چگونه «سرمایه» کوچکترین بانک ایران شد؟

اقتصاد معاصر؛ بررسی صورت‌های مالی بانک سرمایه نشان می‌دهد که این بانک همانند چند بانک دیگر زیان‌ده است و دلیل اصلی این زیان‌دهی عدم تناسب بین درآمد حاصل از تسهیلات اعطایی (درآمد حاصل از تسهیلات اعطایی و سرمایه گذاری) و سود سپرده پرداختی به سپرده گذاران بوده و همین مساله موجب شده فقط از این ناحیه از سال ۱۳۹۲ تا سال ۱۳۹۷ در مجموع ۱۶ هزار و ۳۳۹ میلیارد تومان به این بانک زیان تحمیل شود.

از طرف دیگر، بانک سرمایه توانایی تامین سایر هزینه‌های خود را که شامل هزینه‌های مطالبات مشکوک الوصول و هزینه سایر هزینه‌های عملیاتی را نداشته است و این موارد هم به جمع زیان‌های بانک افزوده است.

در پایان سال ۱۴۰۲ زیان انباشته بانک سرمایه به ۵۴ هزار و ۹۸۷ میلیارد تومان رسیده در حالی که سرمایه ثبت شده بانک در حد ۴۰۰ میلیارد تومان است؛ بنابراین زیان انباشته بانک سرمایه ۱۳۷ برابر سرمایه ثبت شده است.

معوق بودن ۷۴ درصد از کل تسهیلات اعطایی
بررسی صورت‌های مالی بانک سرمایه و اطلاعات بانک مرکزی نشان می‌دهد که مهمترین دلیل این وضعیت بانک سرمایه وصول نشدن اصل و سود تسهیلات پرداختی به چند شخص حقیقی و حقوقی است. طبق بند ۱۳ حسابرس در صورت مالی حسابرسی شده سال ۱۴۰۲ این بانک، ۹ هزار و ۱۹۱ میلیارد تومان تسهیلات اعطایی آن غیرجاری است که از این رقم، ۹۹.۷ درصد مشکوک الوصول است. درمجموع ۷۴ درصد از مانده تسهیلات اعطایی بانک سرمایه تا پایان سال ۱۴۰۲ معوق است.

کاهش سهم بانک سرمایه از منابع شبکه بانکی
تقریبا ۱۰۰ درصد تسهیلات معوق شده بانک سرمایه تا قبل از سال ۱۳۹۷ پرداخت شده است. وقتی بانک حدود استاندارد خود را از دست می‌دهد، اولین اقدام بانک‌های مرکزی معمولا جلوگیری از پرداخت تسهیلات جدید و افزایش حدود ترازنامه است. به همین دلیل از سال ۱۳۹۸-۱۳۹۷ به بعد بانک مرکزی ترازنامه بانک سرمایه را به شدت کنترل کرد و اجازه نداد این بانک رشد چندانی داشته باشد.

این اقدامات موجب شد سپرده‌های این بانک رشد چندانی نداشته باشد، به طوری که با وجود رشد متوسط سالانه (از ابتدای ۹۸ تا پایان ۱۴۰۲) ۲۸ درصد از کل سپرده‌های بانک‌های کشور، سپرده‌های بانک سرمایه از ۱۷ هزار و ۹۵۴ میلیارد تومان در سال ۹۷ به ۲۳ هزار و ۵۴۳ میلیارد تومان رسیده که بیانگر رشد بیانگر رشد متوسط سالانه ۵.۵ درصد است. این مساله نشان دهنده کاهش سهم بانک سرمایه از سپرده‌های شبکه بانکی است. 

سهم بانک سرمایه از ۸ هزارم درصد در سال ۱۳۹۷ به ۲ هزارم درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است و به عبارت دیگر سهم این بانک از کل منابع بانکی در این مدت یک چهارم شده است.

دارایی بانک سرمایه هم به دلیل افزایش سطح زیان انباشته و کاهش رشد سایر دارایی‌ها مانند تسهیلات اعطایی، کاهش قابل توجهی داشته و از ۳۴ هزار و ۴۱۱ میلیارد تومان در سال ۱۳۹۷ به ۱۶ هزار و ۱۶ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ رسیده است.

در بخش بدهی به نظام بانکی، کل بدهی به نظام بانکی از ۱۶ هزار و ۶۰ میلیارد تومان در سال ۹۷ به ۴۵ هزار و ۶۴۲ میلیارد تومان افزایش یافته است. البته از این میزان بدهی ثبت شده ۱۷ هزار و ۱۹۱ میلیارد تومان اصل بدهی و ۲۷ هزار و ۹۰۶ میلیارد تومان جریمه اضافه برداشت است.

به دلیل سیاست درست کنترل شدید ترازنامه بانک سرمایه، بدهی بانک سرمایه به بانک مرکزی به کل پایه پولی از ۴.۱ درصد در سال ۹۷ به ۱.۵ درصد در سال ۱۴۰۲ کاهش یافته است.

نرخ کفایت سرمایه منفی ۳۲۸ درصدی
اما در این مدت نرخ کفایت سرمایه بانک سرمایه روند نزولی خود را ادامه داده است. در سال ۹۷ زیان نرخ کفایت سرمایه منفی ۱۷۵ درصد بوده و در سال‌های ۹۸ تا ۱۴۰۲ نرخ کفایت سرمایه به ترتیب منفی ۳۰۸ درصد، منفی ۳۱۶ درصد، منفی ۳۱۲ درصد، منفی ۳۵۲ درصد و منفی ۳۲۸ درصد بوده است.

ترازنامه بانک سرمایه نشان می‌دهد جمع سپرده‌های این بانک در پایان سال ۱۴۰۲ معادل ۲۳ هزار و ۵۴۳ میلیارد تومان است در حالی که حجم سپرده‌های موسسه نور که در سال ۱۴۰۲ منحل شد، معادل ۳۳ هزار میلیارد تومان بود.

اوایل امسال مصوبه هیات مدیره بانک سرمایه مبنی بر افزایش ۱۰ هزار میلیارد تومانی سرمایه این بانک به بانک مرکزی منتشر شد و بانک مرکزی هم مدتی بعد با این پیشنهاد موافقت کرد اما به نظر می‌رسد زیان انباشته ۵۴ هزار میلیارد تومانی بانک سرمایه، تا سال‌ها جبران نخواهد شد، زیرا در سال اول و با فرض کسب ۲۰ تا ۲۵ درصد سود از تسهیلات‌دهی سرمایه بانک، حداکثر ۲ تا ۲۵۰۰ میلیارد تومان سود ازاین محل حاصل می‌شود و اگر فرایند کسب بانک اینگونه باشد حداقل به یک دهه زمان نیاز است تا بانک سرمایه به یک شرایط استاندارد برسد.

از طرف دیگر باتوجه به ترکیب سهامداران بانک سرمایه به نظر نمی‌رسد این سهامداران توانمندی مالی و انگیزه لازم را برای تامین این ۱۰ هزار میلیارد تومان داشته باشند.