فهرست اهداف اقتصادی ایران در خلیج فارس؛ از نیروگاههای امارات تا پالایشگاه بحرین
به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ پس از آن که نیویورک تایمز در گزارشی مدعی شد سدها و پروژههای آبی ایران ممکن است «کاربری دوگانه» داشته و بهطور ضمنی به عنوان توجیهی برای هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی ایران عرضه شد، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی منطق طرف آمریکایی را در قالبی معکوس و بر اساس همان استاندارد، به کار گرفت و گفت: «هر سد، بندر یا نیروگاهی که در نزدیکی یک پایگاه آمریکایی یا اسرائیلی قرار دارد، دارای کاربری دوگانه است. ما فقط منطق خودتان را به همان شکل و بدون دخل و تصرف به کار میبریم.»
این گزاره، در سطح اقتصادی، یک نقشه عملیاتی از وابستگی متقابل زیرساخت غیرنظامی کشورهای میزبان به ماشین جنگی آمریکا در منطقه ترسیم میکند.
نیروگاههای نزدیک پایگاههای آمریکا هدف اقتصادی-نظامی مشروع
پایگاههای آمریکا در منطقه، برخلاف تصور رایج، «جزیرههای خودکفا» نیستند. برق، آب، سوخت و لجستیک آنها عمدتا از شبکههای غیرنظامی کشورهای میزبان تامین میشود. این وابستگی، یک نقطه گلوگاه اقتصادی-عملیاتی ایجاد میکند؛ قطع برق یک نیروگاه غیرنظامی میتواند مستقیما عملیات هوایی، سامانههای فرماندهی و کنترل و پشتیبانی پرسنل یک پایگاه را مختل کند.
نیروگاههای تولید برق غیرنظامی برای عملیات نظامی
نیروگاه الطویله امارات متحده عربی: این مجتمع برق و آبشیرینکن در حدود ۶۰ کیلومتری جنوب غربی ابوظبی قرار دارد. ظرفیت تولید برق آن ۶۰۰۰ مگاوات است و حدود ۱۲ درصد برق امارات را تامین میکند. همین نیروگاه، منبع انرژی پایگاه هوایی الظفره آمریکا در جنوب ابوظبی است. پایگاه الظفره میزبان هواپیماهای شناسایی و عملیاتی آمریکایی است. از اینرو تداوم برق الطویله با تداوم پروازهای شناسایی و رزمی آمریکا در خلیج فارس گره خورده است.
نیروگاههای DEWA دبی(سازمان آب و برق دبی دیوا)، امارات متحده عربی: نیروگاههای وابسته به سازمان آب و برق دبی ظرفیتی حدود ۹۶۵۰ مگاوات دارند و حدود ۸۵ درصد برق دبی را تولید میکنند. این شبکه، منبع اصلی انرژی پایگاه هوایی المِنهَد آمریکا در جنوب دبی است. المِنهَد یک پایگاه لجستیکی و پشتیبانی مهم برای نیروهای آمریکایی در امارات محسوب میشود.
نیروگاه راس لفان قطر: نیروگاه راس لفان در حدود ۴۰ کیلومتری جنوب غربی دوحه، با ظرفیت ۴،۵۱۱ مگاوات، برق پایگاه هوایی العدید را تامین میکند؛ بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه و مقر فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در منطقه. العدید نقطه اتصال اصلی عملیات هوایی آمریکا در خلیج فارس است و از اینرو، راس لفان را میتوان «سوئیچ برق» این پایگاه تلقی کرد.
نیروگاه ریاض در عربستان سعودی: نیروگاهی با ظرفیت ۹۶۳۶ مگاوات در ریاض، انرژی پایگاه هوایی شاهزاده سلطان را در فاصله حدود ۱۰۰ کیلومتری جنوب شرق ریاض تامین میکند. این پایگاه یکی از اصلیترین پایگاههای هوایی آمریکا در عربستان است و نیروگاه ریاض، ستون برق آن به شمار میرود.
پالایشگاهها و سوخت؛ از «برق» تا «بنزین جنگنده»
نیروگاهها فقط بخشی از زنجیره تولید محصولات غیرنظامی برای عملیاتهای نظامی در منطقه هستند. سوخت هواپیماهای آمریکایی نیز از پالایشگاههای غیرنظامی کشورهای میزبان تامین میشود؛ حلقهای که اقتصادیترین وجه آن، صرفهجویی در هزینه انتقال سوخت از نیمکره غربی به خلیج فارس است.
پالایشگاه باپکو بحرین: پالایشگاه باپکو در بحرین، ظرفیت پالایش حدود ۲۶۷ هزار بشکه در روز را دارد و «منبع اصلی سوخت» برای ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در منامه، پایتخت بحرین است. ناوگان پنجم مسوولیت تامین امنیت آبراههای حیاتی از جمله تنگه هرمز و دریای عرب را بر عهده دارد. بدیهی است که اختلال در سوخترسانی باپکو، توان عملیاتی این ناوگان را مستقیما تحت تاثیر قرار میدهد.
پالایشگاه راس تنوره عربستان سعودی: راس تنوره در ساحل خلیج فارس، در نزدیکی شهر صفوا در استان شرقیه عربستان، یکی از بزرگترین پایانهها و پالایشگاههای صادراتی نفت عربستان است. این تاسیسات روزانه بیش از ۲۵ هزار بشکه سوخت جت تولید میکند که سوخت مورد نیاز جنگندههای آمریکایی را تامین میکند. گزارشها همچنین حاکی از آن است که بخشی از پالایشگاه ریاض، سوخت جنگندههای نیروی هوایی آمریکا در پایگاه سلطان را تامین میکند.
بنادر و گرههای لجستیک؛ نقطه ورود تدارکات نظامی
بندر شعیبه کویت: بندر شعیبه در جنوب کویت، یک بندر تجاری غیرنظامی است که همزمان به عنوان «مرکز پشتیبانی ارتش آمریکا» و گره اصلی ورود تدارکات به پایگاههای آمریکایی در کویت (از جمله کمپ عریفجان و پایگاه هوایی علیالسالم) عمل میکند. کویت میزبان فرماندهی نیروی زمینی آمریکا در منطقه است و بندر شعیبه، حلقه اتصال دریایی این نیروها به خارج محسوب میشود.
بندر دقم عمان: دقم یک بندر آبعمیق در ساحل جنوب شرقی عمان، حدود ۵۰۰ کیلومتر جنوب تنگه هرمز است. بر اساس توافق ۲۰۱۹ بین آمریکا و عمان، نیروی دریایی آمریکا به این بندر برای سوختگیری و تعمیرات دسترسی دارد. دقم به عنوان یک پایگاه جایگزین لجستیکی، وابستگی آمریکا به عبور از تنگه هرمز را کاهش میدهد؛ به همین دلیل، خود بندر و تاسیسات سوخترسانی آن، از منظر اقتصادی-نظامی، یک گره کمجایگزین در زنجیره تامین آمریکا به شمار میرود.

بنابراین منطق قالیباف، وقتی بر نقشه اقتصادی خلیج فارس منطبق میشود، یک واقعیت ساختاری را آشکار میکند. زیرساختهای غیرنظامی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، نه در حاشیه، بلکه در هسته زنجیره تامین ماشین جنگی آمریکا قرار گرفتهاند. برق نیروگاههای الطویله، دیوا، راس لفان و ریاض، عملیات هوایی آمریکا را ممکن میکند؛ سوخت پالایشگاههای باپکو و راس تنوره، ناوگان پنجم و جنگندههای آمریکایی را در آسمان نگه میدارد و بنادر شعیبه و دقم، تدارکات نظامی را به پایگاهها میرسانند.
از منظر اقتصادی، این تاسیسات برای کشورهای میزبان نیز حیاتی هستند. الطویله حدود ۱۲ درصد برق امارات، دیوا ۸۵ درصد برق دبی و باپکو بخش عمده سوخت بحرین را تامین میکند. هدف قرار دادن آنها، همزمان دو کارکرد دارد؛ ضربه به توان عملیاتی آمریکا و افزایش هزینه اقتصادی برای دولتهای میزبانِ پایگاههای آمریکایی. این همان «منطق متقابل» است که قالیباف آن را «بدون دخل و تصرف» به کار گرفت. برخی رسانهها نیز پیشتر با انتشار فهرست نیروگاههای متصل به پایگاههای آمریکایی، عملا همین چارچوب را به عنوان یک گزینه بازدارنده اقتصادی-نظامی در برابر تهدید علیه زیرساختهای ایران مطرح کرده بود.