سقوط شاخص‌های اقتصاد اجتماعی در اسرائیل

اقتصاد معاصر-محمدطاهر رحیمی، کارشناس اقتصادی: در پی توسعه جنگ از غزه به لبنان توسط اسرائیل، موجی از نگرانی‌های اجتماعی در سرزمین‌های اشغالی به راه افتاده است. این وضعیت نه فقط به دلیل تداوم درگیری‌ها و ناامنی‌ها، بلکه به خاطر تاثیرات عمیق آن بر اعتماد عمومی و زیربنای اقتصادی منطقه بود. کاهش شدید سطح اعتماد مصرف‌کننده و تردید کسب‌وکارها نسبت به آینده، باعث شده تا چشم‌انداز اقتصادی و اجتماعی این مناطق دچار بی‌ثباتی شود. این شرایط بحرانی، علاوه بر تاثیرگذاری بر زندگی روزمره ساکنان سرزمین‌های اشغالی، می‌تواند به یک دوره طولانی از عدم اطمینان و رکود اقتصادی منجر شود. 

نظرسنجی‌های انجام‌شده در سرزمین‌های اشغالی نشان می‌دهند که حدود ۸۷ درصد از ساکنان این جغرافیای غصب شده، درجات مختلفی از نگرانی را تجربه می‌کنند. این نگرانی‌ها به سه دسته تقسیم‌بندی شده‌اند. دسته اول ۱۹ درصد به شدت نگران، دسته دوم ۴۲ درصد خیلی نگران و دسته سوم ۲۵ درصد تا حدی نگران هستند. این آمار به خوبی بیانگر عمق بحران و تاثیر روانی و اجتماعی آن بر جمعیت است. 

عوامل متعددی به این نگرانی‌های عمیق دامن زده‌اند. نخست، ترس از خطرات مستقیم جنگی مانند بمباران‌ها و تهدیدات امنیتی گروه‌های مقاومت در پاسخ به حملات جنایتکارانه اشغال‌گران بوده که حیات اشغال‌گران را به خطر انداخته و امکان دسترسی آن‌ها به امکانات پایه‌ای مانند آب، غذا و بهداشت را مختل کرده است. دوم، تاثیرات روانی ناشی از دائمی‌شدن وضعیت ناامنی و بی‌ثباتی بوده که سلامت روانی افراد و تعاملات اجتماعی آن‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. 

به علاوه، ابعاد اقتصادی این نگرانی‌ها نیز قابل توجه خواهد بود. کسب‌وکارهای ساکن در سرزمین‌های اشغالی که بر امنیت و ثبات اقتصادی این منطقه تکیه دارند و اساسا به همین دلیل نیز ایجاد شده و رشد کرده‌اند، با بیم و نگرانی نسبت به آینده روبه‌رو شده‌اند. سرمایه‌گذاری‌ها به تعویق افتاده و بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی اسرائیل به حالت تعلیق درآمده‌اند که این خود موجب کاهش شدید درآمدها و افزایش بیکاری شده است. 

در ادامه مطالعات و نظرسنجی‌های صورت گرفته در سرزمین‌های اشغالی، یک نظرسنجی دیگر که به تازگی انجام شده، حاکی از آن بوده که ۹۱ درصد از ساکنان این مناطق نسبت به ادامه جنگ در سال ۲۰۲۴ و طولانی شدن جنگ ابراز نگرانی کرده‌اند. این نگرانی عمیق، نه فقط بازتاب‌دهنده دلواپسی‌های کنونی جامعه است، بلکه نشان‌دهنده پیش‌بینی‌های تیره و تار در آینده نزدیک تلقی می‌شود. 

این نظرسنجی عمق بیم و امیدواری‌های شکست‌خورده اشغالگران  را در این مناطق به تصویر می‌کشد. این نگرانی عمومی تاثیرات وسیعی بر روی سیاست‌های داخلی و بین‌المللی منطقه خواهد داشت.

نگرانی‌های مداوم ناشی از توسعه جنگ و بی‌ثباتی در سرزمین‌های اشغالی، نه فقط از نظر اجتماعی و روانی تاثیرات عمیقی بر جامعه اشغالگران گذاشته‌اند، بلکه در قالب اقتصادی نیز خود را نشان داده‌اند. این وضعیت اضطراب‌زا به کاهش شدید و قابل توجه برخی از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصاد اجتماعی منجر شده است. 

یکی از شاخص‌های بارزی که به شدت تحت تاثیر قرار گرفته، شاخص اعتماد مصرف‌کننده است. این شاخص که نمایانگر احساس عمومی نسبت به وضعیت اقتصادی و توانایی خانوار برای انجام خریدهای آتی است، به کمترین میزان خود در ده سال گذشته سقوط کرد (بدون احتساب دوران اوج‌گیری همه‌گیری کرونا). 

کاهش این شاخص نشان‌دهنده نااطمینانی گسترده در میان ساکنان این مناطق خواهد بود. ترس از ادامه جنگ و تاثیر آن بر زندگی روزمره، امنیت شغلی و دسترسی به کالاها و خدمات اساسی، مصرف‌کنندگان را به شدت بدبین کرده و آن‌ها را از انجام سرمایه‌گذاری‌های بزرگ یا خریدهای عمده باز داشته است. این شرایط، همچنین تاثیر مستقیمی بر کسب‌وکارها داشته، چراکه تقاضا برای بسیاری از کالاها و خدمات کاهش یافتند. 

یکی دیگر از شاخص‌هایی که به طور چشمگیری دچار افت شده، شاخص اعتماد کسب‌وکارها است. این شاخص که سنجه‌ای برای اندازه‌گیری دیدگاه و انتظارات کسب‌وکارها نسبت به وضعیت اقتصادی و امکانات رشد و سرمایه‌گذاری در آینده تلقی می‌شود، به کمترین میزان خود در ده سال اخیر رسید. (بدون در نظر گرفتن دوره اوج‌گیری همه‌گیری کرونا). 

کاهش این شاخص، نشان‌دهنده عدم اطمینان عمیقی بوده که در میان مدیران و صاحبان کسب‌وکارها وجود دارد. آن‌ها با چالش‌های متعددی مواجه هستند که شامل نوسانات شدید در بازار، کاهش تقاضا برای کالاها و خدمات و اختلال در زنجیره‌های تامین می‌شود. همه این عوامل باعث شده تا کسب‌وکارها در تصمیم‌گیری‌های مربوط به سرمایه‌گذاری‌های آتی و استخدام‌های جدید بسیار محتاطانه عمل کنند. 

این بی‌اطمینانی موجب شده که بسیاری از کسب‌وکارها، برنامه‌های توسعه خود را به تعویق اندازند یا کاملا کنار بگذارند، زیرا نگرانی‌های مربوط به ادامه جنگ و بی‌ثباتی‌های اقتصادی، آینده‌ای نامطمئن را پیش روی آن‌ها قرار می‌دهد. 

کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده و شاخص اعتماد کسب‌وکارها در سرزمین‌های اشغالی فلسطین، پیامدهای متعدد و چشمگیری را برای اسرائیل به دنبال داشته که این تاثیرات نه فقط اقتصادی، بلکه اجتماعی و حتی سیاسی هستند. 

مورد اول؛ خطر تعمیق رکود اقتصادی: کاهش اعتماد مصرف‌کننده به معنای کاهش خریدها و تقاضا برای کالاها و خدمات است. وقتی جامعه‌ای نگران آینده است و نسبت به ثبات اقتصادی بی‌اعتماد می‌شود، کمتر خرج می‌کند و بیشتر پس‌انداز خواهد کرد. این رفتار می‌تواند به کاهش شدید فروش و درآمد کسب‌وکارها منجر شود که در نهایت رکود اقتصادی را به همراه خواهد داشت. 

مورد دوم؛ خطر کاهش سرمایه‌گذاری‌ها: با کاهش شاخص اعتماد کسب‌وکارها، سرمایه‌گذاری‌های جدید و توسعه‌ای که موتور رشد اقتصادی هستند، کاهش می‌یابند. کسب‌وکارها در شرایط نااطمینانی سرمایه‌گذاری‌های بزرگ را به تعویق می‌اندازند یا کاملا از آن صرف‌ نظر می‌کنند که این امر به کاهش فرصت‌های شغلی و افزایش بیکاری منجر می‌شود. 

مورد سوم؛ افزایش بیکاری: کاهش فعالیت‌های اقتصادی و توقف سرمایه‌گذاری‌ها به معنای کمتر شدن نیاز به نیروی کار خواهد بود. بیکاری افزایش یافته و این موضوع تاثیرات منفی بیشتری بر اعتماد عمومی و خرید مصرف‌کنندگان می‌گذارد. 

مورد چهارم؛ تنش‌های اجتماعی و سیاسی: بی‌ثباتی اقتصادی، افزایش بیکاری و کاهش سطح زندگی می‌تواند منجر به نارضایتی‌های اجتماعی و افزایش تنش‌های داخلی شود. این شرایط ممکن است تا بر روابط بین جوامع مختلف و همچنین بر سیاست‌های داخلی و خارجی تاثیر بگذارد. 

مورد پنجم؛ کاهش جذب سرمایه خارجی: در شرایطی که اعتماد به بازار کاهش یافته و ریسک‌های سیاسی و اقتصادی افزایش می‌یابد، سرمایه‌گذاران خارجی کمتر تمایل به سرمایه‌گذاری در منطقه خواهند داشت. این امر به کاهش ورود سرمایه‌های خارجی و فرصت‌های جدید اقتصادی منجر می‌شود و همین امر توان اسرائیل برای حفظ ثبات پول خود و در نتیجه حفظ پایدار ثبات اقتصادی را کاهش می‌دهد.