واکاوی بودجه فرهنگ و هنر برخی دستگاه‌ها در قانون بودجه ۱۴۰۴

اقتصاد معاصر-حجت بین‌آبادی، پژوهشگر حوزه بودجه و مالی: هر ساله بخش فرهنگ و هنر در بودجه‌های سالیانه جزو محروم‌ترین حوزه‌ها از لحاظ حجم اعتبارات و ردیف‌های بودجه‌ای است. در ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻮدﺟﻪ ﺳﺎل ۱۴۰۴ هم‌ مثل گذشته، این رویه حفظ شده‌ است، به‌ طوری که کل اعتبارات بخش«فرهنگ و هنر» در بودجه ۱۴۰۴، به‌ میزان ۲۰.۳ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده‌ است. البته لازم به ذکر است، بودجه بخش فرهنگ و هنر زیرمجموعه بودجه فرهنگی کشور محسوب می‌شود، چرا که در بودجه فرهنگی، ردیف‌های اعتباری قابل‌ توجهی نیز در حوزه‌های تربیت‌ بدنی، میراث‌فرهنگی، آموزش و پرورش و آموزش‌ عالی مشاهده می‌شود که مجموع همه اعتبارات بودجه فرهنگی بالغ بر ۱۳۰ همت ارزیابی می‌شود اما در این یادداشت صرفا بودجه بخش «فرهنگ و هنر» بررسی‌ می‌شود. 

در بخش فرهنگ و هنر، ١٢ ردﻳﻒ مستقل برای دﺳﺘﮕﺎه‌‌های اجرایی ذیل وزارت ﻓﺮﻫﻨﮓ و ارﺷﺎد اﺳﻼمی، دﺑﻴﺮﺧﺎﻧﻪ ﺷﻮراى ﻋﺎلی اﻧﻘﻼب فرهنگی و ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت اﺳﻼمی ﻗﺮار دارد. اعتبارات این حوزه در قانون بودجه ۱۴۰۴ در چهار بخش جدول‌شماره ۷، ردیف‌های متفرقه، جدول‌ شماره ۱۲ و هدفمندسازی یارانه‌ها پخش شده‌ که نیاز به بررسی، تحلیل و تلفیق همه این موارد وجود دارد.

همانطور که در جدول ۱ مشاهده می‌شود، اﻋﺘﺒﺎرات ﻫﺰﻳﻨﻪاى و تملک دارایی‌های ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪاى وزارت ﻓﺮﻫﻨﮓ و ارﺷﺎد اﺳﻼمی (بدون زیرمجموعه‌ها) در جدول شماره ۷ قانون بودجه ۱۴۰۴، حدود ۷ همت است که ﺑﺎ اﺿﺎﻓﻪ ﻛﺮدن اﻋﺘﺒﺎرات ردﻳﻒ ﻣﺴﺘﻘﻞ «ﺣﻤﺎﻳﺖ از ﻧﺸﺮ، ﻛﺘﺎب و ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت» به ۷.۹ همت می‌رسد که به‌ همراه بودجه بقیه دستگاه‌های اجرایی زیرمجموعه، مجموع اعتبارات این وزارتخانه در جدول شماره ۷ بودجه ۱۴۰۴ بالغ بر ۱۲.۸ همت می‌شود. بعد از آن نیز سهم دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی به‌ همراه چهار دستگاه‌ اجرایی تابعه‌اش حدود ۶۷۰ میلیارد تومان می‌شود. بودجه حوزه هنری انقلاب اسلامی (وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی) هم در این جدول قانون بودجه به‌ میزان ۱.۴ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده‌ است. 

در قسمت ردیف‌های متفرقه بودجه ۱۴۰۴ (جدول شماره ۹)، مجموع اعتبارات مرتبط با بخش فرهنگ و هنر، مبلغ ۲۰۶۸ میلیارد تومان در نظر گرفته‌ شده‌ که ۱۸۰۰ میلیارد تومان آن ویژه «احداث یادمان مشاهیر و مفاخر» و «تهیه نقشه مهندسی کشور و کمک به موسسات فرهنگی‌ مردمی» است. 

در بند «ب» ماده (۷۶) قانون برنامه هفتم، شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت موظف به تخصیص یک درصد از هزینه‌های جاری خود، برای هم‌افزایی و ارتقای فعالیت‌ها و تولیدات فرهنگی از قبیل موضوعات قرآنی، نمایشی، جوانی جمعیت، فضای مجازی، سوادرسانه‌ای و... شده‌اند. بند «ث» تبصره (۸) قانون بودجه ۱۴۰۴ هم بر روی این موضوع تاکید کرده‌ است. بر اساس بررسی‌های به عمل‌ آمده، مجموع اعتبارات بخش فرهنگ و هنر مرتبط با این تکالیف قانونی در بودجه ۱۴۰۴ (جدول شماره۱۲)، به‌ میزان ۲۸۱۲ میلیارد تومان است. 

همچنین با توجه به تکالیف جدید برنامه هفتم که مربوط به ماده (۸) قانون هدفمندسازی یارانه‌ها است، سه ردیف اعتباراتی اﻋﺘﻼى سبک زﻧﺪگی اﻳﺮانی-اﺳﻼمی و ارﺗﻘﺎى ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻫﻨﺮ، راﻫﺒﺮى و ارﺗﻘﺎى دﻳﭙﻠﻤﺎسی فرهنگی و ﺗﻮﺳﻌﻪ و ارﺗﻘﺎى داﻧﺶ اﻗﺘﺼﺎد رﻗﻮمی و رﺷﺘﻪﻫﺎى ﭘﻮﻳﺎﻧﻤﺎیی مرتبط در جدول ۱۴_۱ قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز وجود دارد که در مجموع به‌ میزان ۶۰۸ میلیارد تومان هستند. 

رشد سرجمع کلیه اعتبارات بخش فرهنگ و هنر مندرج در بودجه ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ فقط ۱+ درصد رشد داشته‌، در حالی که بودجه عمومی ۱۴۰۴ در مقایسه با بودجه ۱۴۰۳، رشد ۸۹ درصدی داشته‌ است. همچنین اعتبارات برنامه‌های مختلف فرهنگی از محل یک‌ درصد هزینه‌های جاری شرکت‌های دولتی کاهش ۶۸ درصدی ثبت کرده‌ است. لازم به ذکر است اعتبارات این حوزه در قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز نسبت به لایحه بودجه ۱۴۰۳، حدود ۵۰۰ میلیارد تومان کاهش داشته‌ است. 

در پایان با توجه به مطالب مطروحه باید اظهار داشت، نسبت به بخش «فرهنگ و هنر» در قانون بودجه ۱۴۰۴ توجه کمتری شده‌، به‌ طوری که با توجه به تورم ساختاری موجود و رشد ۸۹ درصدی بودجه عمومی ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳، این حوزه فقط یک درصد رشد داشته‌ که نیاز به توجه بیشتر سیاست‌گذاران کلان نظام مدیریت‌ مالی بخش‌ عمومی به این مقوله‌های مهم حکمرانی، بیش از گذشته دارد.