دارایی ۷۰ هزار کارگر و بازنشسته؛ چرا حق تصمیم‌گیری درباره سرمایه آنان باید نادیده گرفته شود؟
به گزارش اقتصادمعاصر؛ در روزهای اخیر، اظهارات و نامه نگاری های آقای خضریان نماینده مجلس شورای اسلامی، درباره خرید سهام شرکت سپهرکیش ایرانیان از سوی شرکت بهمن موتور و طرح ادعاهایی مبنی بر فساد آمیز بودن این معامله و تضییع حقوق کارکنان ایران‌خودرو، بار دیگر موضوع مالکیت، مدیریت و نحوه بهره‌برداری اقتصادی از دارایی‌های متعلق به کارکنان را به یکی از مباحث مهم رسانه‌ای تبدیل کرده است؛ اما در میان فضا سازی های صورت گرفته، یک سند رسمی وجود دارد که نمی‌توان از مفاد آن چشم‌پوشی کرد: نامه مورخ ۱۴۰۵/۰۸/۱۳ مدیرعامل ایران خودرو خطاب به رئیس اداره نظارت و ناشران گروه صنعتی و معدنی سازمان بورس و اوراق بهادار.
این نامه، فارغ از هیاهو های رسانه‌ای، چند واقعیت مهم حقوقی را درباره رابطه ایران‌خودرو، تعاونی خاص کارکنان و شرکت سپهرکیش روشن می‌کند؛ واقعیت‌هایی که عدم تفکیک آنها می‌تواند به برداشت‌های نادرست از مالکیت، کنترل مدیریتی و مسئولیت قانونی شرکت‌ها منجر شود.
۱- موضع رسمی ایران خودرو؛ سپهر کیش خارج از حیطه کنترل شرکت است:
ایران خودرو در نامه رسمی خود به سازمان بورس صراحتا اعلام کرده است:
اولا، به استناد ماده ۵۸۳ قانون تجارت و اصل استقلال شخصیت حقوقی شرکت‌ها، تکلیف به فروش سهام شرکت سپهر کیش از سوی ایران خودرو نه تکلیف قانونی این شرکت است و نه می‌توان چنین تکلیفی را به‌عنوان الزام یا تنبیه بر ایران‌خودرو تحمیل کرد. اساسا تصمیم‌گیری درباره واگذاری سهام متعلق به اشخاص حقوقی مستقل، در صلاحیت مالک قانونی همان سهام و ارکان ذی‌صلاح آن است.
ثانیا، شرکت سپهرکیش ایرانیان خارج از حیطه کنترل ایران خودرو قرار دارد و صرف وجود ارتباط سهامداری غیرمستقیم حداقلی ، به‌خودی خود به معنای احراز رابطه کنترلی و امکان اعمال مدیریت نیست؛ ایران‌خودرو نیز در نامه خود تصریح کرده است که امکان و تکلیف قانونی برای اعمال کنترل یا تحمیل تصمیمات مدیریتی به سپهرکیش و تعاونی خاص کارکنان ایران خودرو از سوی این شرکت وجود ندارد.
این موضع رسمی یک پیام روشن دارد: نمی‌توان صرف وجود ارتباط سهامداری را به معنای کنترل مدیریتی تلقی کرد و سپس بر مبنای چنین برداشتی، مسئولیت یا تکلیف حقوقی برای ایران‌خودرو ایجاد کرد؛ بنابراین، هرگونه تحلیل درباره معامله سهام سپهرکیش باید با رعایت استقلال شخصیت حقوقی شرکت‌ها و تفکیک دقیق مالکیت از کنترل مدیریتی صورت گیرد.
۲- موضوع اصلی، منافع اقتصادی ۷۰ هزار عضو تعاونی خاص است:
مسئله اصلی این است که دارایی مورد بحث متعلق به چه اشخاصی است و چه کسانی حق دارند درباره نحوه مدیریت و بهره برداری از آن تصمیم بگیرند؟
سهامداری تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو در شرکت سپهرکیش، موضوعی مستقل از مالکیت و کنترل مدیریتی ایران خودرو است. بنابراین، تصمیم‌گیری درباره حفظ یا واگذاری این دارایی باید با رعایت حقوق مالکانه، اساسنامه، اختیارات ارکان قانونی تعاونی و در درجه نخست، منافع اعضای آن انجام شود.
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی تعاونی خاص، بخش قابل توجهی از سرمایه متعلق به بیش از ۷۰ هزار کارگر و بازنشسته، طی سال‌های طولانی در این سرمایه‌گذاری باقی مانده و بازدهی متناسبی برای اعضا ایجاد نکرده است؛ طبق همین اعلام، سهم تعاونی از آخرین سود تقسیمی مجمع سپهرکیش حدود ۷۰ میلیون تومان بوده و بازده نقدی این سرمایه گذاری کمتر از یک درصد برآورد شده است؛ در حالی که فرصت های جایگزین، از جمله صندوق های درآمد ثابت، امکان دستیابی به بازدهی به مراتب بالاتری را فراهم می‌کنند.
از سوی دیگر، آزادسازی منابع و تبدیل دارایی کم بازده به فرصت‌های سرمایه گذاری نقدشونده‌تر و مولدتر، می‌تواند در حفظ ارزش واقعی سرمایه اعضا و جلوگیری از فرسایش قدرت خرید آنان نقش مؤثری داشته باشد.
پرسش اساسی اینجاست: چرا باید سرمایه متعلق به کارگران و بازنشستگان، صرفا به دلیل مخالفت اشخاص بیرونی، از امکان مدیریت بهینه و بهره‌مندی از فرصت‌های اقتصادی مناسب‌تر محروم شود؟
۳- معامله باید با معیارهای اقتصادی و حقوقی سنجیده شود، نه با پیش‌داوری:
در ارزیابی معامله سهام سپهرکیش، ملاک باید اسناد، ارقام، گزارش‌های کارشناسی و رعایت الزامات قانونی باشد، نه برداشت‌های شخصی یا فضاسازی رسانه‌ای.
مهم‌ترین معیارهای ارزیابی چنین معامله‌ای عبارت‌اند از:
رعایت تشریفات قانونی و اساسنامه‌ای توسط مالک سهام؛
رعایت حقوق و منافع اعضای تعاونی خاص؛
انجام ارزیابی کارشناسی مستقل و تعیین ارزش منصفانه دارایی، از جمله بر مبنای روش ارزش خالص دارایی‌ها (NAV)؛
شفافیت فرآیند عرضه و فروش و رعایت تشریفات رقابتی؛
بررسی تناسب قیمت معامله با ارزش اقتصادی دارایی و فرصت‌های جایگزین سرمایه‌گذاری.
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده درباره فرآیند واگذاری، بلوک مورد معامله در مزایده عمومی و با اتکا به ارزیابی کارشناسان رسمی دادگستری عرضه شده و ارزش معامله نیز حدود ۵/۵ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
بدیهی است صرف مخالفت با اصل معامله یا طرح ادعای کلی فسادآمیز بودن آن، نمی‌تواند جایگزین ارائه دلایل مشخص و مستندات حقوقی و مالی شود و اگر ادعای فساد مطرح است، باید مشخص شود کدام حکم قانونی نقض شده، کدام تشریفات رعایت نشده و دقیقا چه حقی از اعضای تعاونی تضییع شده است.
تصمیم‌گیری درباره دارایی متعلق به تعاونی نیز در چارچوب قانون و اساسنامه، در صلاحیت ارکان قانونی همان تعاونی است و هیچ شخص یا نهادی نمی‌تواند بدون احراز مبنای قانونی، اراده مالک و اختیارات مراجع صلاحیت‌دار آن را نادیده بگیرد.
۴- دفاع از کارگران یعنی دفاع از ارزش واقعی دارایی‌های آنان:
دفاع از حقوق کارگران صرفا به معنای مخالفت با فروش دارایی های متعلق به آنان نیست؛ بلکه مهم‌تر از آن، صیانت از ارزش واقعی سرمایه، جلوگیری از فرسایش قدرت خرید و فراهم کردن امکان بهره‌مندی اعضا از بازدهی مناسب است؛ اگر یک سرمایه‌گذاری طی سال‌های طولانی بازدهی ناچیزی داشته باشد، آیا اصرار بر حفظ آن، بدون بررسی فرصت‌های جایگزین، واقعا به نفع صاحبان سرمایه است؟آیا تبدیل دارایی کم بازده به سرمایه‌ای نقدشونده تر و مولد تر، در صورت رعایت ضوابط قانونی و حفظ حقوق اعضا، اقدامی در جهت منافع کارگران نیست؟نمی‌توان از یک سو شعار حمایت از کارگر داد و از سوی دیگر، حق تصمیم‌گیری قانونی درباره دارایی متعلق به خود او را نادیده گرفت.
نامه رسمی ایران‌خودرو به سازمان بورس نیز یک نکته حقوقی مهم را روشن کرده است: مالکیت سهام تعاونی خاص را نباید با کنترل مدیریتی ایران خودرو یا مسئولیت قانونی این شرکت نسبت به تصمیمات سپهرکیش یکسان تلقی کرد.
دفاع از حقوق کارگران مستلزم احترام به مالکیت آنان، استقلال شخصیت حقوقی شرکت‌ها و به رسمیت شناختن اختیارات قانونی ارکان تعاونی است.
سرمایه کارگران، موضوع تصمیم‌گیری سیاسی نیست و حمایت از تولید، خصوصی‌سازی و حقوق کارگران، همگی مستلزم احترام به مالکیت قانونی، استقلال تصمیم‌گیری ارکان شرکت‌ها، شفافیت اقتصادی و پرهیز از مداخله فاقد مبنای قانونی است.
مسئله سپهرکیش، دفاع از یک خریدار خاص یا یک معامله تجاری نیست؛ مسئله اصلی، دفاع از حق مالکیت و اختیار قانونی هزاران کارگر و بازنشسته برای مدیریت سرمایه خودشان است.
سرمایه کارگران، ملک شخصی هیچ مدیر، نماینده یا جریان سیاسی نیست و این سرمایه متعلق به خود کارگران است و حق تصمیم‌گیری درباره آن باید در چارچوب قانون و از مسیر ارکان صلاحیت‌دار صاحبان آن اعمال شود.
اگر قرار است از منافع کارگران دفاع کنیم، باید پیش از هر چیز به حق مالکیت، حق انتخاب و حق بهره مندی آنان از منافع اقتصادی دارایی هایشان احترام بگذاریم.
کارگران به حمایت شعاری نیاز ندارند؛ آنان حق دارند از سرمایه خود، بازدهی مناسب و تصمیم‌گیری مستقل و قانونی برخوردار باشند.
مالکیت سهام تعاونی خاص را نباید با کنترل مدیریتی ایران خودرو یا مسئولیت قانونی این شرکت نسبت به تصمیمات سپهرکیش یکسان تلقی کرد.
دفاع از حقوق کارگران مستلزم احترام به مالکیت آنان، استقلال شخصیت حقوقی شرکت‌ها و به رسمیت شناختن اختیارات قانونی ارکان تعاونی است.
سرمایه کارگران، موضوع تصمیم‌گیری سیاسی نیست و حمایت از تولید، خصوصی‌سازی و حقوق کارگران، همگی مستلزم احترام به مالکیت قانونی، استقلال تصمیم‌گیری ارکان شرکت‌ها، شفافیت اقتصادی و پرهیز از مداخله فاقد مبنای قانونی است.
مسئله سپهرکیش، دفاع از یک خریدار خاص یا یک معامله تجاری نیست؛ مسئله اصلی، دفاع از حق مالکیت و اختیار قانونی هزاران کارگر و بازنشسته برای مدیریت سرمایه خودشان است.
سرمایه کارگران، ملک شخصی هیچ مدیر، نماینده یا جریان سیاسی نیست و این سرمایه متعلق به خود کارگران است و حق تصمیم‌گیری درباره آن باید در چارچوب قانون و از مسیر ارکان صلاحیت‌دار صاحبان آن اعمال شود.
اگر قرار است از منافع کارگران دفاع کنیم، باید پیش از هر چیز به حق مالکیت، حق انتخاب و حق بهره مندی آنان از منافع اقتصادی دارایی هایشان احترام بگذاریم.
کارگران به حمایت شعاری نیاز ندارند؛ آنان حق دارند از سرمایه خود، بازدهی مناسب و تصمیم‌گیری مستقل و قانونی برخوردار باشند.
