اهداف اقتصادی پوتین از سفر به باکو چه بود؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در ۱۹ آگوست ۲۰۲۴، به باکو سفر کرد و با الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان دیدار کرد. سفر پوتین با امضای بسته جامعی از توافقات پایان یافت که گامی مهم در مشارکت روسیه و آذربایجان بود.

آذربایجان در سال‌های اخیر، پروژه‌های زیربنایی بزرگی در بخش حمل‌ونقل به پیش برده و بهینه‌سازی پتانسیل ترانزیت کشور سنگ بنای استراتژی متنوع‌سازی اقتصادی باکو شده است. از همین رو، افزایش کریدور‌های بین‌المللی و منطقه‌ای به طور قابل توجهی کارایی اقتصادی ملی را بهبود بخشیده است. همزمان، ابتکارات مشترک در حمل‌ونقل، زیرساخت‌ها و لجستیک به طور قابل توجهی چشم‌انداز اقتصادی دولت را گسترش داده و اهمیت استراتژیک آن را تقویت می‌کند.

 
زیرساخت‌های خدماتی آذربایجان در تمام مناطق بخش حمل‌ونقل نوسازی شده، پروژه‌های مربوط به بازسازی زیرساخت‌های جاده‌ای در حال انجام و گذرگاه‌های جاده‌ای، پل‌ها، تونل‌ها، زیرگذر‌ها و روگذر‌ها در حال ساخت هستند. در این راستا، پروژه زیرساختی بزرگی جهت اجرای کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب در حال تحقق است. 

در ۱۹ آگوست، الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان در نشست مطبوعاتی با همتای روس خود ولادیمیر پوتین، اظهار داشت که کریدور شمال-جنوب از اهمیت بالایی در روابط بین دولتی بین باکو و مسکو دارد.

علی‌اف تاکید کرد که آن‌ها در مورد مسائل مربوط به کریدور‌های منطقه‌ای و مسیر‌های حمل‌ونقل به تفصیل گفت‌وگو کردند که برای روابط کشور‌ها نیز از اهمیت استثنایی برخوردار است.

وی افزود: «باید بگویم که هم بخش راه‌آهن و هم بخش جاده‌ای کریدور «شمال-جنوب» در خاک آذربایجان به طور کامل محقق شده و با موفقیت در حال انجام است. در حال حاضر، در حال کار روی نوسازی بخش ریلی این کریدور هستیم تا ظرفیت انتقال آن را افزایش دهیم. ما در مورد امکان حمل‌ونقل ۱۵ میلیون تن بار در سال صحبت می‌کنیم.» 

چرا کریدور شمال-جنوب مهم است؟

کریدور بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) اساسا برای حمل بار از هند و منطقه خلیج فارس به روسیه، اروپای غربی، کشور‌های بالتیک و کشور‌های اسکاندیناوی طراحی شده است. مزیت اصلی کریدور ترانزیتی شمال- جنوب نسبت به سایر مسیرها، کاهش دو تا سه برابری مسافت و مدت زمان انتقال محموله است، به طوری که حمل‌ونقل دریایی از طریق خلیج فارس، اقیانوس هند، کانال سوئز، دریای مدیترانه و دریای بالتیک به هلسینکی ۴۵ تا ۶۰ روز طول می‌کشد اما کریدور ترانزیتی شمال-جنوب این مدت را به ۲۰ تا ۲۵ روز کاهش می‌دهد.

 
در چارچوب کریدور شمال-جنوب، اقدامات لازم برای اتصال خطوط ریلی آذربایجان و ایران در حال انجام و خط آهن ایستگاه آستارا - آذربایجان تا آستارا - ایران، هم‌اکنون احداث شده است. در فاز بعدی، ساخت راه‌آهن آستارا - رشت به طول ۱۶۷ کیلومتر برای اتصال کامل راه‌آهن ایران و آذربایجان عملیاتی می‌شود. پس از اتمام کار، راه‌آهن‌های کشور‌های اسکاندیناوی، روسیه، آذربایجان و ایران در یک شبکه یکپارچه می‌شوند و یک خط آهن پیوسته از شمال تا خلیج فارس را تشکیل می‌دهند.

 
قرارداد ایجاد کریدور شمال-جنوب در ۱۲ سپتامبر سال ۲۰۰۰ بین دولت‌های روسیه، ایران و هند امضا شد و جمهوری آذربایجان بر اساس قانون مورخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۵ به این قرارداد پیوست.

 
ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، ابراز اطمینان کرد که کریدور حمل‌ونقل شمال-جنوب می‌تواند به یک کریدور بین‌المللی بسیار مورد تقاضا تبدیل شود.

وی همچنین خاطرنشان کرد: «محموله از روسیه -از طریق بندر سن‌پترزبورگ- به آذربایجان و سپس به ایران و خلیج فارس ارسال خواهد شد. این مسیر حدود ۱۰ روز سریع‌تر از مسیر کانال سوئز بوده و سودآوری این پروژه جذاب است.»

 
پوتین گفت: «ما در حال کار روی هر دو طرف هستیم. می‌دانم که علی‌اف نیز از این پروژه حمایت می‌کند. این موضوع را چندین بار با او در میان گذاشته‌ایم. البته ایران نیز از این پروژه حمایت می‌کند. از آنجایی که این کریدور سود بالایی دارد، سرمایه‌گذاران خارجی از جمله کشور‌های غیرمنطقه‌ای اما دوست و صندوق‌های عربی مستقل نیز به این پروژه علاقه‌مند هستند.»

بدون تردید، صندوق‌های دولتی هموار به دنبال مناطق سرمایه‌گذاری قابل اعتماد هستند. این پروژه یکی از سرمایه‌گذاری‌های قابل اعتماد است، زیرا تضمین و اطمینان از سودآوری آن بالاست. البته پوتین تاکید کرد که به مطالعات بیشتری در مورد کریدور شمال - جنوب از جمله چگونگی تامین مالی و پرسش‌هایی از این دست، نیاز است.

 
کشور‌های امضاکننده قرارداد، هدف از ایجاد این کریدور حمل‌ونقل را انتقال ۳۰ میلیون تن محموله ترانزیتی تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده‌اند و در این راستا، کارگروه مشترکی برای تسهیل عملیات و رویه‌های حمل‌ونقل ایجاد شد.

 
در نهایت، سرمایه‌گذاری راهبردی آذربایجان در پروژه‌های زیرساختی حمل‌ونقلی بزرگ، نشان‌دهنده تعهد این کشور به استفاده از پتانسیل ترانزیت به‌عنوان یکی از اجزای کلیدی متنوع‌سازی اقتصادی است. آذربایجان با پیشبرد کریدور‌های بین‌المللی و منطقه‌ای و تقویت پروژه‌های مشترک در حمل‌ونقل، زیرساخت‌ها و لجستیک، نه تنها کارایی اقتصادی خود را افزایش می‌دهد، بلکه فرصت‌های اقتصادی خود را گسترش می‌دهد و اهمیت استراتژیک خود را در صحنه جهانی تقویت می‌کند.

در مجموع، همگرایی بین روسیه و آذربایجان، پویایی قدرت منطقه‌ای در قفقاز جنوبی را تغییر می‌دهد. موقعیت استراتژیک آذربایجان به عنوان مجرای کریدور شمال-جنوب (INSTC) برای استراتژی گسترده‌تر اوراسیا مسکو اهمیت زیادی دارد. 

البته روابط رو به رشد آذربایجان با روسیه، باوجود منافع مشترک هر دو کشور در بخش انرژی و امنیت منطقه، احتمالا بر روابط این کشور با ترکیه تأثیر بگذارد. همکاری مسکو و باکو در زمینه‌هایی مانند INSTC و ترانزیت انرژی می‌تواند در چارچوب ژئوپلیتیک منطقه‌ای، با آرمان‌های رقابتی آنکارا در منطقه اصطکاک ایجاد کند. 

همگرایی منافع در کریدور زنگزور؟ 

اخیرا علاقه به افتتاح کریدور زنگزور در موضع غرب و روسیه بیشتر احساس شده است. هم جنگ با گرجستان در سال ۲۰۰۸ و هم تحریم‌های غرب پس از جنگ با اوکراین منجر به محدود شدن فرصت‌های حمل‌ونقل روسیه و همچنین قطع روابط مستقیم این کشور با ارمنستان و اروپا شد. 

بسته شدن راه‌آهن آبخازیا و مشکلات جدی در بزرگراه «لارس علیا»، روابط با ارمنستان، مهمترین متحد روسیه در آن زمان را مسدود و امید‌های این کشور را نسبت به آن کاهش داده است. با توجه به همه این دلایل، روسیه علاقه‌مند به افتتاح هر دو کریدور شمال-جنوب و کریدور زنگزور و گسترش فرصت‌های حمل‌ونقل برای کشور است. 

در این راستا، لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در اظهاراتی تعجب برانگیز اظهار داشت: «به دلیل بسته بودن زنگزور توسط ارمنستان ارتباط در منطقه بسیار دشوار شده است. ما در حال تلاش برای انعقاد زودهنگام یک معاهده صلح و رفع انسداد ارتباطات از زنگزور هستیم. متاسفانه، تا جایی که به ارتباطات از طریق منطقه سیونیک ارمنستان مربوط می‌شود، رهبری ارمنستان آن را نقض می‌کند. درک معنای چنین کار‌هایی برای من دشوار است.»

 
با این حال، تنش‌های جاری بر سر کریدور زنگزور و رویارویی باکو-ایروان برای اجرای اقدامات مورد توافق منعکس‌کننده اختلافات عمیق‌تر منطقه‌ای است که همچنان تلاش‌ها برای صلح و ثبات جامع را به چالش می‌کشد. همچنین، موضع ایران به عنوان یکی از کشور‌های تاثیرگذار قفقاز در مورد کریدور زنگزور دچار هیچ تغییری نشده و همچنان بر عدن تغییر مرز‌ها تاکید دارد.