۰۱/آذر/۱۴۰۵ | ۱۹:۳۷
آخرین خبر از زمان واریز سود سهام عدالت طرح نظارتی ویژه حراج جمعه سیاه ترافیک سنگین در آزادراه قزوین–کرج–تهران اختصاص ۸.۵ همت به تامین مسکن دهک‌های یک تا چهار سرشماری مجازی تا ۵ آذر تمدید شد ۱.۵ میلیون تن گندم به دولت تحویل نشد/ خرید تضمینی گندم به ۱۱ میلیون تن رسید هشدار نارنجی برای ۳ استان؛ بارش شدید باران و برف در راه است جزئیات ثبت‌نام، خرید و انتقال وجه با «کیف پول ایران» آغاز دوره جدید عرضه و تقاضا اعتباری گواهی اسقاط خودرو از امروز واردات بنزین امسال به صفر می رسد حقوق آبان نیرو‌های شرکتی در ۳ دستگاه مستقیم به حسابشان واریز شد صیدی: ابزارهای مالی نفت به‌زودی در بورس انرژی معامله می‌شوند ۴۰ همت سود به حساب سهامداران واریز شد برآورد ۸۵ هزار تومانی وزارت جهاد کشاورزی از نرخ جدید گندم برخورد قانونی با تخلفات قیمت‌گذاری و توزیع تخم‌مرغ سازمان غذا و دارو: اولویت خرید تجهیزات پزشکی با تولید داخلی است کریدور برق خزر تا بالکان؛ مسیر جدید انتقال انرژی پاک به اروپا قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز 1405/09/01 فعال‌سازی مجدد دسترسی استان‌ها به سامانه تأیید ضمانت‌نامه‌های بانکی تامین اعتبار کامل 2083 پروژه امسال در طرح نشان‌دار کردن مالیات بازار تایر پس از حذف قیمت‌گذاری دستوری چه می‌شود؟ کمبود سم، گندم ایران را از خودکفایی دور می‌کند؟ شیوه جدید پرداخت حق بیمه شخص ثالث خودرو علت صدای انفجار در کرج چه بود؟ مترو و اتوبوس رایگان ماند سرمربی شمس‌آذر اخراج شد شرایط پیش فروش سایپا آذر ۱۴۰۵ موسویان: امنیت خلیج فارس باید یک منفعت مشترک بین‌المللی در نظر گرفته شود باران و باد شدید در نقاط مختلف استان تهران قیمت طلا امروز یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ / طلا، سکه و پارسیان امروز چقدر قیمت خوردند؟ سایت‌های سلامت وابسته به مناطق آزاد در مجاورت فرودگاه‌های بین‌المللی ایجاد شود بورد: نفت در بورس عرضه می‌شود تأخیر در تحویل خودرو چقدر با شرایط فعلی جنگی کشور مرتبط است؟ جلسه شورای هماهنگی مجلس درباره بودجه 1406 انهدام بیستمین پهپاد MQ-1 آمریکایی در شرق تنگه هرمز دو عامل مهم در تعیین «شهریه» پیش‌دبستانی‌ها هشدار نارنجی برای شمال غرب کشور / وقوع رگبار نسبتا شدید باران تورم نقطه‌ای تولیدکننده به 120.9 درصد رسید مصرف 60 درصد گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء گزارش حسابرسی شورای شهر تهران تایید شد چرا اتوبوس‌های برقی دیر به تهران رسیدند؟ بازنشستگان تأمین اجتماعی برای بیمه تکمیلی کجا ثبت‌نام کنند؟ ریزش طلا و بیت‌کوین برای تتر تهدیدکننده شد ثبت‌نام 270 هزار نیروی شرکتی برای دریافت مستقیم حقوق جهش 40 هزار واحدی شاخص بورس در 15 دقیقه ابتدایی معاملات خروج ۴.۵ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از بورس ورود دو موج بارشی جدید به کشور طی امروز و چهارشنبه/ وزش باد شدید در انتظار تهران زنگ خطر گاز برای زمستان/کسری به ۴۳۰ میلیون مترمعکب رسید سرنوشت افزایش تعداد نمایندگان مجلس به کجا رسید؟ هشدار بارش برف و باران در 10 استان جمع‌آوری کارت‌های آزاد جایگاه‌ها مصرف بنزین را ۱۰ درصد کاهش داد اعمال محدودیت‌های برق از اول آذر رشد ۲.۳ درصدی بخش کشاورزی با وجود شرایط سخت تحمیلی / ثبت صادرات ۳ میلیارد دلاری ۲ هزار واحد نهضت ملی مسکن در سهند طی ۸ ماه حذف شد ورود موج جدید بارش‌ها به کشور از یکشنبه؛ تشدید آلودگی هوا در ۴ استان ورود موج جدید بارشی به کشور از اول آذر ترافیک سنگین در چند محور مواصلاتی منتهی به تهران راه‌آهن چابهار - زاهدان؛ طلوع افق پیشرفت در قلب مکران وابستگی ۷۰ درصد تولید برق به گاز هشدار شرکت ملی گاز درباره رشد مصرف خانگی؛ احتمال قطع گاز در برخی استان‌ها جزییات ثبت نام اطلس بدون قرعه کشی + شرایط مشارکت در تولید سایپا قیمت جدید کودهای پایه کشاورزی اعلام شد واریز یارانه نقدی دهک‌های ۴ تا ۹ اطلاعیه توانیر درباره اعمال محدودیت‌های برق ناشی از محدودیت در تامین سوخت نیروگاه‌ها کمتر از ۵ درصد حقوق دولتی به بخش معدن بازمی‌گردد تشدید نظارت بر کیفیت تجهیزات وارداتی نیروگاه‌های خورشیدی کاهش ۳۳ درصدی تولید خودرو در ۷ ماهه سال پرداخت وام ۱.۲ میلیارد تومانی به متقاضیان تاکسی برقی صدور بیمه شخص ثالث خودروهای نوشماره منوط به پرداخت کامل حق بیمه شد امروز؛ آخرین فرصت صاحبان مشاغل برای تعیین تکلیف مالیات عملکرد ۱۴۰۴ ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر انشعابی به ۱۵ هزار مگاوات می‌رسد مصوبه ساخت آزادراه ۲۸ همتی کنارگذر پاکدشت ابلاغ شد قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ + جدول حداقل دستمزد کارگران چگونه تعیین خواهد شد؟ قبض سنگین و قطع چند هفته‌ای در انتظار پرمصرف‌های برق وضعیت بورس امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ بازسازی اقتصادی باید بر حفظ اشتغال و احیای بنگاه‌ها متمرکز شود/ بهبود اقتصاد در گرو عبور از روزمرگی است چادرملو و شرکت‌های تابعه در کانون توجه مقامات و مدیران ارشد زنجیره فولاد در ایران متافو ذخایر سد‌های تهران به ۳۶۴ میلیون مترمکعب رسید پایان دریافت حق بیمه هنگام ثبت‌ نام خودروی صفر از اول آذر نرخ سود بین‌بانکی به ۳۳.۶۵ درصد رسید؛ عقب‌نشینی آرام از اوج؟ پزشکیان: برق و گاز صنایع باید آخرین بخش در اولویت قطع انرژی باشد وزیر اقتصاد: موانع حقوقی آزادسازی سهام عدالت رفع شد قیمت دلار امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ باید از ظرفیت‌های سرزمینی در شرایط تحریم و پساجنگ حداکثر استفاده را ببریم جمع‌آوری کارت‌ سوخت جایگاه‌ها مصرف بنزین را ۱۰ درصد کاهش داد پنج خواسته رییس سازمان بورس از رییس جمهور اصلاح سبد سرمایه‌گذاری مهم‌ترین تصمیم راهبردی شستا است همتی: بازار پول و سرمایه دو حوزه مستقل و رقیب یکدیگر نیستند قیمت جهانی طلا امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ قیمت جهانی نفت امروز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ کوچک‌ترهای بورس، مورد اقبال بازار سقوط سنگین بورس‌های جهان؛ ۹ تریلیون دلار از بین رفت ورود ۹۸ همت پول حقیقی به بورس از ابتدای سال تورم ژاپن برای دومین ماه متوالی بالاتر از هدف بانک مرکزی ماند اصلاح استوری در اینستاگرام ممکن شد دو مورد جدید در کسورات بازنشستگی؛ حقوق هنگام بازنشستگی افزایش می‌یابد اصلاح ناترازی انرژی با شوک قیمتی ممکن نیست ارتقای خدمات بیمه تکمیلی بازنشستگان با افزایش 70 درصدی سقف پوشش‌ افزایش ملایم قیمت نفت در بازار جهانی کاهش صادرات سیب و پرتقال، مشکل امسال باغداران مرغ‌های بالای ۲ کیلوگرم از اول دی‌ماه به‌صورت کامل عرضه نمی‌شوند قیمت روغن موتور آزاد شد خبر جدید درباره پرداخت حقوق آبانماه بازنشستگان تأمین اجتماعی+ زمان و جزییات ممنوعیت صادرات پیاز، سیب زمینی و گوجه فرنگی همراهی ۴۳۰ هزار مؤدی مالیاتی و تامین اعتبار کامل ۱۶۵۰ پروژه تا ۲۶ آبان اعلام مبلغ بیمه تکمیلی بازنشستگان تأمین اجتماعی ۱۴۰۵+ جزییات شبکه بانکی به بیش از یک میلیون و ۶۶۸ هزار درخواست «حسام» پاسخ داد قیمت جهانی طلا امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ قیمت گوشی امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ آغاز طرح جدید نوسازی ناوگان؛ عرضه وانت زامیاد EX با تسهیلات ویژه قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ + جدول انتقاد بازنشستگان از مدیریت تأمین اجتماعی قیمت دلار و ارز امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ زنگنه: منابع حاصل از مولدسازی باید به دستگاه‌های واگذارکننده بازگردد بازدید معاون وزیر صمت و مدیرکل حوزه وزارتی از غرفه چادرملو در نمایشگاه ایران متافو مولدسازی املاک دولت با ابزارهای جدید بورسی کلید خورد ورود وزارت صمت به تخلفات بازار موبایل؛ بررسی IMEI و گارانتی گوشی‌ها قیمت جهانی نفت امروز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ سوء‌استفاده فروشندگان جعلی از سیم کارت/مراکز معتبر خرید به زودی معرفی می‌شود رفع مشکل رجیستری گوشی‌های ترخیص‌شده بدون کد ساتا در زمان جنگ تولید اوپک حداکثری می‌شود؟ توافق برای ۲۴ ساعته شدن فعالیت مرز‌های گمرکی مشترک ایران و افغانستان رئیس کل بیمه مرکزی: دریافت اسناد کاغذی بیمه از اول آذر حذف می‌شود وزیر اقتصاد: دوره تاب‌آوری به پایان می‌رسد؛ فصل ساخت اقتصاد ایران آغاز می‌شود تحویل ۶۳۰ دستگاه پارس‌نوآ زودتر از موعد مقرر؛ تداوم فرآیند واگذاری خودروها به مشتریان توقف ۱۷۰ کامیون صادراتی در مرز عراق رفع شد مخالفت با انتقال دبیرخانه مشاغل سخت به تأمین اجتماعی دارایی‌های دولت و بانک‌ها در قالب توکن عرضه می شود قیمت دلار امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ خرید اعتباری؛ راهکار خانوارها برای جبران کاهش قدرت خرید قیمت آپارتمان در شرق تهران؛ هفت‌حوض و پیروزی متری چند؟ قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ + جدول مهاجرانی: افزایش حقوق ظرف ۶ ماه با تورم خنثی می‌شود همتی: محدودیت‌های ارزی و تجاری ابزار جنگ اقتصادی آمریکاست قیمت جهانی نفت امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ قیمت جهانی طلا امروز ۲۶ آبان ۱۴۰۵ فردا آخرین مهلت ثبت نام جاماندگان افزایش کالابرگ وام نوسازی خودرو از ۵۰۰ میلیون تا ۱۵ میلیارد تومان تسهیل واردات مواد اولیه صنایع غذایی با ارز صادرات کشاورزی تأیید شد توقف موقت افزایش سقف صادرات با ضمانت‌نامه بانکی؛دسترسی استان‌ها قطع شد طرح فروش کیلویی نان هنوز نهایی نشده است ناترازی مرکب و روزمرگی عامل عدم رشد اقتصاد ماست نظارت بر کیفیت کاتالیست خودرو‌ها به سازمان ملی استاندارد واگذار شد صدور ۴ میلیون و ۸۲۰ هزار فقره چک الکترونیک در هفت ماهه ۱۴۰۵ همکاری دستگاه قضایی و بانک مرکزی برای احیای بانک ایران‌زمین؛ انتقال قطعی ۱۴۰ همت از دارایی‌های شناسایی‌ شده قیمت گوشی‌های بازار امروز ۲۵ آبان ۱۴۰۵ طرح ساماندهی و تسریع در فرآیند تصفیه تعاونی‌های منحل‌شده در استان تهران آغاز شد انتظار ۳۵۰ روزه برای ثبت سفارش قطعات صنعتی صدور کارت گردشگری در ۶ بانک؛ امکان دریافت دسته‌ای برای صرافی‌ها برگزاری ۱۸ برنامه ملی و بیش از ۳۰ برنامه استانی در هفته جهانی کارآفرینی ماجرای ۱ هفته ثبت گمرکی آیفون ۱۸ مسافری بعد از ابلاغیه ممنوعیت وزارت صمت قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ + جدول قیمت دلار امروز ۲۵ آبان ۱۴۰۵ ترمز تورم کجاست؟ نسخه بانک مرکزی برای مهار نقدینگی قیمت گوشی‌های بازار امروز ۲۴ آبان ۱۴۰۵ قیمت آپارتمان در مناطق اداری تهران؛ ولیعصر و سنایی متری چند؟ قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ + جدول قیمت دلار امروز ۲۴ آبان ۱۴۰۵ حاکمیت شرکتی اثربخش، زیربنای خلق ارزش پایدار و صیانت از منابع بانک‌هاست قیمت گوشی امروز ۱۹ آبان ۱۴۰۵ ایران‌خودرو و بانک ملی ایران تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو امروز سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ + جدول بررسی روند اجرای پروژه‌های نهضت ملی اردبیل در دیدار مدیرعامل بانک مسکن و استاندار تغییر ساعتی قیمت عمده‌فروشی موبایل؛ افزایش ۵ درصدی در یک روز معاملات خرید و فروش خودرو برخط می شود تعرفه جدید اینترنت همچنان کفاف هزینه‌ها را نمی‌دهد افزایش قیمت بسته‌های اینترنت از امروز/ بسته‌های خریداری‌شده تغییر نمی‌کنند تلگرام می‌خواهد صفحه‌ای شبیه اکسپلور اینستاگرام بسازد تعرفه‌های اینترنت اپراتورهای تلفن همراه تغییر می‌کند؟ معاون وزیر ارتباطات: در صورت تکرار جنگ، احتمال قطع اینترنت وجود دارد رونمایی گوگل‌ارت ایرانی به زودی دانسته‌های گمرکی اربعین ویژه زائران کدام خانه‌ها مشمول مالیات برخانه‌های خالی می‌شوند؟ میزان تقاضای مصرف برق همچنان نزدیک ۸۰ هزار مگاوات صدور صورتحساب الکترونیکی در ۱۲۰ ثانیه قیمت ارز اربعین/دلار مبادله‌ای رشد کرد افت قیمت دام زنده/ متعادل شدن قیمت گوشت قرمز در بازار تولید محصولات لبنی ؛ صنعتی حساس و استراتژیک در صنایع غذایی کشور خشکی تالاب گاو خونی منشأ ریز گرد‌ها و آلودگی هوا‌ی استان اصفهان تنور نفت
اقتصاد معاصر گزارش می‌دهد

بازآرایی تجارت ایران در سایه کاهش وابستگی به امارات

امارات طی دو دهه گذشته به مهم‌ترین هاب واسطه‌ای تجارت ایران تبدیل شده؛ جایگاهی که اگرچه در دوران تحریم بخشی از نیازهای تجاری کشور را تامین کرده اما همزمان هزینه مبادلات، وابستگی لجستیکی و خروج میلیاردها دلار ارزش افزوده از اقتصاد ایران را نیز به همراه داشته است.
تجارت
کد خبر:۵۴۰۳۵

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در اقتصاد ایران کمتر کشوری به اندازه امارات نقشی دوگانه ایفا کرده است. از یک‌سو، این کشور در سال‌های تحریم به دریچه‌ای برای تامین کالا، انتقال پول، ثبت شرکت‌ها و ارتباط با بازارهای جهانی تبدیل شد و از سوی دیگر، همین نقش واسطه‌ای باعث شد بخش قابل توجهی از سود تجارت خارجی، اشتغال، خدمات مالی و درآمدهای لجستیکی به جای ایران، در اقتصاد امارات وارد شود.

بررسی ساختار تجارت خارجی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از کالاهایی که منش تولید آنها چین، اروپا، هند یا حتی روسیه است، ابتدا وارد بنادر امارات می‌شوند و سپس پس از تغییر اسناد، بسته‌بندی مجدد یا انجام تشریفات تجاری، راهی ایران می‌شوند. این چرخه، علاوه بر افزایش هزینه حمل‌ونقل، هزینه‌های بانکی، بیمه و واسطه‌گری را نیز بالا برده و در نهایت قیمت تمام‌شده کالا برای مصرف‌کننده ایرانی را افزایش داده است.

البته نباید این وابستگی را صرفا نتیجه انتخاب تجار دانست. تحریم‌های مالی، محدودیت دسترسی به شبکه بانکی بین‌المللی، مشکلات بیمه کشتیرانی، محدودیت‌های نقل‌وانتقال ارز و نبود روابط کارگزاری بانکی گسترده، عملا بسیاری از فعالان اقتصادی را به استفاده از مسیر امارات سوق داده است. به بیان دیگر، دبی بیش از آنکه علت این وابستگی باشد، محصول مجموعه‌ای از محدودیت‌های ساختاری اقتصاد ایران است.

تحولات ژئوپلیتیکی سال ۲۰۲۶ نیز بار دیگر نشان داد که تمرکز بیش از حد تجارت بر یک مسیر، تا چه اندازه می‌تواند آسیب‌زا باشد. تنش‌های نظامی در منطقه و اختلال در امنیت خلیج فارس، ریسک فعالیت‌های تجاری را افزایش داد و بار دیگر اهمیت تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات و صادرات را برجسته کرد. 

عبور از دلار؛ راهکاری که به زیرساخت نیاز دارد

اگر قرار باشد وابستگی تجاری ایران به امارات کاهش پیدا کند، نخستین گام نه تغییر مسیر کشتی‌ها، بلکه تغییر مسیر پول است. تا زمانی که بخش مهمی از پرداخت‌های بین‌المللی ایران از طریق واسطه‌ها انجام شود، طبیعی است که کشورهایی مانند امارات همچنان نقش پررنگی در تجارت خارجی ایران داشته باشند.

در سال‌های اخیر، استفاده از ارزهای محلی و پیمان‌های پولی دوجانبه بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. ایران اکنون علاوه بر عضویت در بریکس، از طریق توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز فرصت گسترش مبادلات غیردلاری را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل زیرساخت‌های بانکی می‌تواند بخشی از هزینه‌های تجارت خارجی را کاهش دهد.

با این حال، کارشناسان تاکید می‌کنند که نباید میان «کاهش وابستگی به دلار» و «حذف دلار» علامت مساوی گذاشت. واقعیت این است که حتی در سال ۲۰۲۶ نیز دلار همچنان ارز غالب تجارت جهانی باقی مانده و حتی در داخل بریکس نیز خبری از ارز مشترک نیست. آنچه در عمل در حال توسعه است، اتصال سامانه‌های پرداخت، تسویه با ارزهای ملی و کاهش وابستگی به شبکه‌های مالی غربی است، نه ایجاد یک پول واحد. از این منظر، ایران نیز اگر بخواهد هزینه تجارت خارجی را کاهش دهد، باید بیش از آنکه بر شعار «حذف دلار» تمرکز کند، به دنبال توسعه روابط کارگزاری بانکی، انعقاد پیمان‌های پولی با شرکای اصلی و ایجاد سازوکارهای مطمئن برای تسویه معاملات باشد. در غیر این صورت، واردکننده ایرانی همچنان ترجیح خواهد داد از همان مسیرهایی استفاده کند که ریسک کمتری دارند؛ حتی اگر هزینه بیشتری به اقتصاد کشور تحمیل کنند.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که خود امارات نیز امروز عضو بریکس است و در تلاش است جایگاه خود را به‌ عنوان هاب مالی و تجاری این بلوک تقویت کند. این بدان معناست که رقابت ایران با امارات صرفا یک رقابت منطقه‌ای نیست، بلکه رقابتی بر سر ارائه خدمات مالی، لجستیکی و تجاری است؛ حوزه‌ای که فقط با توسعه زیرساخت‌های داخلی می‌توان در آن سهم بیشتری به دست آورد. 

چابهار، بنادر شمالی و کریدورهای جدید

وابستگی به امارات فقط محصول نظام پرداخت نیست؛ بخش مهمی از آن به شبکه حمل‌ونقل و لجستیک بازمی‌گردد.

طی سال‌های گذشته، دبی توانسته است با ایجاد یکی از پیشرفته‌ترین مراکز لجستیکی منطقه، بخش بزرگی از تجارت مجدد خاورمیانه را در اختیار بگیرد؛ جایگاهی که با سرمایه‌گذاری مستمر در بنادر، انبارداری، گمرک هوشمند و خدمات مالی به دست آمده است. در مقابل، ایران اگرچه از موقعیتی ژئوپلیتیکی کم‌نظیر برخوردار است اما هنوز نتوانسته از این مزیت به اندازه کافی بهره ببرد. بندر چابهار تنها بندر اقیانوسی کشور است و می‌تواند دروازه اتصال هند، آسیای مرکزی و روسیه به آب‌های آزاد باشد. در شمال نیز بنادر حاشیه دریای خزر، با تکمیل کریدور بین‌المللی شمال–جنوب، ظرفیت آن را دارند که بخشی از بار تجاری را مستقیما از روسیه و کشورهای اوراسیا دریافت کنند و نیاز به واسطه‌های جنوبی را کاهش دهند.

در کنار این ظرفیت‌ها، توسعه همکاری با عمان، پاکستان، هند، قزاقستان و دیگر کشورهای منطقه نیز می‌تواند به متنوع‌سازی مسیرهای واردات و صادرات کمک کند. تجربه اقتصادهای موفق نشان می‌دهد وابستگی بیش از حد به یک مسیر یا یک شریک تجاری، همواره ریسک‌های اقتصادی و سیاسی را افزایش می‌دهد.

البته تغییر نقشه لجستیکی کشور، پروژه‌ای کوتاه‌مدت نیست. توسعه بنادر، افزایش ظرفیت ریلی، کاهش زمان ترخیص کالا، اصلاح فرآیندهای گمرکی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و بهبود خدمات حمل‌ونقل، پیش‌نیازهایی هستند که بدون آن‌ها حتی بهترین موقعیت جغرافیایی نیز به مزیت اقتصادی تبدیل نخواهد شد.

پایان وابستگی با تنوع‌بخشی به شرکای تجاری

یکی از خطاهای رایج در سیاست‌گذاری تجاری، آن است که کاهش وابستگی به یک کشور، با انتقال همان وابستگی به کشور دیگری اشتباه گرفته شود. اگر امروز بخش عمده‌ای از تجارت ایران از مسیر امارات انجام می‌شود، راه‌حل آن این نیست که فردا همان نقش به عمان، ترکیه یا هر کشور دیگری واگذار شود؛ بلکه باید شبکه‌ای متنوع از شرکای تجاری و مسیرهای حمل‌ونقل شکل بگیرد تا تجارت خارجی در برابر شوک‌های سیاسی و اقتصادی آسیب‌پذیر نباشد.

در سال‌های اخیر، سیاست خارجی ایران تلاش کرده دامنه همکاری‌های اقتصادی خود را گسترش دهد. توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توسعه همکاری با روسیه، افزایش تعاملات با هند و چین، مذاکرات تجاری با کشورهای آسیای مرکزی و همکاری‌های اقتصادی با عمان، همگی در همین چارچوب قابل ارزیابی هستند. با این حال، تجربه نشان داده است که امضای توافقنامه‌های تجاری به‌ تنهایی کافی نیست؛ آنچه این توافق‌ها را به تجارت واقعی تبدیل می‌کند، وجود زیرساخت بانکی، حمل‌ونقل، بیمه، گمرک و ثبات مقررات است.

در همین راستا، یکی از ابزارهایی که دوباره مورد توجه قرار گرفته، تهاتر کالا است. هرچند تهاتر نمی‌تواند جایگزین نظام مالی بین‌المللی شود اما در شرایطی که نقل‌وانتقال پول با محدودیت مواجه است، می‌تواند بخشی از نیازهای تجاری کشور را پوشش دهد. برای مثال، صادرات نفت، فرآورده‌های نفتی، محصولات پتروشیمی یا مواد معدنی در مقابل واردات کالاهای اساسی، ماشین‌آلات یا مواد اولیه، یکی از مدل‌هایی است که برخی کشورها در شرایط تحریمی از آن استفاده کرده‌اند.

با این حال، اقتصاددانان معتقدند تهاتر باید به‌ عنوان یک ابزار مکمل دیده شود، نه یک راهبرد دائمی؛ زیرا تجارت مدرن بر پایه نظام‌های مالی، اعتباری و بانکی شکل گرفته و نمی‌توان همه مبادلات را به مدل تهاتری محدود کرد.

در کنار این موضوع، اصلاح ساختار واردات نیز اهمیت زیادی دارد. تمرکز بیش از حد واردات در اختیار تعداد محدودی از بازیگران اقتصادی، رقابت را کاهش و هزینه تجارت را افزایش می‌دهد. هرچه تعداد فعالان اقتصادی، مسیرهای وارداتی و شرکای تجاری متنوع‌تر باشد، قدرت چانه‌زنی کشور نیز افزایش خواهد یافت و ریسک اختلال در زنجیره تامین کاهش پیدا می‌کند.

کاهش وابستگی به امارات؛ پروژه‌ای اقتصادی و نه صرفا سیاسی

واقعیت این است که امارات طی سه دهه گذشته، با سرمایه‌گذاری سنگین در زیرساخت‌های بندری، حمل‌ونقل، خدمات مالی، مناطق آزاد و فناوری‌های گمرکی، خود را به یکی از مهم‌ترین هاب‌های تجاری جهان تبدیل کرده است. بنابراین، رقابت با چنین جایگاهی صرفا با صدور بخشنامه یا تغییر سیاست‌های مقطعی امکان‌پذیر نیست.

اگر ایران قصد دارد بخشی از این نقش را به داخل کشور منتقل کند، باید هزینه تجارت مستقیم با ایران را کاهش دهد. فعال اقتصادی زمانی مسیر خود را تغییر می‌دهد که بداند انتقال کالا از بندر چابهار یا بندر شهید رجایی، از نظر زمان، هزینه، خدمات بانکی و تشریفات گمرکی، مزیت بیشتری نسبت به استفاده از دبی دارد. در غیر این صورت، حتی اگر محدودیت‌هایی برای تجارت از مسیر امارات ایجاد شود، بازار به‌ دنبال واسطه دیگری خواهد رفت.

از سوی دیگر، کاهش وابستگی به امارات نباید به معنای قطع همکاری اقتصادی با این کشور تلقی شود.

امارات یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در منطقه است و با توجه به جایگاه آن در تجارت جهانی، حفظ روابط اقتصادی با این کشور همچنان اهمیت دارد. آنچه باید تغییر کند، میزان وابستگی است، نه اصل همکاری. اقتصادهای موفق جهان معمولا تجارت خارجی خود را بر پایه تنوع شرکا، تنوع مسیرها و انعطاف‌پذیری زنجیره تامین بنا می‌کنند. این همان الگویی است که می‌تواند برای ایران نیز راهگشا باشد؛ الگویی که در آن هیچ کشور یا مسیر تجاری، به گلوگاه اقتصاد تبدیل نشود.

تبدیل موقعیت ژئوپلیتیکی ایران از یک مزیت بالقوه به یک مزیت بالفعل

کاهش وابستگی تجاری ایران به امارات، اگرچه یک مطالبه قابل دفاع و از منظر امنیت اقتصادی ضروری است اما تحقق آن نیازمند مجموعه‌ای از اصلاحات هم‌زمان است. توسعه پیمان‌های پولی و تسویه با ارزهای محلی، تقویت روابط بانکی با شرکای تجاری، تکمیل کریدورهای ترانزیتی، ارتقای بنادر جنوبی و شمالی، کاهش بروکراسی گمرکی، جذب سرمایه‌گذاری در بخش لجستیک و تنوع‌بخشی به شرکای تجاری، حلقه‌های یک زنجیره به‌هم‌پیوسته هستند که نبود هر یک از آن‌ها می‌تواند کل پروژه را با چالش مواجه کند.

به بیان دیگر، مساله اصلی حذف امارات از معادلات تجاری ایران نیست؛ بلکه افزایش قدرت انتخاب ایران در تجارت خارجی است. اقتصادی که بتواند کالا، سرمایه و خدمات را از مسیرهای متنوع و با هزینه کمتر مبادله کند، نه‌ فقط در برابر تحریم‌ها و بحران‌های ژئوپلیتیکی مقاوم‌تر خواهد بود، بلکه سهم بیشتری از ارزش افزوده تجارت را نیز در داخل کشور حفظ خواهد کرد. شاید مهم‌ترین فرصت پیش‌ روی سیاست‌گذاران در سال ۲۰۲۶ نیز دقیقا همین باشد؛ تبدیل موقعیت ژئوپلیتیکی ایران از یک مزیت بالقوه به یک مزیت بالفعل، تا نقش کشور از «مصرف‌کننده خدمات لجستیکی دیگران» به «ارائه‌دهنده خدمات ترانزیتی و تجاری منطقه» تغییر کند.

هیجو دسکتاپ خبر چپ
محک دسکتاپ خبر چپ