خیز ایران و ترکیه برای تجارت ۳۰ میلیارد دلاری

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ ترکیه و ایران حرکت در راستای تقویت تجارت دوجانبه خود را آغاز کرده‌اند که هدف آن دست‌یابی به رقم بلندپروازانه ۳۰ میلیارد دلاری در سال است. این هدف مشترک در راستای تعهد به تعمیق روابط اقتصادی و تقویت همکاری‌های نزدیک‌تر در بخش‌های مختلف خواهد بود، به طوری که عمر بولات، وزیر تجارت ترکیه در سفر اخیر خود به تهران برای بیست و نهمین نشست کمیسیون همکاری‌های اقتصادی مشترک ترکیه و ایران بر این امر تاکید کرد. 

بولات در دیدار با مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران تمایل ترکیه را برای تمدید قراردادهای انرژی با ایران و همچنین تقویت مکانیسم‌های تجارت مرزی ابراز کرد. بولات با تاکید بر اهمیت تسهیل روندهای گمرکی و تقویت بازارهای داخلی گفت: «در تلاش هستیم تا دروازه‌های مرزی را مدرن و دو گذرگاه دیگر با ایران باز کنیم.»

اظهارات وی منعکس‌کننده چشم‌انداز وسیع‌تری برای مبادلات کالا و خدمات دوجانبه خواهد بود. 

احیای قراردادهای تاریخی 

بولات همچنین بر قصد ترکیه برای احیای توافقنامه تجارت ترجیحی سال ۲۰۱۵ با ایران تاکید کرد. این توافق که برای کاهش موانع تجاری و افزایش دسترسی متقابل به بازارهای دو کشور طراحی شده بود، به عنوان گامی حیاتی و مهم در جهت افزایش حجم تجارت تلقی می‌شود. علاوه بر تجارت، دو کشور در حال بررسی یک توافق جامع در حوزه گردشگری هستند که هدف آن سرمایه‌گذاری در ارتباطات فرهنگی و تاریخی مشترک برای گسترش تبادلات بین مردم است. 

پزشکیان، رئیس جمهور ایران نیز بر اهمیت راهبردی تقویت وحدت میان امت اسلامی تاکید کرد. وی خاطرنشان کرد: «ما باید برادرانه به حل و فصل چالش‌های خود بپردازیم و قدرت جهان اسلام را عملا تقویت کنیم.»

چشم‌انداز وی شامل استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی و زیرساختی کشورهای اسلامی، ایجاد هم‌افزایی در بازارهای تجاری، مسیرهای حمل‌ونقل و دیگر فرصت‌های مشترک است. 

روندهای تجاری فعلی 

تجارت بین ایران و ترکیه طی سال‌های اخیر مسیر متفاوتی را طی کرده و با نوسانات دوره‌ای همراه با تلاش‌های مداوم برای حفظ و رشد مبادلات اقتصادی بود. بر اساس گزارش موسسه آمار ترکیه (TurkStat)، دو کشور در چهار ماهه نخست سال ۲۰۲۴ به ارزش ۱.۷۵ میلیارد دلار کالا مبادله کردند که نشان‌دهنده رشد متوسط ۲ درصدی در مقایسه با ۱.۷۲ میلیارد دلار در مدت مشابه سال ۲۰۲۳ است. 

در این بازه مذکور، صادرات ترکیه به ایران به ۱.۰۵ میلیارد دلار رسیده که نشان‌دهنده افزایش ۱۶ درصدی نسبت به ۹۰۰ میلیون دلار سال گذشته است. همچنین، صادرات ایران به ترکیه با کاهش ۱۴ درصدی به ۷۰۰ میلیون دلار رسید، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۳ تقریبا ۸۲۰ میلیون دلار بود. 

با وجود این تغییرات، روابط تجاری بلندمدت بین دو کشور انعطاف‌پذیر است. در سال ۲۰۲۳، حجم کل تجارت دوجانبه به ۵.۴۹ میلیارد دلار رسید که با کاهش ۱۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۲ همراه بود. البته این رقم در سال ۲۰۲۲، شاهد افزایش قابل توجه ۱۵ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۱ بود و به ۶.۴۲ میلیارد دلار رسید. همچنین در سال ۲۰۲۲، صادرات ایران به ترکیه ۱۹ درصد رشد کرد، همچنین صادرات ترکیه به ایران با افزایش ۱۱ درصدی مواجه شد که نشان‌دهنده تلاش‌های متقابل برای تقویت تعامل اقتصادی است. 

تحولات راهبردی انرژی و زیرساخت 

روابط اقتصادی ترکیه و ایران ریشه در مجاورت جغرافیایی، روابط فرهنگی مشترک و منافع متقابل در انرژی و تجارت دارد. در ژوئیه ۲۰۲۳، دو کشور در شورای همکاری سطح عالی ترکیه و ایران در تهران رایزنی کردند. در این دیدار مشترک شهید ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور وقت ایران و رجب طیب اردوغان برگزار شد، بر گسترش روابط اقتصادی در کنار تقویت روابط سیاسی تاکید کردند. نتیجه اصلی این گفت‌وگوها، مذاکره برای تمدید قرارداد ۲۵ساله صادرات گاز بین دو کشور بود. همکاری‌های انرژی همچنان سنگ بنای روابط دو کشور بوده و ایران یکی از تامین‌کنندگان اصلی گاز طبیعی ترکیه است. 

انرژی همچنان یک حوزه محوری همکاری بین ترکیه و ایران است. به موازات گفت‌وگوهای اقتصادی گسترده، فاتح دونمز، وزیر انرژی ترکیه و علی اکبر محرابیان، وزیر وقت انرژی ایران در مورد گسترش همکاری‌ها در بخش انرژی، گفت‌وگوهای مفصلی انجام دادند. این رایزنی‌ها نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک امنیت انرژی و تنوع بخشی برای هر دو کشور است. تمایل ترکیه به تمدید قرارداد گازی ایران با راهبرد کلان آن جهت تامین انرژی پایدار و مقرون به صرفه همسو خواهد بود، زیرا ایران با ذخایر عظیم گاز طبیعی و نفت به عنوان یک شریک قابل اعتماد در این حوزه عمل می‌کند. 

همچنین برنامه‌هایی برای نوسازی زیرساخت‌های مرزی از جمله گشودن دو گذرگاه مرزی جدید، با هدف تسهیل تجارت و کاهش تنگناهای لجستیکی و در نتیجه افزایش حجم کلی مبادلات دوجانبه است. 

غلبه بر چالش‌ها 

هرچند ظرفیت رشد اقتصادی بین ترکیه و ایران بسیار بالا بوده اما چالش‌ها پابرجاست. تنش‌های ژئوپلیتیک، تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران و سیاست‌های تجاری، گاها سرعت تعامل اقتصادی را با مشکل مواجه کرده‌اند. علاوه بر این، کاهش صادرات ایران به ترکیه در سال ۲۰۲۳ نیاز به روابط تجاری متعادل برای دستیابی به رشد پایدار را نشان می‌دهد. 

با این حال، تعهد مشترک به تقویت روابط، عزم دو کشور را برای غلبه بر این موانع نشان می‌دهد. هدف هر دو کشور با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌ها، تسهیل تجارت و همکاری انرژی، ایجاد یک مشارکت اقتصادی انعطاف‌پذیر است. 

مسیر پیشِ رو 

بلندپروازی ترکیه و ایران برای رسیدن به تجارت دوجانبه ۳۰ میلیارد دلاری نشان‌دهنده چشم‌اندازی فراتر از مبادلات تجاری است. این امر ریشه در احترام متقابل، اهداف مشترک و درک استراتژیک از مزایای همکاری منطقه‌ای دارد. 

انتظار می‌رود که احیای توافقنامه تجارت ترجیحی و اجرای طرح‌های جامع گردشگری به عنوان کاتالیزور برای رشد آن باشد. به‌ علاوه، مدرن‌سازی گذرگاه‌های مرزی و گسترش مسیرهای حمل‌ونقل نه فقط تجارت، بلکه مبادلات فرهنگی و اجتماعی را نیز تسهیل و ارتباط بین مردم دو کشور را تقویت می‌کند. 

در بخش انرژی، تمدید قرارداد صادرات گاز و بحث در مورد همکاری گسترده‌تر، رویکردی آینده‌نگر برای تضمین امنیت انرژی و منافع متقابل را نشان می‌دهد، چون هر دو کشور برای تنوع بخشیدن به اقتصاد خود تلاش می‌کنند، همکاری انرژی احتمالا نقشی اساسی در رشد تجارت دوجانبه ایفا خواهد کرد.   

گفتنی است که روابط اقتصادی ترکیه و ایران گواهی بر ظرفیت همکاری‌های منطقه‌ای جهت غلبه بر چالش‌ها و دستیابی به رفاه مشترک خواهد بود. در حالی که موانع هنوز باقی مانده‌اند، تعهد تزلزل‌ناپذیر هر دو کشور برای تقویت روابط اقتصادی خود، چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای را متصور می‌شود. با وجود نقشه راه روشن و ابتکارات راهبردی، ترکیه و ایران نه فقط به هدف تجاری ۳۰ میلیارد دلاری خود دست می‌یابند، بلکه الگویی از مشارکت اقتصادی موفق در منطقه را برقرار می‌کنند. 

این مشارکت بیش از یک تلاش اقتصادی تلقی شده و گامی در راستای ایجاد روابط قوی‌تر منطقه‌ای و تقویت قدرت جمعی امت اسلامی است. با ادامه حرکت دو کشور به سوی یکپارچگی اقتصادی بیشتر، جهان پیشرفت آن‌ها را به عنوان الگویی برای همکاری‌های منطقه‌ای و توسعه متقابل نظاره خواهد کرد.