«گرانی» واقعیت انکارناپذیر حذف ارز نیمایی؛ دولت پای کار معیشت مردم باشد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ از شنبه هفته جاری نرخ ارز نیمایی به بازار ارز تجاری و درواقع توافقی رفت و از این پس عرضه‌کنندگان و تقاضاکنندگان در سامانه نظام یکپارچه معاملات ارزی (نیما) می‌توانند نسبت به انجام معامله، بر اساس «نرخ‌های توافقی» اقدام کنند.

طبق اظهارات رئیس کل بانک مرکزی، دلار نیمایی به بازار توافقی ارز خواهد رفت و نرخ ارز در بازار توافقی بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا شکل می‎‌گیرد. بانک مرکزی هم بخشی از ارز خود را در آنجا عرضه خواهد کرد. 

پیش از راه‌اندازی این سامانه، صادرکنندگان ارز حاصل از صادرات خود را با قیمتی که توسط دولت تعیین می‌شد، برای فروش در سامانه نیما عرضه می‌کردند و واردکنندگان مقدار ارز مورد نیاز خود را از آن‌ها خریداری می‌کردند اما در حال حاضر با فعالیت این سامانه، قیمت‌ها براساس میزان عرضه و تقاضا کشف می‌شود و بانک مرکزی دخالتی در تعیین نرخ ارز ندارد. نرخ ارز نیما در اوایل سال ۱۴۰۳، حدود ۴۰ هزار تومان بود که طی یک روند افزایشی، هم‌اکنون به ۶۰  هزار تومان رسیده است.

به کارگیری این سیاست جدید بانک مرکزی طی دو مرحله، اجرایی خواهد شد. مرحله اول آن از ۲۴ آذرماه آغاز شده که نرخ ارز در سامانه نیما بر اساس عرضه و تقاضای بازار مشخص می‌شود. 

مرحله دوم نیز از ابتدای بهمن‌ماه آغاز خواهد شد که در آن مرحله، تمام معاملات ارزی صنایع مختلف از جمله فولاد، پتروشیمی و فلزات سنگین به بازار ارز توافقی منتقل خواهد شد. 

راه‌اندازی این سامانه و حذف ارز نیمایی، در مجموع دارای مزایا و معایبی است. تک‌نرخی شدن قیمت ارز، ترغیب صادرکنندگان به بازگشت ارز و واقعی شدن قیمت‌ها از جمله مزایای این سامانه خواهد بود، همچنین گرانی کالاهای وارداتی، از چالش‌های این سامانه محسوب می‌شود. 

رویای تک‌نرخی کردن ارز محقق می‌شود؟ 

یکی از اصلی‌ترین مزایای این سامانه، تک‌نرخی شدن قیمت ارز بوده که از این پس، بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا تعیین خواهد شد و دیگر دولت تعیین‌کننده آن نخواهد بود. در این سامانه، قیمت‌ها بر اساس نرخ پیشنهادی خریدار و فروشنده در هر روز مشخص می‌شود. 

افزایش رغبت صادرکنندگان برای بازگشت ارز ناشی از صادرات نیز یکی دیگر از مزایای به کارگیری این سامانه خواهد بود. با توجه به اینکه صادرکنندگان می‌توانند ارزهای خود را در این تالار به صورت توافقی به فروش برسانند، تمایل آن‌ها برای بازگشت ارز افزایش می‌یابد. 

چرغ سبز بورس به ارز تجاری 

شرکت‌های بورسی و سهامداران آن‌ها نیز یکی از اصلی‌ترین و جدی‌ترین ذی‌نفعان تالار جدید ارزی هستند. اغلب نمادهای بورس تهران مربوط به شرکت‌هایی بوده که صادرکننده کالا و خدمات هستند. در نتیجه افزایش نرخ ارز رسمی، می‌تواند تاثیر مستقیمی روی افزایش سوددهی آن‌ها داشته باشد. 

واقعی شدن نرخ ارز، یکی دیگر از مزایای این تالار به‌ شمار می‌آید. با توجه به تفاوت نزدیک به ۳۰ درصدی نرخ ارز در بازار آزاد و سامانه نیما، بازار ارز توافقی، گامی در جهت کاهش این شکاف محسوب می‌شود که در نهایت منجر به حذف نرخ‌های متعدد خواهد شد. 

یکی از انتقادات و نگرانی‌های تولیدکنندگان داخلی این بوده که با توجه به ارزان بودن قیمت ارز (ارز نیمایی سابق)، قیمت کالاهای وارداتی نسبت به قیمت کالاهای تولیدی در یک کالای مشابه، پایین‌تر است. به عنوان مثال با توجه به اینکه چین تولیدکننده انبوه پارچه است، تولیدکنندگان پارچه معتقد هستند که قیمت پارچه وارداتی نسبت به تولیدات داخلی پایین‌تر خواهد بود. این اتفاق زمانی که با قیمت ارز ارزان توامان شود، امکان رقابت سالم و اقتصادی با تولیدکنندگان چینی و واردکنندگان ایرانی را تقریبا به صفر می‌رساند. 

افزایش قیمت کالاها، واقعیتی انکار نشدنی 

باوجود مزایایی که این سامانه دارد، گران شدن کالاهای وارداتی، از جمله معایب و چالش‌های آن محسوب می‌شود. افزایش نرخ ارز وارداتی، در ادامه منجر به افزایش قیمت اقلام وابسته به واردات خواهد شد.

بر اساس اطلاعات گمرک ایران، بیش از ۷۰ درصد کالاهای وارداتی شامل مواد اولیه یا قطعات منفصله‌ای است که در داخل کشور به یک کالای واحد تبدیل می‌شود. در نتیجه این افزایش قیمت، هم روی کالاهایی که ۱۰۰ درصد وارداتی هستند، موثر خواهد بود و هم بر روی کالاهایی که مواد اولیه آن‌ها وارد می‌شود تاثیر خواهد گذاشت. 

با توجه به افزایش قیمت ارز همچنین کاهش میزان و عدد ارز ترجیحی، قطعا در ماه‌های ییش‌ِرو و خصوصا سال اینده با تورم فزاینده کالاهای اساسی و دیگر کالاها مواجه می‌شویم؛ در این راستا حمایت ویژه دولت از اقشار آسیب‌پذیر ضروری است، قطعا دهک‌های پایین جامعه در صورت عدم حمایت، با چالش جدی در معیشت و اقتصاد خود مواجه می‌شوند.

در نهایت می‌توان گفت که راه‌اندازی این سامانه گامی رو به جلو در راستای تک‌نرخی کردن ارز و واقعی شدن قیمت آن محسوب می‌شود که در آن امکان برقراری ارتباط مستقیم بین خریدار و فروشنده وجود دارد. اگر چالش‌ها و نگرانی‌های اقشار آسیب‌پذیر نیز مرتفع شود، احتمالا سرعت رشد و توسعه این تالار نیز افزایش خواهد یافت و بستری مناسب برای مبادله ارز خواهد بود.