شاخص کل بورس از ابتدای سال ۷۵ درصد رشد کرد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ رشد شتابان بورس تهران در سال جاری، بازار سهام را به نقطه‌ای رسانده که دیگر صرفا میزان رشد شاخص‌ها برای ارزیابی شرایط کافی نیست؛ چرا که شاخص کل از ابتدای سال حدود ۷۵ درصد افزایش یافته و همزمان نسبت قیمت به سود گذشته‌نگر بازار یا P/E TTM به محدوده ۸ واحد رسیده؛ عددی که می‌تواند معادلات معامله‌گران را در مرحله جدید صعود تغییر دهد.

بر این اساس کارشناسان معتقدند P/E هشت واحدی به خودی خود به معنای گران بودن بازار نیست اما نشان می‌دهد سهام دیگر با همان حاشیه امن ماه‌های گذشته معامله نمی‌شوند. در واقع، هرچه قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کنند، بازار سرمایه برای حفظ این سطوح به یک پشتوانه مهم‌تر تحت عنوان رشد واقعی سود شرکت‌ها نیاز دارد.

بررسی رفتار بورس در سال‌های اخیر نیز اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد؛ جایی که بازار سهام پس از سال ۱۳۹۹ عمدتا در محدوده P/E حدود ۶ تا ۸ واحد نوسان کرده است و محدوده ۵ تا ۶ واحد بیشتر در دوره‌های رکودی و بدبینی بازار دیده شده و سطوح بالاتر از ۸ واحد نیز معمولا با افزایش حساسیت معامله‌گران نسبت به ارزش‌گذاری همراه بوده است.

البته این سابقه به معنای آن نیست که P/E هشت واحدی سقف قطعی بورس باشد. بازارها الزاما رفتار تاریخی خود را تکرار نمی‌کنند و در صورتی که سودآوری شرکت‌ها با رشد قیمت سهام همراه شود، امکان حرکت P/E به سطوح بالاتر نیز وجود دارد.

معادله‌ای به نام «قیمت و سود»

از سوی دیگر، مساله اصلی بورس در شرایط فعلی، فاصله میان رشد قیمت سهام و رشد سودآوری شرکت‌ها است. بنابراین اگر سود بنگاه‌ها افزایش پیدا کند، رشد قیمت سهام می‌تواند بخشی از خود را از طریق افزایش سود توجیه کند اما اگر قیمت‌ها سریع‌تر از سود حرکت کنند، P/E افزایش یافته و حساسیت بازار به اصلاح بیشتر می‌شود. به بیان ساده، بازار سهام می‌تواند گران‌تر شود اما برای این گران‌تر شدن باید دلیل اقتصادی وجود داشته باشد.

در این میان، نرخ ارز یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر سود شرکت‌های بورسی است؛ چرا که افزایش نرخ ارز می‌تواند درآمد ریالی بسیاری از شرکت‌های صادرات‌محور را افزایش دهد و در مقابل، ثبات یا کاهش نرخ ارز ممکن است سرعت رشد سود برخی صنایع را محدود کند. بنابراین مسیر آینده P/E بازار تا حد زیادی به این بستگی دارد که سودآوری شرکت‌ها در ماه‌های آینده چه مسیری را طی خواهد کرد.

آیا هشت واحد، مقاومت بورس است؟

تجربه سال‌های اخیر نشان داده که محدوده P/E هشت واحدی برای فعالان بازار سرمایه اهمیت روانی و تحلیلی دارد؛ از این‌رو عبور از این محدوده در برخی مقاطع با افزایش عرضه و شناسایی سود همراه شده است.

اما تفاوت مهم شرایط امروز با یک بازار صرفا هیجانی این است که بخشی از رشد فعلی می‌تواند با افزایش سود اسمی شرکت‌ها، تغییر نرخ ارز و بهبود درآمد بنگاه‌ها توضیح داده شود. بنابراین نمی‌توان صرفا با مشاهده عدد ۸، نسخه اصلاح برای بازار پیچید. 

در طرف مقابل، نادیده گرفتن این شاخص نیز می‌تواند خطرناک باشد. عبور P/E از محدوده‌های تاریخی، به معنای افزایش نیاز بازار به محرک‌های جدید است. هرچه نسبت قیمت به سود بالاتر برود، کوچک‌ترین ضعف در گزارش‌های مالی یا تغییر در انتظارات اقتصادی می‌تواند واکنش شدیدتری در قیمت سهام ایجاد کند.

دو سناریو پیش روی بازار

کارشناسان معتقدند در شرایط فعلی می‌توان دو مسیر اصلی برای بورس متصور بود. در سناریوی نخست، درآمد و سود شرکت‌ها همچنان افزایش می‌یابد، نرخ ارز در مسیر صعودی یا دست‌کم در سطوح فعلی باقی می‌ماند و ریسک‌های سیاسی نیز کاهش پیدا می‌کند. در چنین وضعیتی، بازار می‌تواند بدون آنکه الزاما وارد حباب شود، P/E  بالاتری را تجربه کند.

در سناریوی دوم، رشد سود شرکت‌ها متوقف شود یا سرعت آن از رشد قیمت سهام عقب بماند. در این حالت، P/E  هشت واحدی به یک مانع جدی تبدیل خواهد شد و بخشی از سرمایه‌گذاران ترجیح خواهند داد تا سود شناسایی کنند. در چنین شرایطی، اصلاح قیمت‌ها می‌تواند نسبت ارزش‌گذاری بازار را دوباره به محدوده‌های پایین‌تر بازگرداند.

پیام P/E برای سهامداران

از سوی دیگر، نکته مهم این است که P/E را نباید به تنهایی به عنوان ابزار پیش‌بینی شاخص کل به کار گرفت؛ چرا که این نسبت بیشتر به سرمایه‌گذار می‌گوید قیمت فعلی سهام چه میزان از سود شرکت‌ها را پیش‌خور کرده است.

حالا هم که بورس از کف‌های سال جاری فاصله زیادی گرفته و P/E نیز به محدوده هشت واحد رسیده، انتخاب سهم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و در چنین فضایی، تفاوت میان شرکتی که صرفا به دلیل رشد عمومی بازار بالا رفته و شرکتی که همزمان با افزایش قیمت، سودآوری آن نیز رشد کرده، بیش از گذشته آشکار خواهد شد. 

از این منظر، مرحله بعدی بورس را نمی‌توان فقط با نمودار شاخص کل سنجید و گزارش‌های مالی، درآمد ماهانه شرکت‌ها، نرخ ارز، نرخ بهره و تحولات سیاسی مجموعه متغیرهایی هستند که مشخص خواهند کرد P/E هشت واحدی پایان یک مسیر است یا آغاز مرحله‌ای تازه برای بازار سرمایه.