بسط امنیت منطقه غرب آسیا با توسعه کریدور‌های ترانزیتی

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر منطقه خاورمیانه به عنوان یکی از حساس‌ترین و استراتژیک‌ترین نقاط جهان، همواره تحت تاثیر تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی قرار دارد. در این منطقه، ایران به عنوان کشوری پهناور با موقعیت جغرافیایی استراتژیک، در مسیر کریدور‌های تجاری و اقتصادی بین‌المللی قرار گرفته که به عنوان یک پل ارتباطی بین شرق-غرب و شمال-جنوب شناخته می‌شود.

 
تاثیر ترانزیت کالا بر اقتصاد کشوری مانند ایران با توجه به موقعیت منحصر به‌ فرد ژئوپلیتیکی، ساختار اقتصادی و چالش‌های آن از ابعاد مختلفی قابل تحلیل است. با توجه به قرارگیری ایران در تقاطع راه‌های تجاری که خاورمیانه، آسیای مرکزی و آسیای جنوبی را به هم متصل می‌کند، باعث شده تا موقعیت استراتژیک کشور را به یک مرکز لجستیکی بالقوه برای تجارت منطقه‌ای تبدیل کند و نقش آن را در تجارت بین‌المللی افزایش دهد. علاوه بر این، مشارکت در کریدور‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مانند کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC)، می‌تواند تجارت با کشور‌هایی مانند روسیه، هند و سایر کشور‌ها را تسهیل، روابط اقتصادی را تقویت و منابع درآمدی کشور را متنوع کند.

کریدور‌های تجاری به عنوان مسیر‌های اصلی حمل‌ونقل کالا و خدمات، نقش بسیار مهمی در تسهیل تجارت بین‌المللی دارند. فعالسازی این کریدور‌ها می‌تواند نشان‌دهنده پتانسیل‌های بالای کشور در عرصه تجارت بین‌المللی باشد. به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر، اهمیت این موضوع مد نظر مسؤولان بوده است، به خصوص در دولت سیزدهم و برنامه هفتم توسعه تلاش‌هایی برای بهبود جایگاه ایران در مسیر گذرگاه‌های بین‌المللی صورت گرفت که برخی از نتایج آن شامل افزایش ترانزیت خارجی از مسیر ایران در ۶ ماهه سال ۱۴۰۳ بوده است که با رشدی ۵۰ درصدی به بیش از ۱۱ میلیون تن رسید و انتظار می‌رود تا پایان سال انتهایی برنامه هفتم توسعه به هدف تعیین‌شده، دست پیدا کند. این موضوع و روند رو به رشد باید در دولت چهاردهم با جدیت پیگیری شود تا در سال‌های آینده نیز اهداف مشخص شده در برنامه هفتم توسعه به تحقق بپیوندد.

یکی دیگر از دلایل اهمیت ترانزیت در امنیت منطقه خاورمیانه، چسبندگی اقتصادی به معنای توانایی کشور‌ها در همکاری و تعامل اقتصادی با یکدیگر تلقی می‌شود. ایران دارای مرز زمینی مشترک با هفت کشور از جمله عراق، ترکیه، افغانستان و پاکستان است. این همسایگی می‌تواند به ایجاد یک شبکه اقتصادی و تجاری قوی کمک کند. ایران با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل، از جمله راه‌آهن، جاده‌ها و بنادر، می‌تواند ظرفیت‌های ترانزیتی خود را افزایش دهد. این موضوع با توجه به عدم دسترسی کشور‌های آسیای میانه و افغانستان به آب‌های آزاد، فرصت بی‌نظیری برای ایران ایجاد می‌کند که تجارت این کشور‌ها و دسترسی آن‌ها به آب‌های آزاد از طریق ایران صورت بگیرد. به طورکلی بهبود روابط تجاری میان کشور‌های منطقه و ورود منافع ناشی از آن به اقتصاد کشورها، باعث کمرنگ شدن نقاط اختلاف و تمرکز بر فرصت‌های همکاری می‌شود.

با وجود این فرصت‌ها، چالش‌هایی نیز در مسیر بازتعریف جایگاه کشور در منطقه و استفاده از ظرفیت حداکثری کریدور‌ها وجود دارد. تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های اقتصادی می‌تواند بر توانایی کشور در جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و گسترش زیرساخت‌های حیاتی تاثیر بگذارد. همچنین، ناامنی در برخی از کشور‌های همسایه می‌تواند بر روند ترانزیت و تجارت تاثیر منفی بگذارد. با این وجود ترانزیت می‌تواند به ایجاد فرصت‌های اقتصادی و افزایش درآمد ملی کشور‌ها کمک کند.

با افزایش حجم تجارت، کشور‌های منطقه می‌توانند به توسعه زیرساخت‌های خود بپردازند و در نتیجه، بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی را تجربه کنند. این امر می‌تواند به کاهش فقر و بیکاری منجر شود که خود یکی از عوامل اصلی ناآرامی‌های اجتماعی و سیاسی در منطقه است. در ابعاد داخلی نیز بهبود زیرساخت‌های ترانزیت می‌تواند از صنایع محلی با دسترسی آسان‌تر به بازار‌ها و مواد خام، تقویت تولید داخلی و نوآوری حمایت کند. این امر در نهایت با کاهش اتکای شدید به صادرات نفت، باعث تنوع بخشیدن به اقتصاد و افزایش تاب‌آوری آن می‌شود تا آسیب‌پذیری خود را در برابر نوسان قیمت نفت کاهش دهد.