روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر شتاب گرفت

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آمارهای گزارش موسسه انرژی نشان می‌دهد کل عرضه انرژی جهان (TES) در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱.۷ درصدی از مرز ۶۰۰ اگزاژول عبور کرد؛ رشدی که ادامه افزایش تقاضای جهانی برای انرژی را تایید می‌کند. در همین حال، انرژی‌های تجدیدپذیر با افزایش ۳.۳ اگزاژولی و رشد ۱۰ درصدی، بیشترین سهم را در افزایش عرضه انرژی به خود اختصاص دادند و برای نخستین بار خارج از دوره‌های رکود اقتصادی، از نفت، گاز و زغال‌سنگ پیشی گرفتند. انرژی خورشیدی با رشد ۳۰ درصدی، به تنهایی ۷۱ درصد از رشد انرژی‌های تجدیدپذیر را رقم زد و به موتور اصلی توسعه انرژی پاک در جهان تبدیل شد.

با وجود این رکوردها، تصویر کلی بازار انرژی همچنان نشان می‌دهد سوخت‌های فسیلی جایگاه خود را حفظ کرده‌اند. نفت، گاز طبیعی و زغال‌سنگ همچنان ۸۶ درصد از کل انرژی مصرفی جهان را تامین می‌کنند و هر سه منبع نیز در سال ۲۰۲۵ رشد داشته‌اند. عرضه نفت ۲.۵ اگزاژول، گاز طبیعی ۲.۴ اگزاژول و زغال‌سنگ ۱.۱ اگزاژول افزایش یافت؛ موضوعی که بیانگر آن است رشد انرژی‌های پاک هنوز نتوانسته پاسخگوی افزایش تقاضای جهانی باشد و بخش عمده نیاز جدید همچنان از طریق سوخت‌های فسیلی تامین می‌شود.

این وضعیت در بخش برق نیز قابل مشاهده است، تقاضای جهانی برق در سال ۲۰۲۵ حدود ۳ درصد افزایش یافت؛ نرخی که از رشد کل تقاضای انرژی بیشتر بود. برای نخستین بار، کل رشد مصرف برق توسط منابع کم‌کربن تامین شد؛ دستاوردی که عمدتا حاصل توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی انرژی است. با این حال، رشد برق فقط بخشی از مصرف نهایی انرژی جهان را تشکیل می‌دهد و در بخش‌هایی مانند صنایع سنگین، حمل‌ونقل دریایی، هوایی و پتروشیمی، وابستگی به سوخت‌های فسیلی همچنان بالاست.

بر اساس این گزارش، انرژی خورشیدی با ثبت رشد ۳۰ درصدی، سهم خود از تولید برق جهان را به ۸.۷ درصد رساند و برای نخستین بار از انرژی بادی با سهم ۸.۴ درصد عبور کرد. سهم خورشیدی اکنون تقریبا با سهم ۸.۸ درصدی انرژی هسته‌ای برابری می‌کند. همچنین ظرفیت باتری‌های ذخیره‌سازی انرژی در سال گذشته ۶۶ درصد افزایش یافت که نشان‌دهنده حرکت کشورها به سمت استفاده گسترده‌تر از برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر است.

از سوی دیگر، توسعه فناوری‌های برقی خود به یکی از عوامل افزایش تقاضای انرژی تبدیل شده است. گسترش خودروهای برقی، رشد سریع مراکز داده، توسعه هوش مصنوعی و برقی‌سازی صنایع موجب شده مصرف برق با سرعت بیشتری افزایش یابد. در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۵ درصد خودروهای جدید فروخته‌ شده در جهان برقی بودند؛ روندی که اگرچه مصرف فرآورده‌های نفتی را کاهش می‌دهد اما هم‌زمان نیاز به توسعه ظرفیت تولید برق و زیرساخت‌های شبکه را نیز افزایش داده است.

همچنین گزارش موسسه انرژی نشان می‌دهد آسیا همچنان مرکز اصلی رشد مصرف انرژی جهان است. چین با سرعت بیشتری نسبت به آمریکا و اروپا در حال برقی‌سازی اقتصاد خود است و توسعه گسترده انرژی خورشیدی و خودروهای برقی باعث شده مصرف بنزین و گازوئیل در این کشور طی دو سال گذشته روندی نزولی داشته باشد. با این حال، بسیاری از اقتصادهای آسیایی همچنان وابستگی بالایی به واردات نفت و گاز دارند و همین مساله امنیت انرژی را به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های منطقه تبدیل کرده است.

در بازار نفت نیز روند افزایشی تقاضا ادامه یافت. مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱.۳ درصدی به حدود ۱۰۳ میلیون بشکه در روز رسید. هند ۸۶ درصد، اروپا ۷۵ درصد و چین ۷۳ درصد نفت مورد نیاز خود را از طریق واردات تامین می‌کنند. در بازار گاز طبیعی نیز تقاضا ۱.۶ درصد افزایش یافت و ایالات متحده با رشد ۲۷ درصدی صادرات LNG جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان انرژی جهان تقویت کرد. همچنین مصرف جهانی زغال‌سنگ ۰.۷ درصد افزایش یافت و رشد ۱۰ درصدی مصرف این سوخت در آمریکا نشان داد حتی اقتصادهای پیشرفته نیز در شرایط نوسان قیمت انرژی همچنان به سوخت‌های فسیلی بازمی‌گردند.

هم‌زمان با تداوم رشد مصرف سوخت‌های فسیلی، انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز کاهش نیافت. انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از مصرف انرژی در سال ۲۰۲۵ با افزایش ۱.۱ درصدی به ۳۵.۸ گیگاتن رسید و بیش از یک‌سوم این افزایش مربوط به ایالات متحده بود. مجموع انتشار جهانی دی‌اکسیدکربن نیز از ۴۱ میلیارد تن فراتر رفت؛ آماری که نشان می‌دهد توسعه انرژی‌های پاک هنوز نتوانسته روند صعودی انتشار کربن را متوقف کند.

در مجموع، گزارش جدید موسسه انرژی نشان می‌دهد جهان وارد مرحله تازه‌ای از گذار انرژی شده است؛ مرحله‌ای که در آن سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، باتری‌ها و برق‌رسانی با سرعتی بی‌سابقه ادامه دارد. با این حال، رشد مداوم تقاضای جهانی انرژی، وابستگی بالای اقتصادها به نفت و گاز و افزایش انتشار کربن نشان می‌دهد این گذار هنوز از رشد مصرف عقب‌تر است.

تا زمانی که توسعه انرژی‌های پاک نتواند با آهنگ افزایش تقاضا همگام شود، سوخت‌های فسیلی همچنان ستون اصلی نظام انرژی جهان باقی خواهند ماند و تحقق اهداف اقلیمی با چالش‌های جدی مواجه خواهد بود.