علی‌آبادی: اقتصاد معیوب صنعت آب و برق، ناترازی را بازتولید می‌کند

به گزارش اقتصاد معاصر؛  عباس علی‌آبادی که به مناسبت در پیش بودن بیست‌ویکمین جشنواره شهید رجایی با شعار «از میدان دفاع تا میدان خدمت، فدای ایران» در سازمان امور اداری و استخدامی حضور یافته بود، ضمن بازخوانی تلاش مدیران و کارکنان این وزارتخانه برای تامین پایدار خدمات زیربنایی و حفظ آرامش و رفاه مردم، تاکید کرد: پایداری شبکه از مدیریت خاموشی‌ها مهم‌تر است و تنوع مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان برق، شرایط جدیدی را در بهره‌برداری از شبکه ایجاد کرده است.

وزیر نیرو با بیان اینکه چالش اصلی صنعت آب و برق کشور بیش از آنکه فنی باشد، اقتصادی است، گفت: نارسایی‌های موجود در اقتصاد این دو بخش، جذب سرمایه را با مشکل مواجه کرده و به رشد غیرمنطقی مصرف و تداوم ناترازی منجر شده است.

علی‌آبادی خاطرنشان کرد: اگر امروز درباره آینده صنعت آب و برق نگرانی وجود دارد، باید علت آن را در ساختار اقتصادی این بخش‌ها جست‌وجو کرد؛ زیرا با وجود توان فنی بالای کشور، نواقص اقتصادی موجب شده سرمایه‌گذاری در بخش آب و برق به میزان کافی انجام نشود.

وی با اشاره به رشد غیرمنطقی مصرف، به‌ویژه در حوزه برق، اظهار داشت: اگر به اصلاحات بنیادی در اقتصاد آب و برق نپردازیم، احتمال بازگشت ناترازی در آینده وجود خواهد داشت. همچنین در بسیاری از شاخص‌های مرتبط با شدت انرژی، فاصله قابل‌توجهی با استانداردهای جهانی داریم.

علی‌آبادی آب و برق را کالاهایی ارزشمند و پرهزینه دانست و گفت: ارزش آب به شرایط عرضه و تقاضا وابسته است و وجود آب فراوان در یک منطقه، مشکل منطقه دیگر را حل نمی‌کند؛ زیرا انتقال آب به مناطق کم‌آب هزینه‌های سنگینی دارد. از این رو باید در تعریف، ارزش‌گذاری و نحوه مصرف آب بازنگری جدی صورت گیرد.

وی با اشاره به کسری منابع آب زیرزمینی کشور تاکید کرد: با وجود آنکه سال جاری از نظر شرایط آبی نسبت به سال قبل بهتر بوده، همچنان با بدهی سنگین به محیط‌زیست و سفره‌های آب زیرزمینی مواجه هستیم و حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ میلیارد مترمکعب کسری در آبخوان‌ها محاسبه می‌شود.

وزیر نیرو همچنین با اشاره به هزینه بالای احداث نیروگاه‌های برق گفت: در برخی مناطق قیمت زمین به حدی بالاست که اختصاص آن به نیروگاه خورشیدی می‌تواند هزینه نهایی تولید برق را افزایش دهد. از سوی دیگر، تولید برق خورشیدی دائمی نیست و در ساعات شب، هوای ابری یا شرایط نامساعد جوی، برای تامین برق باید از سامانه‌های ذخیره‌ساز یا سایر منابع تولید استفاده کرد که هزینه‌بر است.

وی به استفاده از تجهیزات پرمصرف برق و راندمان پایین آنها نیز اشاره کرد و گفت: زمانی که قیمت برق بسیار پایین باشد، انگیزه اقتصادی لازم برای خرید تجهیزات کم‌مصرف ایجاد نمی‌شود.

سه راهبرد دولت برای مدیریت ناترازی برق

وزیر نیرو مدیریت مصرف برق، همراهی مردم و افزایش ظرفیت تولید را سه عامل اصلی بهبود شرایط شبکه در سال جاری دانست و افزود: امسال برای نخستین‌بار روند رشد مصرف کنترل و منحنی مصرف برق از مسیر افزایشی خارج شد.

علی‌آبادی با قدردانی از همکاری مردم گفت: مردم ایران در شرایط دشوار نشان دادند که برای کمک به پایداری شبکه و تامین برق مناطق گرمسیر حاضر به همراهی و فداکاری هستند. در جریان جنگ تحمیلی اخیر نیز دقایقی پس از اعلام درخواست برای کمک به تامین برق استان‌های جنوبی، میزان بار شبکه حدود ۲ هزار مگاوات کاهش یافت که بیانگر همراهی مردم با صنعت برق بود.

وی به سیاست دولت برای تبدیل نیروگاه‌های گازی ساده به سیکل ترکیبی اشاره کرد و گفت: تکمیل بخش بخار نیروگاه رودشور، تبدیل واحد سوم نیروگاه عسلویه به سیکل ترکیبی و تکمیل پروژه سیکل ترکیبی نیروگاه فردوسی از جمله اقدامات انجام‌شده است.

وزیر نیرو افزود: نیروگاه‌های گازی سریع‌النصب نیز در نقاط مورد نیاز شبکه نصب و وارد مدار شدند تا در ساعت‌های اوج مصرف مورد استفاده قرار گیرند و فشار از نیروگاه‌های پایه و واحدهایی که سوخت بیشتری مصرف می‌کنند، کاهش یابد. بیش از ۷۰ درصد تجهیزات مورد استفاده در اغلب این پروژه‌ها تولید داخل است.

وی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را از دیگر اولویت‌های دولت برشمرد و گفت: بر اساس هدف‌گذاری انجام‌شده، قرار است در پایان دولت چهاردهم ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی به حدود ۳۰ هزار مگاوات برسد؛ این در حالی است که مجموع ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر در ابتدای دولت حدود هزار و ۲۰۰ مگاوات و ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی ۶۰۰ مگاوات بود.

علی‌آبادی خاطرنشان کرد: در جریان جنگ تحمیلی در مقاطعی سرعت اجرای برخی طرح‌ها کاهش یافت، اما هیچ‌یک از پروژه‌های اصلی متوقف نشدند.

اصلاح الگوی مصرف، مهم‌ترین راهکار مدیریت بحران آب است

علی‌آبادی درباره صنعت آب با تاکید بر اینکه توسعه سازه‌های آبی به‌تنهایی برای حل بحران آب کافی نیست، گفت: نخستین و مهم‌ترین اقدام برای مدیریت منابع آبی کشور، اصلاح الگوی مصرف در همه بخش‌ها، به‌ویژه کشاورزی، است.

وی با اشاره به کاهش منابع آب تجدیدپذیر کشور افزود: حدود ۲۰ سال پیش میزان آورد سالانه آب کشور حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بود، اما امروز به کمتر از حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب رسیده و حجم روان‌آب‌های کشور نیز به‌شدت کاهش یافته است.

وزیر نیرو با اشاره به افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی خاطرنشان کرد: نخستین اقدام باید تنظیم و اصلاح مصرف آب در بخش‌های مختلف باشد تا بتوان برداشت از منابع زیرزمینی را کاهش داد و بخشی از کسری انباشته را جبران کرد.

وی بیشترین ظرفیت کاهش مصرف و صرفه‌جویی آب را مربوط به بخش کشاورزی دانست و گفت: با روش‌های نوین آبیاری، کاهش هدررفت آب، افزایش بهره‌وری و اصلاح شیوه‌های بهره‌برداری از زمین‌های کشاورزی می‌توان مصرف آب را مدیریت کرد.

علی‌آبادی درباره تامین آب شرب هموطنان نیز گفت: ایران در زمینه دسترسی به آب شرب سالم و شبکه لوله‌کشی از شاخص‌های مطلوبی برخوردار است و وزارت نیرو با همکاری استانداری‌ها و سایر دستگاه‌های اجرایی، پروژه‌های متعددی را برای تامین آب شرب پایدار دنبال می‌کند.

وضعیت آب مطلوب نیست

وزیر نیرو با اشاره به تداوم تنش آبی در برخی مناطق کشور گفت: وضعیت منابع آب در استان‌های تهران، قم و مرکزی مطلوب نیست و مدیریت مصرف، توسعه زیرساخت‌ها و پیگیری همکاری‌های فرامرزی باید هم‌زمان دنبال شود.

علی‌آبادی با اشاره به شرایط سد دوستی افزود: برخی سدها، از جمله سد دوستی که بخشی از آب ورودی آن از خارج از کشور و حوزه افغانستان تامین می‌شود، در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. میزان آب دریافتی از این مسیر در سال جاری نسبت به سال گذشته حدود چهار برابر افزایش یافته، اما این افزایش به معنای تامین کامل نیازها و تحقق کامل حقابه مورد انتظار نیست.

وی با قدردانی از همکاری بیشتر طرف افغانستانی در سال جاری یادآور شد: همکاری‌ها نسبت به گذشته افزایش یافته، اما این میزان تامین آب کافی نیست و برای بهبود شرایط باید اقدامات فنی و سازه‌ای نیز دنبال شود. وزارت امور خارجه و دستگاه‌های مرتبط نیز در حال پیگیری موضوع هستند و استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک برای بهبود همکاری‌ها در زمینه منابع آب مشترک ضروری است.

تلفات شبکه آب از سطح قابل قبول بالاتر است

علی‌آبادی با تاکید بر کاهش تلفات آب در شبکه‌های انتقال و توزیع گفت: میزان تلفات در شبکه‌های کشور از سطح مطلوب فراتر رفته است. بخشی از هدررفت آب ناشی از فرسودگی شبکه‌ها، نشتی‌ها و شکستگی خطوط انتقال و توزیع است و کاهش این تلفات می‌تواند در مدیریت تنش آبی، به‌ویژه در استان‌هایی مانند تهران، اثر قابل‌توجهی داشته باشد.

وی با اشاره به آسیب‌های واردشده به تاسیسات آبرسانی در جنگ تحمیلی گفت: این آسیب‌ها مشکلات شبکه را تشدید کرد و در برخی موارد شکستگی‌های زنجیره‌ای در طول چندین کیلومتر ایجاد شد که وزارت نیرو همچنان درگیر رفع کامل آثار آن است.

وزیر نیرو افزود: برای افزایش تاب‌آوری شبکه از روش‌ها و تجهیزاتی استفاده شده که پیش‌تر در شبکه آب کشور رایج نبود؛ از جمله نصب ضربه‌گیرهایی که می‌توانند فشار و ضربات ناگهانی را مهار کنند. همچنین کاهش مدیریت‌شده فشار شبکه توانست بخش قابل‌توجهی از هدررفت آب را کاهش دهد.

علی‌آبادی درباره افزایش تراز آب سد کرج نیز گفت: این افزایش فقط به دلیل فراوانی منابع آب یا افزایش بارندگی نبوده و بخش مهمی از آن نتیجه مدیریت بهره‌برداری از منابع موجود است. با کاهش مصرف آب این سد و استفاده از منابع دیگر در مقاطع لازم، سطح ذخیره افزایش یافت و امکان بهره‌برداری از ارتفاع آب برای تولید برق فراهم شد. حدود ۹۰ مگاوات برق از نیروگاه سد کرج و بخشی از ظرفیت سایر سدها از این طریق در اختیار شبکه قرار گرفت.

وی تاکید کرد: افزایش تراز سدها به معنای وفور آب نیست و مردم باید بدانند اقدامات مدیریتی برای استفاده بهینه از منابع موجود ادامه دارد.

محدودیت برق صنایع کاهش یافت

علی‌آبادی با بیان اینکه قطع برق صنایع می‌تواند پیامدهایی فراتر از کاهش تولید یک واحد صنعتی داشته باشد، اظهار داشت: در گذشته در برخی مقاطع محدودیت‌هایی برای صنایع در دو روز اعمال می‌شد، اما این میزان به‌طور جدی کاهش یافته و به یک روز رسیده است.

وی افزود: این امکان فراهم شده است که صنایع در روزهای جمعه و نیز در ساعت‌های شب تا صبح فعالیت کنند تا بخشی از تولید ازدست‌رفته یا محدودشده را جبران کنند.

وزیر نیرو با بیان اینکه ناترازی برق هنوز به‌طور کامل برطرف نشده است، از طراحی برنامه مدیریت مصرف برای بخش‌های مختلف خبر داد که بر اساس آن برای هر بخش سهم مشخصی در نظر گرفته می‌شود و هر بخش باید مصرف خود را مدیریت کند.

علی‌آبادی اظهار داشت: وزارت نیرو خود را متعهد می‌داند میزان مصرف در الگوی پایه، به‌ویژه برای بخش خانگی، را تامین کند، اما مصرف مازاد بر الگو می‌تواند از طریق سازوکارهای بازار، از جمله بورس برق، تامین شود.

وی افزود: بخش خصوصی می‌تواند با مدیریت ریسک و رقابت در بازار، نقش موثرتری در تامین و عرضه آب و برق ایفا کند و هدف، حرکت تدریجی از سازوکار دولتی به سمت بازاری رقابتی‌تر با نقش‌آفرینی پررنگ‌تر بخش خصوصی است.

توسعه پنل‌های خورشیدی در مدارس و منازل مددجویان

وزیر نیرو با اشاره به برنامه‌های وزارت نیرو برای توسعه انرژی خورشیدی، به‌ویژه در حوزه مشترکان خانگی، اظهار داشت: نصب پنل‌های خورشیدی در منازل مددجویان با هدف ایجاد درآمد پایدار برای خانواده‌های تحت پوشش و با همکاری نهادهای حمایتی دنبال می‌شود.

وی افزود: انتظار نمی‌رود خانوارها تمام برق مورد نیاز خود را از سامانه‌های خورشیدی تامین کنند، اما حتی تامین بخشی از مصرف برق منازل نیز می‌تواند در کاهش فشار بر شبکه و مدیریت مصرف موثر باشد.

علی‌آبادی از طراحی سازوکاری برای مشارکت عمومی در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خبر داد و گفت: تلاش می‌شود مردم بتوانند حتی با مبالغ اندک در احداث نیروگاه‌های خورشیدی مشارکت کنند و متناسب با توان مالی خود سهمی از یک نیروگاه داشته باشند و از منافع آن بهره‌مند شوند.

وی درباره استفاده از پنل‌های خورشیدی و باتری‌های ذخیره‌ساز در منازل نیز گفت: این اقدام می‌تواند به مدیریت مصرف و افزایش تاب‌آوری خانوارها کمک کند، اما هزینه اولیه تجهیزات برای بسیاری از مردم بالاست. از این رو استفاده از یارانه، تسهیلات یا دریافت تدریجی هزینه تجهیزات از طریق قبوض آب و برق می‌تواند قابل بررسی باشد.

وزیر نیرو همچنین به مردم توصیه کرد در صورت امکان سامانه‌های ذخیره‌ساز برق تهیه کنند تا در ساعاتی که برق در اختیارشان قرار دارد، امکان ذخیره‌سازی و استفاده از آن در زمان نیاز وجود داشته باشد. وی تاکید کرد ذخیره‌سازهای خانگی علاوه بر مدیریت مصرف، از منظر پدافند غیرعامل نیز اهمیت دارند.

مصرف صحیح و توسعه انرژی پاک، مسیر کاهش وابستگی به مازوت است

وزیر نیرو درباره احتمال استفاده از مازوت و تشدید آلودگی هوا در زمستان پیش‌رو اظهار کرد: این موضوع تا حد زیادی تابع میزان و نحوه مصرف انرژی است و آنچه باید بر آن تاکید شود، نه فقط کم‌مصرف کردن، بلکه درست مصرف کردن است.

وی با توضیح مفهوم مصرف صحیح گفت: اگر یک واحد صنعتی برق زیادی مصرف می‌کند، اما در مقابل ارزش افزوده و تولید ناخالص داخلی ایجاد می‌کند، این مصرف می‌تواند توجیه‌پذیر باشد؛ اما اگر مصرف بالا به تولید کالایی گران، بی‌کیفیت و فاقد ارزش اقتصادی مناسب منجر شود، ادامه تخصیص یارانه آب، برق و گاز به آن منطقی نیست.

علی‌آبادی تاکید کرد: سیاست وزارت نیرو محروم کردن مردم از آب و برق نیست، بلکه تلاش می‌شود با توسعه زیرساخت‌ها، منابع جدید و روش‌های نوین تامین انرژی، شرایط به سمت وضعیت عادی و پایدار حرکت کند.

وی با اشاره به طرح‌های بلندمدت دولت در بخش آب اظهار کرد: استفاده از آب دریا و توسعه ظرفیت‌های شیرین‌سازی از جمله برنامه‌های مهم در دست بررسی و اجراست و برنامه‌هایی برای تولید حدود ۲ میلیارد مترمکعب آب شیرین از دریا پیش‌بینی شده است.

وزیر نیرو درباره مصرف مازوت نیز گفت: در شرایط فعلی برای تامین برق مورد نیاز کشور همچنان در برخی مقاطع به مصرف مازوت نیاز است، اما رویکرد دولت حرکت به سمت انرژی‌های پاک، از جمله توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و تجدیدپذیر، است.

علی‌آبادی افزود: حرکت به سمت انرژی پاک به معنای حذف فوری و کامل سوخت‌هایی مانند مازوت نیست، بلکه این روند باید به‌تدریج و از طریق تنوع‌بخشی به سبد سوخت، افزایش راندمان نیروگاه‌ها و کاهش آلاینده‌ها دنبال شود. امسال در برخی شهرها تلاش شده است به جای استفاده کامل از مازوت، سهم بیشتری از گاز به نیروگاه‌ها اختصاص یابد یا از ترکیب گاز و مازوت استفاده شود تا آثار زیست‌محیطی آن کاهش یابد.

تامین برق داخل، اولویت نخست وزارت نیرو است

علی‌آبادی در زمینه مبادلات برق ایران با کشورهای همسایه اظهار کرد: سیاست اصلی وزارت نیرو در شرایط فعلی تامین برق مورد نیاز داخل کشور است و هرگونه تصمیم درباره صادرات یا مبادلات برون‌مرزی برق با توجه به این اولویت اتخاذ می‌شود.

وی افزود: در حوزه مبادلات انرژی، استفاده از ظرفیت سرزمینی و شبکه انتقال برق کشور نیز ارزش اقتصادی دارد. ایران در حال حاضر از ترکیه و جمهوری آذربایجان برق دریافت نمی‌کند، اما از ارمنستان و ترکمنستان واردات برق دارد و در چارچوب برخی قراردادهای موجود، مقدار محدودی برق به بعضی کشورهای دیگر تحویل می‌دهد.

وزیر نیرو با اشاره به ظرفیت سوآپ برق اظهار کرد: استفاده از این ظرفیت در حال حاضر محدود است، اما امکان بهره‌گیری از آن وجود دارد. شبکه برق ایران به شبکه برخی کشورهای همسایه متصل است و از نظر فنی امکان انجام مبادلات، سوآپ و صادرات برق فراهم شده است.

علی‌آبادی اضافه کرد: ایران حتی در شرایط فعلی نیز آمادگی صادرات برق دارد، اما با توجه به وضعیت مصرف و نیاز داخل، اولویت فعلی تامین برق کشور است.

کارکنان صنعت آب و برق در شرایط بحران، جان‌فشانانه خدمت کردند

وزیر نیرو با اشاره به شعار بیست‌ویکمین جشنواره شهید رجایی با عنوان «از میدان دفاع تا میدان خدمت، فدای ایران» اظهار کرد: عملکرد همکاران وزارت نیرو، به‌ویژه کارکنان عملیاتی در بخش‌های آب و برق، مصداق روشنی از این شعار است.

وی افزود: کارکنان عملیاتی صنعت برق حتی در شرایطی که مناطق مختلف هدف حمله قرار داشت، برای حفظ پایداری شبکه و تداوم خدمات‌رسانی در محل حاضر بودند و نیروهای فنی بر فراز تیرها و خطوط برق به فعالیت خود ادامه می‌دادند.

علی‌آبادی ادامه داد: همکاران بخش برق با وجود خطر، بر ضرورت ورود سریع برای انجام عملیات فنی و جلوگیری از قطع خدمات تاکید داشتند، زیرا اختلال در این تاسیسات می‌توانست تامین برق یک روستا، شهر یا منطقه را با مشکل مواجه کند.

وزیر نیرو با قدردانی از مردم و کارکنان صنعت آب و برق گفت: ملت ایران با برخورداری از ظرفیت انسانی، همبستگی و روحیه فداکاری می‌تواند بر دشواری‌ها غلبه کند.

وی همچنین با اشاره به ظرفیت خودروهای برقی گفت: خودروهایی که ظرفیت باتری حدود ۵۰ کیلووات دارند، پس از شارژ می‌توانند در شرایط لازم برق مورد نیاز خانه یا حتی بخشی از برق شبکه را تامین کنند.

علی‌آبادی از آمادگی برای توسعه زیرساخت‌های شارژ خودروهای برقی خبر داد و گفت: در صورت اعلام آمادگی رستوران‌ها، مراکز خدماتی بین‌راهی و مجموعه‌های دارای فضای کافی برای ایجاد ایستگاه شارژ، وزارت نیرو در تامین برق مورد نیاز این مراکز همکاری خواهد کرد. توسعه ایستگاه‌های شارژ در مسیرهای بین‌شهری می‌تواند استفاده از خودروهای برقی را تسهیل و به کاهش وابستگی به بنزین کمک کند.