مصرف سالانه ۷۰ میلیارد مترمکعب آب در بخش کشاورزی

به گزارش اقتصاد معاصر؛ درسند ملی امنیت غذایی کشور ۲۲۱ اقدام برای وزارت جهاد کشاورزی در نظر گرفته شده است که در حوزه آب کشاورزی، افزایش بهره‌وری آب و راندمان آبیاری، کاهش کل مصرف آب کشاورزی و افزایش میزان برخورداری از سامانه‌های نوین آبیاری از جمله تکالیفی است که برعهده این معاونت است. براین اساس در سند ملی امنیت غذایی، اجرای سالانه ۵۰۰ هزار هکتار سامانه‌های نوین آبیاری، افزایش بهره‌وری آب از ۱.۳۹ به ۲.۶ کیلوگرم ماده خشک بر مترمکعب، افزایش راندمان آبیاری از ۴۵ درصد به ۶۰ درصد، کاهش کل آب مصرفی در بخش کشاورزی از ۸۱ میلیارد مترمکعب به ۵۱ میلیارد مترمکعب به عنوان تکلیف وزارت جهاد کشاورزی تا پایان سال ۱۴۱۱ آمده است.

بنابر آمار اعلامی وزارت نیرو، بخش کشاورزی با مصرف سالانه ۸۰ میلیارد متر مکعب آب بزرگترین مصرف کننده آب در کشور است، درحالیکه معاونت آب و خاک وزارت جهاد این رقم را قبول ندارد و حداکثر مصرف را ۷۰ میلیارد مترمکعب اعلام می‌کند، بدین منظور همواره بر تحویل آب حجمی تاکید دارد.

با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی و هدفگذاری کاهش ۱۸ میلیارد متر مکعب آب در برنامه هفتم، اجرای سامانه‌های نوین آبیاری تا حدودی می‌تواند مرهم این بحران باشد که انتظار می‌رود طبق قانون ۸۵ درصد یارانه بلاعوض در اختیار بهره برداران قرار بگیرد.

در همین راستا صفدر نیازی معاونت آب و خاک وزارت جهاد گفت: در برنامه هفتم مقرر شده در راستای تداوم اجرای سیستم آبیاری نوین سالانه ۲۰۰ هزار هکتار سامانه‌های آبیاری تحت فشار و ۱۵۰ هزار هکتار آبیاری زیر سطحی در کشور اجرا شود.

نیازی ادامه داد: کل اراضی آبی کشورحدود هشت میلیون هکتار بوده که در جهت افزایش بهره‌وری آب و مدیریت مصرف آن تاکنون سه میلیون هکتار آن مجهز به سامانه نوین آبیاری شده است.

معاون وزیر جهاد گفت: اجرای طرح سیستم آبیاری نوین یکی از اقدامات بسیار مهم برای مقابله با بحران کاهش منابع آبی کشور است و به عبارتی اجرای اقداماتی نظیر تجهیز و نوسازی شبکه‌های آبرسانی و تأمین آب و تکمیل شبکه آبیاری راهکاری مهم برای کاهش این بحران است.

فریبرز عباسی مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری گفت: امسال ۲ هزارمیلیارتومان اعتبار برای سامانه‌های نوین آبیاری داریم که از ابتدای سال تاکنون ۷ هزارهکتار توسعه انواع سامانه‌ها را در کشور داشتیم. درحالیکه اعتباری تخصیص نیافته است و این سطح توسعه سامانه از طریق مشارکت مردم و سایر ظرفیت‌ها همچون ستاد فرمان امام و بنیاد برکت بوده است.

به گفته او، با تخصیص ۲ همت اعتبار سازمان برنامه تا پایان سال توسعه سامانه‌ها در بیش از ۴۰ هزارهکتار اجرا می‌شود. همچنین در برنامه هفتم، سالانه ۲۰۰ هزارهکتار به انواع سامانه‌های نوین آبیاری به شرط تامین اعتبار تجهیز خواهند شد که براساس برآورد‌های صورت گرفته در برنامه هفتم ۳۰ همت اعتبار باید تخصیص داده شود.

قابلیت اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در ۲.۵ میلیون هکتار اراضی آبی وجود دارد

عباسی با بیان اینکه تاکنون ۲.۵ میلیون هکتار از اراضی آبی به انواع سامانه‌ها تجهیز شدند، افزود: ۲.۵ میلیون هکتار تجهیز سامانه‌ها با اعتبارات دولتی و مشارکت مردم بوده است و علاوه بر آن ۵۰۰ هزارهکتار دیگر با استفاده از اعتبارات مردم به سامانه‌ها تجهیز شدند که براین اساس در مجموع ۳ میلیون هکتار با اعتبار دولتی و مردم به انواع سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شدند.

مجری طرح توسعه سامانه‌های نوین آبیاری ادامه داد: با توجه به پتانسیل و ظرفیت کشور به لحاظ فنی و زیرساختی در سطح ۲ تا ۲.۵ میلیون هکتار اراضی قابلیت اجرای سامانه‌های نوین آبیاری وجود دارد که به شرط تامین اعتبار دولت، این سطح به سامانه‌ها تجهیز خواهد شد چراکه مردم پای کار هستند و در این خصوص مشکلی نداریم.

او با بیان اینکه پرداخت یارانه ۸۵ درصد کمک‌های بلاعوض دولت همچنان پابرجاست، افزود: در برنامه هفتم ۸۵ درصد یارانه بلاعوض برای اجرای سامانه‌های نوین آبیاری تصویب شده است و براین اساس آورده کشاورزان بسته به روش آبیاری از ۷ میلیون تومان تا ۳۰ میلیون تومان به ازای اجرای هرهکتار سامانه‌های نوین خواهد بود. گفتنی است روش‌های با راندمان بالا روش‌های موضعی و ماشین‌های آبیاری هستند، اما گا‌ها ممکن است مشاور، روش‌های کم فشار را برای مزرعه یا باغ طراحی کند.

 عباسی در واکنش به آمار وزارت نیرو مبنی بر مصرف سالانه ۸۰ تا ۸۵ میلیارد مترمکعب آب در بخش کشاورزی افزود: براساس ارزیابی متعدد روش‌های علمی و میدانی حدود ۷۰ درصد معادل ۷۰ میلیارد متر مکعب آب تجدید پذیر در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و مابقی در بخش‌های شرب، صنعت و محیط زیست مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ لذا در بحث کاهش مصرف آب با توسعه سامانه‌ها در ۳۰ سال گذشته حجم آب مصرفی در بخش کشاورزی کم و امنیت غذایی ارتقا یافته است به طوزیکه اگر تمامی اراضی به سامانه‌های نوین آبیاری تجهیز شوند، امکان افزایش ۹۵ درصدی ضریب امنیت غذایی در برنامه هفتم وجود دارد.

مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری یا بیان اینکه در برنامه بالادستی ۱۸ میلیارد متر مکعب مصرف آب در برنامه هفتم باید کاهش یابد، افزود: بخشی از این کاهش مصرف از طریق سامانه‌های نوین آبیاری و مابقی دیگر روش هاست. اما با توجه به تجارب جهانی و ارزیابی متعدد از مزارع، اجرای سامانه‌ها در افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی بهره وری تولید و افزایش درآمد کشاورزان تاثیر بسزایی دارد.

اجرای سامانه‌های نوین آبیاری از اوایل دهه ۷۰ در کشور شروع شد و همواره در اسناد بالادستی و برنامه‌های توسعه‌ای کشور که از طرح‌های محوری وزات جهاد کشاورزی بوده است، بنابر آمار‌ها بیش از ۹۰ درصد طرح‌های توسعه سامانه‌های نوین آبیاری توسط مردم و بخش خصوصی عملیاتی می‌شود و همواره وزارت جهادکشاورزی به عنوان نماینده دولت و حاکمیت با برنامه‌ریزی، سیاست گذاری و نظارت بر اجرا، نقش ۱۰درصدی را در این میان ایفا می‌کند.

 اجرای سامانه‌های نوین آبیاری راه حلی برای کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب و افزایش بهره وری

در ادامه هم عطااله هاشمی عضو شورای هماهنگی تشکل‌های بخش کشاورزی گفت: در حال حاضر کشاورزان به این نتیجه رسیدند که باید قدر آب را بدانند و همواره به خاطر کمبود و بحران آب طی ۱۰ سال گذشته، احساس خطر کردند که اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در مزارع و باغات تا حدودی مشکلات کمبود آب را به سبب بهره وری در واحد سطح کاهش می‌دهد.

 او با بیان اینکه مجهز شدن به سامانه‌های نوین آبیاری و تجهیزات روز نیازمند سرمایه است، افزود: اجرای سامانه‌های نوین نیازمند هزینه و سرمایه گذاری است که این موارد با پرداخت یارانه و تسهیلات کم بهره قابل اجرا خواهد بود، در غیراین صورت در حد حرف و شعار باقی می‌ماند.

هاشمی ادامه داد: طبق قانون ۸۵ درصد سامانه‌های نوین آبیاری باید با یارانه بلاعوض دولت و ۱۵ درصد آورده کشاورز اجرا شود، اما به سبب برخی مشکلات پیش پای اجرای قانون، این امر بدرستی اتفاق نمی‌افتد و همین امر موجب شده تا کشاورز رغبتی نداشته باشد؛ لذا مشکلات جانبی باید کنار گذاشته شود تا کشاورز به اجرای سامانه نوین آبیاری رغبت کند.

عضو شورای هماهنگی تشکل‌های بخش کشاورزی با اشاره به تاثیر اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در افزایش بهره وری آب گفت: اگر بصورت علمی و کارشناسی سامانه‌های نوین در مزارع و باغات اجرا شود، بالای ۴۰ درصد می‌توان بهره وری داشت. حال انتظار می‌رود مانع تعیین سطح برداشته شود چراکه دولت برای تخصیص ۸۵ درصد یارانه بلاعوض سطح تعیین کرده که براین اساس کار بدرستی پیش نمی‌رود.

با توجه به موضوع تغییر اقلیم و خشکسالی سنوات اخیر، راهی جزء مدیریت بهینه مصرف آب و کاهش فشار بر منابع آب‌های زیرزمینی وجود ندارد که برای تحقق این امر ناگریز به اجرای سامانه‌های نوین آبیاری در کشور هستیم.