سقوط ۳.۲ تریلیون دلاری وال‌استریت؛ دلیل بزرگترین ریزش دلاری بورس آمریکا چه بود؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازار سهام آمریکا در روزهای اخیر یکی از کم‌سابقه‌ترین موج‌های نزولی خود را تجربه کرده است؛ ریزشی که نه‌ فقط از نظر ارزش دلاری، بلکه از منظر پیامدهای احتمالی آن برای اقتصاد آمریکا و بازارهای جهانی اهمیت قابل توجهی دارد. 

بر اساس برآوردهای مطرح‌شده از این ریزش، ارزش بازار سهام آمریکا در یک روز معاملاتی حدود ۳.۲ تریلیون دلار کاهش یافته است. برای درک ابعاد این رقم کافی است بدانیم تولید ناخالص داخلی سالانه آمریکا حدود ۳۳ تریلیون دلار برآورد می‌شود؛ بنابراین ارزش بازار از دست‌رفته در این روز، نزدیک به ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی سالانه بزرگ‌ترین اقتصاد جهان بوده است. این اتفاق از نظر ارزش دلاری در زمره بزرگ‌ترین ریزش‌های تاریخ وال‌استریت قرار می‌گیرد و شاخص نزدک نیز از منظر درصد افت، یکی از سنگین‌ترین کاهش‌های تاریخی خود را تجربه کرده است. 

اهمیت این ریزش زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم بخش قابل توجهی از رشد بازار سهام آمریکا در سال‌های اخیر، بر پایه انتظارات خوش‌بینانه از آینده شرکت‌های فناوری و به‌ویژه صنعت هوش مصنوعی شکل گرفته است. اکنون با تغییر این انتظارات، سرمایه‌گذاران در حال بازنگری در ارزش‌گذاری شرکت‌ها و میزان سودآوری مورد انتظار آن‌ها هستند.

سه عامل اصلی سقوط بورس آمریکا

بررسی تحولات اخیر نشان می‌دهد دست‌کم سه عامل عمده در تشدید فشار فروش در بازار سهام آمریکا نقش داشته‌اند. نخستین عامل، تغییر نگاه سرمایه‌گذاران به صنعت هوش مصنوعی است. در سال‌های گذشته، موج گسترده‌ای از خوش‌بینی نسبت به این صنعت شکل گرفت و شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی، تراشه، زیرساخت‌های پردازشی و مراکز داده با رشد قابل توجه ارزش بازار مواجه شدند. 

در این دوره، بخش مهمی از ارزش‌گذاری شرکت‌ها نه بر اساس سودآوری فعلی، بلکه بر پایه انتظارات از درآمدها و سهم آن‌ها از بازار آینده هوش مصنوعی تعیین می‌شد. با این حال، گزارش‌های مالی منتشرشده از سوی برخی شرکت‌های بزرگ فناوری در هفته‌های اخیر، نتوانسته انتظارات بالای سرمایه‌گذاران را برآورده کند. فاصله میان عملکرد واقعی شرکت‌ها و پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه بازار، به‌تدریج تردیدها درباره پایداری ارزش‌گذاری‌های فعلی را افزایش داده است.

در واقع، مساله اصلی این نیست که هوش مصنوعی فاقد آینده اقتصادی است؛ بلکه پرسش مهم این است که آیا درآمد و سود حاصل از سرمایه‌گذاری‌های عظیم این صنعت می‌تواند با ارزش‌گذاری فعلی شرکت‌ها تناسب داشته باشد یا خیر؟ این مساله به‌ویژه درباره شرکت‌هایی اهمیت دارد که میلیاردها دلار برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی هزینه کرده‌اند و هنوز بازده اقتصادی متناسب با این سرمایه‌گذاری‌ها به دست نیاورده‌اند. 

دومین عامل به وضعیت اقتصاد کلان آمریکا و نرخ بهره بازمی‌گردد. افزایش یا ماندگاری نرخ بهره حقیقی در سطوح بالا، یکی از مهم‌ترین تهدیدها برای بازار سهام، به‌خصوص شرکت‌های فناوری و رشدی است. این شرکت‌ها بخش قابل توجهی از ارزش خود را از سودهایی به دست می‌آورند که انتظار می‌رود در سال‌های آینده محقق شود. در چنین شرایطی، هرچه نرخ بهره حقیقی افزایش پیدا کند، ارزش فعلی جریان‌های نقدی آینده کاهش می‌یابد و در نتیجه توجیه اقتصادی ارزش‌گذاری‌های بالا دشوارتر می‌شود.

 از سوی دیگر، نرخ‌های بهره بالا هزینه تامین مالی پروژه‌های بزرگ فناوری و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد. بنابراین، هم از مسیر کاهش ارزش فعلی سودهای آینده و هم از مسیر افزایش هزینه سرمایه، فشار مضاعفی بر سهام شرکت‌های فناوری وارد می‌شود.

عامل سوم، انتشار گزارش‌های مالی و عملکرد عملیاتی شرکت‌های بزرگ فناوری است. بازار سهام آمریکا طی سال‌های گذشته به‌شدت به عملکرد تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ فناوری وابسته شده است. در نتیجه، هرگونه نشانه از کاهش سرعت رشد درآمد، افت حاشیه سود یا افزایش هزینه‌های سرمایه‌ای این شرکت‌ها می‌تواند به سرعت به سایر بخش‌های بازار سرایت کند.

در هفته‌های اخیر، برخی گزارش‌های مالی نتوانسته‌اند انتظارات سرمایه‌گذاران را برآورده کنند. این مساله در کنار تردیدها درباره بازده سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، باعث شده سرمایه‌گذاران نسبت به قیمت‌های فعلی سهام محتاط‌تر شوند.

چرا تحولات خاورمیانه می‌تواند به وال‌استریت فشار وارد کند؟

در کنار عوامل اقتصادی و مالی، تحولات ژئوپلیتیک و به‌ویژه مساله تنگه هرمز نیز در تحلیل چشم‌انداز بازارهای جهانی اهمیت دارد. در ماه‌های گذشته، درباره میزان اثرگذاری محدودیت‌های احتمالی در تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی و بازارهای مالی اختلاف‌نظرهایی وجود داشت. گروهی معتقد بودند چنین اهرمی در عمل کارایی چندانی ندارد و باید پیش از افزایش هزینه‌های اقتصادی، از آن عبور کرد؛ در مقابل، گروه دیگری بر اهمیت راهبردی این موقعیت و پیامدهای آن برای بازار انرژی و اقتصاد جهانی تاکید داشتند.

واقعیت این است که بازارهای مالی صرفا بر اساس وضعیت فعلی عرضه و تقاضا قیمت‌گذاری نمی‌شوند، بلکه انتظارات از آینده نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در رفتار سرمایه‌گذاران دارند. تشدید نااطمینانی درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، احتمال رشد قیمت نفت و گاز و نگرانی از اختلال در زنجیره تامین جهانی، می‌تواند انتظارات تورمی را افزایش دهد. 

این شرایط از دو مسیر افزایش هزینه‌های تولید و کاهش حاشیه سود شرکت‌ها و دشوارتر شدن کاهش نرخ بهره توسط بانک مرکزی آمریکا در صورت تداوم فشارهای تورمی به بازار سهام آمریکا فشار وارد می‌کند. از این منظر، تحولات تنگه هرمز را باید در کنار متغیرهای اقتصادی آمریکا بررسی کرد؛ چراکه افزایش ریسک انرژی می‌تواند شرایط مالی را دشوارتر کرده و فشار بر ارزش‌گذاری سهام را تشدید کند.

سقوط ثروت میلیاردرها؛ ماسک ۱۲۰ میلیارد دلار از دست داد

شدت ریزش اخیر فقط به شاخص‌های بورسی محدود نمانده و ثروت صاحبان بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری و سرمایه‌گذاران عمده بازار نیز تحت تاثیر قرار گرفته است. در گزارش‌های مطرح‌شده از این ریزش، از کاهش حدود ۱۲۰ میلیارد دلاری ثروت ایلان ماسک در یک روز معاملاتی یاد شده است. همچنین دارایی‌های مرتبط با دونالد ترامپ و مجموعه شرکت‌ها و فعالیت‌های اقتصادی خانواده وی نیز با افت ارزش مواجه شده‌اند. 

البته برای محاسبه دقیق میزان کاهش ثروت ترامپ، باید ترکیب دارایی‌ها و میزان مواجهه هر یک از شرکت‌های متعلق به وی با بازار سهام مشخص شود. این اتفاق بار دیگر نشان می‌دهد تمرکز بخش قابل توجهی از ثروت در دارایی‌های مالی و سهام شرکت‌های بزرگ فناوری تا چه اندازه می‌تواند افراد و مجموعه‌های اقتصادی را در برابر نوسانات بازار آسیب‌پذیر کند.

چشم‌انداز وال‌استریت؛ ریزش اخیر پایان ماجرا نیست؟

با وجود شدت بالای افت بازار، پرسش اصلی این است که آیا ریزش اخیر یک اصلاح موقت بوده یا آغاز یک روند نزولی طولانی‌تر در بازار سهام آمریکا است؟ بررسی مجموعه عوامل یادشده نشان می‌دهد هنوز نمی‌توان از برطرف شدن ریسک‌های بازار سخن گفت، از یک طرف ارزش‌گذاری‌های بالای شرکت‌های فناوری همچنان با پرسش‌هایی درباره میزان سودآوری واقعی سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی مواجه است و از طرف دیگر، نرخ بهره حقیقی، وضعیت اقتصاد آمریکا و تحولات ژئوپلیتیک می‌توانند فشار بر بازار را تداوم ببخشند.

از این منظر، این احتمال وجود دارد که ریزش اخیر آغاز مرحله جدیدی از اصلاح ارزش‌گذاری‌ها در وال‌استریت باشد؛ مرحله‌ای که در آن سرمایه‌گذاران ناچار شوند میان انتظارات بلندمدت از فناوری‌های جدید و واقعیت سودآوری شرکت‌ها تمایز قائل شوند.

البته پیش‌بینی قطعی ادامه سقوط بازار ممکن نیست و عواملی مانند تغییر انتظارات نرخ بهره، انتشار گزارش‌های مالی بهتر از پیش‌بینی‌ها و کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک می‌توانند به بازگشت تقاضا کمک کنند. با این حال، نکته مهم آن است که بازار سهام آمریکا در شرایطی وارد این دوره از نوسانات شده که چندین ریسک به‌صورت هم‌زمان در حال اثرگذاری بر آن هستند. به همین دلیل، نمی‌توان ریزش اخیر را صرفا یک نوسان عادی در بازار سهام تلقی کرد.

آنچه در ادامه باید با دقت دنبال شود، میزان پایداری سودآوری شرکت‌های فناوری، بازده واقعی سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی، مسیر نرخ بهره حقیقی آمریکا و پیامدهای اقتصادی تحولات تنگه هرمز است؛ متغیرهایی که می‌توانند جهت حرکت بعدی وال‌استریت و حتی بازارهای مالی جهان را تعیین کنند.