ترکیه از آفریقا چه می‌خواهد؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در سال‌های اخیر، حضور آلپ‌ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه، در ملاقات‌های مهم سیاست خارجی یکی از نشانه‌های مهم تاکید این کشور بر «دیپلماسی انرژی» است. البته این موضوع به حضور محدود نمی‌شود و شاهد افزایش قراردادها و توافق‌نامه‌های اقتصادی با کشورهای منطقه و آفریقا بوده‌ایم.

برای نمونه، حجم مبادلات ترکیه با اتیوپی به ۳ میلیارد دلاری رسیده که بخش عمده آن مربوط به ساخت و ساز است. به همین ترتیب، ابتکارات و سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی ترکیه در لیبی با ارزش‌ترین ابتکاراتی بوده که آنکارا را قادر به ایجاد پل‌هایی تاثیرگذار در دیپلماسی کرده است.

همچنین کل تجارت ترکیه با قاره آفریقا از ۵.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۳ به ۲۵.۳ میلیارد دلار تا پایان سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است. در این میان، حجم تجارت با کشور‌های جنوب صحرای آفریقا (SAA) از ۱.۳۵ میلیارد دلار سال ۲۰۰۳ به ۱۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ رسیده است.

در کنار موارد ذکر شده، حجم پروژه‌های انجام شده توسط شرکت‌های پیمانکاری ترکیه به سرعت رشد کرد و به ۷۱.۱ میلیارد دلار در آفریقا رسید که از این میزان، ۱۹.۵ میلیارد دلار در کشور‌های SAA قرار دارد. سرمایه‌گذاری مستقیم ترکیه در آفریقا نیز از ۱۰۰ میلیون دلار سال ۲۰۰۳ به بیش از ۶.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته است.

تجزیه و تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد که استفاده از قدرت نرم در سرمایه‌گذاری‌ها، به ویژه در جغرافیای کشور‌های توسعه نیافته چقدر موثر است.

اکنون منابع انرژی این قاره برای ترکیه مهم شده است. اگرچه این کشور‌ها دارای منابع انرژی غنی و متنوعی است اما از این منابع به اندازه کافی استفاده نشده است. این منابع شامل زیست‌توده (هیزم و ضایعات کشاورزی)، اورانیوم، زغال سنگ معدنی، نفت، گاز طبیعی، برق آبی و انرژی خورشیدی است. به عنوان مثال، در منطقه شمالی آگادز نیجر، ذخایر اورانیوم حدود ۴۵۰ هزار تن برآورد شده است. بنابراین، این امر شرایط مناسبی برای حضور شرکت‌های ترکیه در بخش انرژی و معدن فراهم می‌کند که در ادامه به آن اشاره می‌شود.

افزایش سرمایه گذاری فرامرزی ترکیه

ترکیه با افزایش فعالیت در بخش انرژی داخلی و خارجی به دنبال تقویت سرمایه‌گذاری خود است که در این میان، بخش انرژی و منابع معدنی آفریقا اخیراً از جذابیت بالایی برخوردار شده، بطوریکه عرصه رقابتی سرمایه‌گذاران شده است. 

از این رو توجه آنکارا معطوف به ذخایر نفت و منابع هیدروکربنی و همچنین ثروت معدنی کشور‌های آفریقایی شده است. پیوستن ترکیه به سرمایه‌گذاری‌های انرژی در این قاره، در حالی صورت می‌گیرد که رقابت «آمریکایی و چینی» برای این منابع، به‌ویژه فلزات کمیاب، تشدید شده است.

در حال حاضر، برنامه‌های سرمایه‌گذاری ترکیه در آفریقا شامل «الجزایر، لیبی، سومالی و نیجر» است و به نظر می‌رسد آنکارا برنامه‌ها و چشم‌انداز‌هایی برای گسترش فعالیت خود در این قاره برای تأمین سوخت فسیلی و منابع معدنی لازم را دارد.

همانطور که اشاره شد سرمایه‌گذاری ترکیه در قاره آفریقا معطوف به دو بخش انرژی و معدن است. این تحولات می‌تواند آتش درگیری بر سر منابع این قاره را شعله‌ور کند، به ویژه که آنکارا به دنبال دستیابی به خودکفایی و تضمین امنیت انرژی است. آنکارا پس از سال‌ها وابستگی به نفت و گاز روسیه و ایران که مشمول تحریم‌های آمریکا هستند، اکنون قصد دارد منابع انرژی خود را متنوع کند. 

تامین انرژی از الجزایر

ترکیه در میان بزرگترین کشور‌های واردکننده گاز مایع (LNG) الجزایر در نیمه نخست سال ۲۰۲۴، رتبه اول را به خود اختصاص داد. بر اساس داده‌های رسمی، صادرات LNG الجزایر به آنکارا در بازه مذکور بالغ بر ۲.۱۷ میلیون تن بوده است. 

از سوی دیگر، آنکارا بر اساس تفاهم‌نامه شرکت دولتی «سوناتراک» و هولدینگ توسیالی، شرکت ترکیه‌ای فعال در زمینه تولید فولاد سبز، به دنبال همکاری با الجزایر در تولید هیدروژن سبز است. این دو شرکت در اواخر ژوئیه توافق کردند که مطالعات امکان‌سنجی در مورد تولید هیدروژن بر اساس منابع انرژی تجدیدپذیر را در تاسیسات وابسته به شرکت ترکیه در شهر «بطیوة» الجزایر فراهم کنند. اخیر شرکت نفت دولتی ترکیه نیز گام‌هایی در راستای کشف منابع هیدروکربوری در الجزایر را برداشته که هنوز جزییات آن اعلام نشده است.

همکاری نفتی با لیبی

آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، ذخایر ثابت شده نفت لیبی (بزرگترین ذخایر در قاره آفریقا) را بالغ بر ۴۸ میلیارد بشکه اعلام کرد که نشان دهنده برنامه ترکیه برای همکاری با این کشور در بخش انرژی است. بایراکتار بر ضرورت همکاری‌های انرژی بین کشورش و لیبی تاکید کرد که روابط تجاری و توانایی شرکت‌های ساخت‌وساز ترکیه در لیبی می‌تواند این امر را تسریع کنند. 

وی همچنین به همکاری با لیبی در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به ویژه انرژی خورشیدی با پتانسیل فراوان طرابلس اشاره کرد. براساس برنامه‌ریزی اولیه، احتمالا نشست انرژی و اقتصاد لیبی در اوایل سال ۲۰۲۵ به بستری برای تقویت تلاش‌های سرمایه‌گذاری بین دو کشور و معرفی پروژه‌های مشترک بلندپروازانه تبدیل شود. علاوه بر این، همکاری دو کشور در توسعه پروژه‌های انرژی از طریق یک شرکت پتروشیمی مشترک و تاسیس کارخانه تولید قیر (آسفالت یا قیر) آغاز شد. 

تجارت با سومالی

احتمالا تا ماه سپتامبر، یک کشتی تحقیقاتی ترکیه در راستای مطالعه و اکتشاف منابع نفتی وارد آب‌های سومالی خواهد شد. کشتی «اوروج رئیس» مسئولیت این تحقیقات دریایی را بر عهده دارد و متعلق به اداره کل تحقیقات و اکتشاف در آنکارا است. این کشتی به دنبال یافتن منابع بالقوه در آب‌های کم عمق سومالی است.

نتایج مطالعات زمین‌شناسی و بررسی‌های لرزه‌ای نشان می‌دهد که سومالی احتمالاً دارای ذخایری معادل ۳۰ میلیارد بشکه باشد. البته روابط دو کشور محدود به همکاری‌های قریب الوقوع نفتی نیست، بلکه همکاری‌های نظامی، مدیریت بنادر و فرودگاه‌ها را نیز شامل می‌شود.

فرش قرمز نیجر برای ترک‌ها

کشور نیجر با وجود رشد اقتصادی اندک خود، هفتمین تولیدکننده اورانیوم در جهان است و سال گذشته قرارداد همکاری با ترکیه امضا کرد. دولت نظامی نیجر حقوق استخراج معادن را برای شرکت‌های کانادایی و فرانسوی لغو کرد و اکنون فضا و فرصت برای ورود ترکیه و تامین نیاز‌های خود فراهم است. 

ترکیه با تامین امنیت منابع اورانیوم، می‌تواند صنعت انرژی هسته‌ای خود به ویژه اولین نیروگاه هسته‌ای این کشور، «نیروگاه آک‌کویو» را فعال کند. آنکارا از تصمیم نیجر برای توقف صادرات اورانیوم به فرانسه در اعتراض به اشغال نظامی آن استقبال کرد.

همچنین، منابع ذخایر زغال سنگ در شمال نیجر بیش از ۹۰ میلیون تن برآورد می‌شود. برای نمونه، مجتمع سالکادامنا در منطقه تاهوآ به تنهایی حدود ۷۰ میلیون تن ذخایر دارد. همچنین در آنو آرارن، در منطقه آگادز، ۱۸ میلیون تن زغال سنگ از سال ۱۹۷۶ استخراج شده که در یک نیروگاه حرارتی برای تامین برق منطقه شمالی استفاده می‌شود.

ذخایر نفت نیجر بیش از یک میلیارد بشکه تخمین زده می‌شود. تولید نفت در پایان سال ۲۰۱۱ با راه اندازی میادین نفتی در بلوک «آگادم» در حوزه شرق آغاز شد. این میدان توسط شرکت چینی CNPC اداره می‌شود. همچنین، ذخایر گاز طبیعی در قلمرو نیجر تقریباً ۱۸.۶ میلیارد متر مکعب برآورد شده اما هنوز بهره برداری از این ذخایر آغاز نشده است.

با توجه به این اطلاعات، امکان حضور شرکت‌های ترکیه‌ای در صحرای مرکزی و کشور‌های جنوب صحرا به ویژه در نیجر و مالی وجود دارد. علاوه بر این، سرمایه گذاری‌های صنعتی به ویژه در زمینه انرژی خورشیدی می‌تواند زمینه را برای تامین منابع جدی در این کشور‌ها فراهم کند.