷ درصد و سهم Claude به ۱۰.۳ درصد افزایش پیدا کرد. این تغییرات نشان می‌دهد کاربران بیش از گذشته بین دستیارهای مختلف جابه‌جا می‌شوند و وفاداری آن‌ها به یک پلتفرم کاهش یافته است. در این میان، برخی رویدادها نیز این روند را تشدید کرده‌اند؛ برای مثال قرارداد OpenAI با وزارت دفاع آمریکا در ماه فوریه باعث شد برخی کاربران اقدام به حذف اپلیکیشن کنند، موضوعی که نشان می‌دهد اعتماد و ارزش‌های برند در کنار توان فنی، نقش مهمی در انتخاب کاربران دارد. در مقابل، رشد Gemini عمدتا به دلیل ادغام گسترده آن با اکوسیستم محصولات گوگل بوده و Claude نیز به دلیل عملکرد قوی در کارهای بهره‌وری و حرفه‌ای توانسته نرخ حفظ کاربران بالاتری داشته باشد و به ChatGPT نزدیک شود.

از نظر رشد کلی صنعت، برآوردها نشان می‌دهد دانلود اپلیکیشن‌های هوش مصنوعی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۲.۳ میلیارد بار خواهد رسید و کاربران بیش از ۴.۲ میلیارد دلار برای این سرویس‌ها هزینه خواهند کرد؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۱.۸۳ میلیارد دلار بوده است. این روند نشان می‌دهد صنعت هوش مصنوعی به‌تدریج از مرحله جذب کاربر وارد مرحله تجاری‌سازی و درآمدزایی پایدار شده است، هرچند سرعت رشد نسبت به گذشته کمی کاهش یافته که می‌تواند نشانه‌ای از بلوغ بازار باشد.

از نظر منطقه‌ای نیز تغییراتی دیده می‌شود؛ آسیا برای نخستین‌بار در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ با کاهش ۳.۳ درصدی دانلود اپلیکیشن‌های هوش مصنوعی مواجه شده که عمدتا ناشی از افت در چین و هند بوده است، اگرچه همچنان از نظر تعداد دانلود در جایگاه نخست جهان قرار دارد. با این حال، در زمینه هزینه‌کرد کاربران داخل برنامه، آسیا از آمریکای شمالی و اروپا عقب‌تر است. در ایالات متحده، کاربران بیش از پیش از دستیارهای هوش مصنوعی برای کارهای بهره‌وری استفاده می‌کنند و تمایل بیشتری به پرداخت برای قابلیت‌های پیشرفته دارند، به‌طوری که درآمد متوسط به ازای هر کاربر در این بازار بالاتر است.

در میان رقبا، حدود ۱۳ درصد کاربران Anthropic برای استفاده از Claude اشتراک پولی خریداری کرده‌اند که این نرخ از سایر رقبا بالاتر است و نشان‌دهنده مدل درآمدی موفق‌تر این سرویس محسوب می‌شود. همچنین گزارش نشان می‌دهد مجموع زمان صرف‌شده کاربران در اپلیکیشن‌های هوش مصنوعی از ۱۷.۲ میلیارد ساعت در نیمه نخست ۲۰۲۵ به حدود ۳۶ میلیارد ساعت در نیمه نخست ۲۰۲۶ افزایش خواهد یافت و سه دستیار برتر بازار در مجموع حدود ۸۹ درصد کل زمان استفاده کاربران را به خود اختصاص می‌دهند.

در کنار این رشد، حوزه تبلیغات و خرید آنلاین نیز به بخش مهمی از این اکوسیستم تبدیل شده است. OpenAI از ماه فوریه آزمایش نمایش تبلیغات در ChatGPT را آغاز کرده و تا ماه مه حدود ۱۷ درصد کاربران روزانه این اپلیکیشن با تبلیغات مواجه شده‌اند. این تبلیغات بیشتر در حوزه‌های نرم‌افزار، خرید آنلاین، رسانه و سرگرمی و همچنین غذا و رستوران بوده‌اند. هم‌زمان، ChatGPT با توسعه قابلیت‌های خرید، ترافیک بیشتری را به فروشگاه‌هایی مانند Target، Walmart و Costco هدایت می‌کند، در حالی که آمازون به دلیل محدود کردن دسترسی خزنده‌های وب ChatGPT رشد کمتری از این کانال تجربه کرده است. همین موضوع باعث شده برخی شرکت‌ها مانند Walmart دستیارهای هوش مصنوعی اختصاصی برای خرید توسعه دهند؛ به‌طوری که دستیار Spark این شرکت رشد صعودی داشته، در حالی که رشد دستیار Rufus آمازون تقریبا ثابت مانده است. با این حال، کاربرانی که از Rufus استفاده می‌کنند زمان بیشتری در اپلیکیشن آمازون می‌گذرانند و نرخ خرید بالاتری دارند، که نشان می‌دهد دستیارهای داخلی در صورت استفاده گسترده می‌توانند تاثیر قابل توجهی بر رفتار خرید و افزایش فروش داشته باشند.