فرصت طلایی ایران برای واردات زمینی از چین
به گزارش اقتصاد معاصر؛ رشد تجارت چین با کشورهای آسیای مرکزی و توسعه زیرساختهای حملونقل در این منطقه، فرصت تازهای را پیش روی ایران قرار داده تا با فعالسازی مسیرهای زمینی، بخشی از جریان واردات کالا از چین را از مسیر آسیای مرکزی و بهصورت جادهای به کشور منتقل کند.
بعد از اعمال محدودیتهای آمریکا ضد بنادر جنوبی ایران، مسیرهای زمینی کشور برای تجارت با چین فعال شدند که مسیرهای عبوری از کشورهای آسیای مرکزی بهخصوص ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان در صدر این مسیرها هستند.
رشد سهبرابری تجارت چین با آسیای مرکزی
بر اساس تازهترین گزارش بانک توسعه اوراسیا، ارزش تجارت چین با پنج کشور آسیای مرکزی از ۲۳.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ به نزدیک ۷۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده و تقریباً سه برابر شده است.
چین در سال ۲۰۲۵ به بزرگترین شریک تجاری آسیای مرکزی تبدیل شده و نزدیک به ۳۰ درصد تجارت کالایی این منطقه را به خود اختصاص داده است.
این رشد تجاری مستقیماً به افزایش جریان حملونقل منجر شده است. در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۱ میلیون تن کالا میان چین و آسیای مرکزی از طریق راهآهن و جاده جابهجا شده که ۱۵.۴ میلیون تن آن جادهای و ۳۵.۶ میلیون تن ریلی بوده است.
همچنین حجم این حملونقل در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸ درصد افزایش داشته است.
صف ۴۰ کیلومتری نشانهای از تغییر جریان کالا
در همین شرایط، انتشار تصاویر صف حدود ۴۰ کیلومتری کامیونها در مرز قزاقستان و ازبکستان، توجهها را به افزایش جریان کالا در این مسیر جلب کرد.
هرچند گمرک ازبکستان اعلام کرده این تصاویر مربوط به چند روز قبل بوده و شرایط مرز اکنون عادیتر شده است، اما افزایش حجم تردد کامیونها نشاندهنده رشد واقعی جریان تجاری در منطقه است.
بر اساس آمار گمرک ازبکستان، تعداد کامیونهای عبوری از گذرگاههای مرزی این کشور و قزاقستان از ۱۱۶۵ دستگاه در روز در سال ۲۰۲۱ به ۳۱۳۰ دستگاه در روز در نوامبر ۲۰۲۶ رسیده که رشدی حدود ۲.۷ برابری را نشان میدهد.
مسیر زمینی چین تا ایران قبلاً آزموده شده است
اهمیت این موضوع برای ایران زمانی بیشتر میشود که بدانیم مسیر چین، خورگوس، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ایران پیش از این نیز در قالب حملونقل بینالمللی TIR مورد استفاده قرار گرفته است.
سازمان بینالمللی حملونقل جادهای (IRU) در سال ۲۰۲۴ از انتقال محمولهای از شانگهای چین به ایروان ارمنستان از مسیر چین، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ایران خبر داده است؛ مسیری که کامیون در قالب TIR طی کرده است.
همچنین در سال ۲۰۲۵ یک محموله TIR از چین پس از طی حدود ۶ هزار کیلومتر و عبور از خورگوس، قزاقستان و ازبکستان در مدت ۸ روز به عشقآباد رسید که نشاندهنده قابلیت عملیاتی این مسیر زمینی است.
خورگوس دروازه ورود کالاهای چین به آسیای مرکزی
از سوی دیگر، قزاقستان و چین با توسعه گذرگاههای مرزی و افزایش ظرفیت عبور کالا، در حال تقویت این شبکه هستند.
شبانهروزی شدن فعالیت گذرگاه خورگوس در مرز چین و قزاقستان نیز به افزایش جریان ورود کالا از چین و تغییر مسیرهای ترانزیتی در آسیای مرکزی کمک کرده است.
بر اساس گزارش بانک توسعه اوراسیا، قزاقستان حدود ۸۴ درصد از کل جریان حملونقل چین و آسیای مرکزی را پوشش میدهد.
ایران چگونه میتواند سهم بگیرد؟
در چنین شرایطی، ایران میتواند با تقویت هابهای لجستیکی در نقاطی مانند تاشکند و مناطق پیرامون خورگوس، توسعه مسیر ازبکستان–ترکمنستان–ایران و افزایش ظرفیت پایانههای مرزی، سهم بیشتری از جریان کالاهای چینی به سمت بازار ایران و کشورهای منطقه جذب کند.
ایجاد و تقویت مراکز لجستیکی، انبارها و پایانههای مرزی میتواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز وارداتی کشور، زمینه افزایش فعالیت ناوگان ایرانی در حملونقل ترانزیتی میان چین، آسیای مرکزی و غرب آسیا را نیز فراهم کند.
در واقع، صف کامیونها در مرز قزاقستان و ازبکستان را نباید صرفاً یک اختلال مرزی دید؛ این اتفاق در کنار رشد سهبرابری تجارت چین و آسیای مرکزی، افزایش ۲.۷ برابری تردد کامیونها و رشد ۸ درصدی حملونقل در سال جاری، نشانه بزرگتر شدن یک بازار لجستیکی است که ایران میتواند با توسعه مسیرهای زمینی خود، بخشی از آن را به سمت شبکه حملونقل کشور هدایت کند./فارس