برق زمستان در تنگنای گاز؛ ضرورت تامین سوخت و مدیریت مصرف
به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ تامین برق پایدار در زمستان، به اندازه روزهای گرم سال اهمیت دارد؛ هرچند فشار بر شبکه انرژی در این فصل، بیشتر از مسیر افزایش مصرف گاز نمایان میشود. کاهش دما، نیاز به گرمایش را افزایش میدهد و همزمان، تامین سوخت نیروگاهها را به مسالهای حساس تبدیل میکند. در این شرایط، استمرار تولید برق نیازمند هماهنگی میان تامینکنندگان سوخت، بهرهبرداران نیروگاهی و مصرفکنندگان است؛ هماهنگیای که باید ضمن حفظ خدمات ضروری، ملاحظات زیستمحیطی را نیز در نظر بگیرد.
تازهترین اطلاعات اعلامشده از سوی شرکت ملی گاز ایران، ابعاد این فشار را روشنتر میکند. بر اساس این اعلام، مصرف گاز در بخش خانگی طی ۲۴ ساعت گذشته به ۴۸۱ میلیون مترمکعب رسیده است. همچنین تولید روزانه گاز کشور ۷۰۹ میلیون مترمکعب اعلام شده که ۶۸ درصد آن در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء مصرف شده است. اختصاص چنین سهمی به این بخشها، اهمیت مهار مصرف غیرضروری و برنامهریزی برای تامین نیاز سایر مصرفکنندگان، از جمله نیروگاهها را افزایش میدهد.
زمستان؛ آزمون همزمان شبکه برق و گاز
اهمیت تولید برق در زمستان تنها به روشنایی خانهها محدود نیست. مراکز درمانی، تاسیسات آبرسانی، شبکههای ارتباطی، حملونقل و واحدهای تولیدی برای ادامه فعالیت به برق نیاز دارند. بسیاری از تجهیزات گرمایشی ساختمانها نیز برای راهاندازی و گردش آب گرم، وابسته به برق هستند. بنابراین، اختلال در تامین برق میتواند حتی در ساختمانهای برخوردار از گاز، گرمایش را مختل کند و پیامدهای سرمای هوا را افزایش دهد. حفظ پایداری این دو شبکه، در عمل مسوولیتی بههمپیوسته است.
شرکت ملی گاز، امسال را سالی استثنایی و بسیار دشوار در تامین گاز توصیف کرده و از قرار داشتن ۱۱ استان در معرض تنش گازی خبر داده است. طبق همین اعلام، تنش تامین گاز در استانهای مازندران، گلستان و خراسان شمالی گستردهتر خواهد بود. این هشدار، ضرورت آمادگی پیشگیرانه را برجسته میکند؛ زیرا مدیریت انرژی در روزهای سرد، فقط با واکنش پس از بروز محدودیت امکانپذیر نیست و باید پیشاپیش برای شرایط دشوار برنامه داشت.
افزایش مصرف در بخشهای خانگی و تجاری، فشار بیشتری بر تامین گاز وارد میکند و ممکن است امکان تحویل سوخت به نیروگاهها را محدود سازد. با این حال، از تفاضل آمار تولید و مصرف اعلامشده نمیتوان مستقیما سهم گاز قابل تحویل به نیروگاهها را محاسبه کرد؛ زیرا سایر بخشها نیز مصرفکننده گاز هستند و الزامات عملیاتی شبکه باید لحاظ شود. آنچه روشن است، افزایش اهمیت مدیریت تقاضا برای کمک به تامین پایدار انرژی در همه بخشهاست.
در چنین وضعیتی، آمادگی نیروگاهها باید هم از منظر تجهیزات تولید و هم از نظر دسترسی به سوخت بررسی شود. آماده بودن واحد تولید، بدون اطمینان از سوخترسانی مستمر، تضمینکننده تامین برق نیست. به همین ترتیب، وجود سوخت نیز در صورت آماده نبودن تجهیزات، به تولید قابل اتکا منجر نمیشود. برنامه زمستانی باید این دو بخش را همزمان پوشش دهد و احتمال تشدید سرما، افزایش تقاضا یا اختلال در حمل سوخت را در محاسبات خود بگنجاند.
سوخت جایگزین؛ پشتوانه تولید با ملاحظات محیطزیستی
استفاده از سوخت مایع در نیروگاههای دارای قابلیت فنی، یکی از راههای حفظ تولید هنگام محدودیت گاز است. با این حال اتکا به این امکان نیازمند ذخیرهسازی به موقع، آماده بودن مخازن، سلامت خطوط انتقال و آمادگی تجهیزات مصرف سوخت جایگزین است. صرف اعلام ظرفیت مخازن، تصویر دقیقی از آمادگی نیروگاه ارائه نمیدهد؛ زیرا موجودی قابل مصرف و امکان برداشت و تامین مجدد سوخت تعیین میکند این پشتوانه تا چه اندازه در شرایط اضطراری کارآمد خواهد بود.
مدت تامین سوخت هر نیروگاه نیز باید متناسب با سطح تولید آن سنجیده شود. مخزنی که در بار پایین برای مدت بیشتری پاسخگوست، هنگام افزایش تولید سریعتر تخلیه میشود. از سوی دیگر، برف و یخبندان میتواند جابهجایی سوخت را دشوار کند. به همین دلیل، برنامه تامین نباید فقط بر موجودی روز تکیه داشته باشد؛ بلکه استمرار حمل، ظرفیت تخلیه و مسیرهای پشتیبان نیز باید بررسی شود تا محدودیت گاز به توقف ناخواسته تولید برق منجر نشود.
در کنار این ضرورت، ملاحظات زیستمحیطی جایگاه مستقلی دارد. گازوئیل و نفتکوره، از نظر ویژگیها و آثار انتشار، یکسان نیستند و شرایط همه نیروگاهها نیز مشابه نیست. نوع و کیفیت سوخت، فناوری واحد، تجهیزات کنترل آلایندگی و محل استقرار نیروگاه، بر پیامدهای مصرف سوخت مایع اثر میگذارد. بنابراین، تصمیمگیری درباره سوخت جایگزین باید با توجه به مشخصات هر نیروگاه انجام شود، نه با تعمیم یک حکم کلی به تمام واحدهای تولید برق کشور.
این حساسیت در نزدیکی مناطق پرجمعیت و هنگام پایداری جو بیشتر میشود. نظارت بر کیفیت سوخت تحویلی، پایش انتشار آلایندهها و اطلاعرسانی روشن درباره نتایج آن، بخش ضروری مدیریت زمستانی است. همزمان افزایش آمادگی واحدهای پربازده و کاهش خروج اضطراری نیروگاهها میتواند به استفاده بهتر از سوخت کمک کند. هدف باید حفظ تولید برق با کمترین فشار ممکن بر منابع سوخت و محیطزیست باشد، نه نادیده گرفتن یکی از این مسوولیتها به سود دیگری.
یک درجه کاهش دما؛ مشارکت در پایداری انرژی
در سوی دیگر این زنجیره، رفتار مصرفکنندگان نقش مهمی دارد. شرکت ملی گاز اعلام کرده اگر مشترکان دمای محیط خانه خود را یک درجه کاهش دهند، صرفهجویی حاصل معادل تولید گاز یک فاز پارس جنوبی خواهد بود. این برآورد، اهمیت تجمیع اقدامهای کوچک را نشان میدهد؛ اقدامی که در مقیاس یک خانه محدود به نظر میرسد، با همراهی گسترده مشترکان میتواند به کاهش فشار بر شبکه و افزایش انعطاف در تامین سوخت سایر بخشها کمک کند.
تنظیم متعادل وسایل گرمایشی، پرهیز از گرم کردن بیش از اندازه اتاقها، استفاده از پوشش مناسب فصل و جلوگیری از اتلاف گرما، از راهکارهای مدیریت مصرف است. درزگیری نیز باید بدون مسدود کردن مسیرهای ضروری تهویه انجام شود. سرویس وسایل گازسوز و رعایت اصول ایمنی اهمیت دارد و کاهش مصرف نباید به استفاده از تجهیزات غیراستاندارد منجر شود. ساختمانهای اداری و تجاری نیز با تنظیم ساعات فعالیت سامانههای گرمایشی میتوانند مصرف غیرضروری را کاهش دهند.
البته صرفهجویی مردم جایگزین مسوولیت دستگاههای متولی در تامین سوخت، تعمیرات نیروگاهی و بهبود زیرساختها نیست؛ بلکه مکمل آن است. هشدار تنش گازی در ۱۱ استان نشان میدهد عبور از زمستان به اقدام هماهنگ نیاز دارد. ذخیرهسازی سوخت جایگزین، آمادهبهکاری نیروگاهها، نظارت محیطزیستی و مدیریت مصرف باید همزمان دنبال شود. در این مسیر، کوچکترین اقدامهای مدیریت مصرف نیز میتواند کمک بزرگی به پایداری شبکه گاز و استمرار تولید برق باشد.